İçe Dönük ve Dışa Dönük Turistlerin Yiyeceklere Yönelik Neofobik ve Neofilik Eğilimleri (The Neophobic and Neophilic Tendencies of Psychocentric and Allocentric Tourists Towards Food)
DOI:
https://doi.org/10.21325/jotags.2023.1230Anahtar Kelimeler:
Yiyecek neofobisi- Yiyecek neofilisi- İçe dönüklük- Dışa dönüklükÖzet
Bu çalışmanın amacı dışa dönük (allocentric) ve içe dönük (psychocentric) turist tipolojileri ile bireylerin yiyeceklere karşı neofobik veya neofilik eğilimleri arasındaki ilişkiyi incelemektir. Bu amaç doğrultusunda gerçekleştirilen çalışma bir alan araştırmasıdır. Çalışmanın örneklemini 18 yaş ve üzeri, sosyal medya platformlarındaki seyahat gruplarına üye olan bireyler oluşturmaktadır. Çevrimiçi olarak oluşturulmuş soru formları, katılımcılara sosyal medya platformları üzerinden link paylaşılarak iletilmiş ve veriler bu şekilde toplanmıştır. Elde edilen veriler sonucunda içe dönük kişilik özelliğine sahip bireylerin yiyecekler konusunda neofobik eğilim sergilediği bulunmuştur. Araştırmanın bir diğer önemli ve şaşırtıcı sonucu ise dışa dönük kişilik özelliği ile yiyeceklere yönelik neofilik eğilim sergileme durumu arasında var olan anlamlı ancak negatif yöndeki ilişkidir. Yemeğin, turizm açısından önemli bir çekim unsuru olduğu düşünüldüğünde tüm turizm paydaşlarının konuya yönelik stratejiler geliştirmesi elzemdir. Bu sebeple hem dışa dönük hem de içe dönük turistleri cezbedebilmek amacıyla yemeklerde aşina olunanın ve gelenekselin yeni ile harmanlanması önerilmektedir.
Referanslar
Aktaş-Polat, S. (2016). Turizm ve turist psikolojisi. Ankara: Gazi Kitapevi.
Aktaş-Polat, S. (2019). Tourism and psychology: tourism from positive psychology perspective. 6th International Annual Meeting of Socioeconomy, October 24-25, 2019, Warsaw/Poland, pp.39-44.
Aktaş-Polat, S. (2022). Sosyoloji ve turizm. Ankara: Gazi Kitabevi.
Aktaş-Polat, S. & Polat, S. (2016). Turizm perspektifinden yabancılaşmanın sosyo-psikolojik analizi: Günlük yaşamdan turistik yaşama yabancılaşma döngüsü. Sosyoekonomi, 24(28), 235–254. https://doi.org/10.17233/se.29769
Aktaş-Polat, S. & Polat, S. (2022). Discovery of factors affecting tourists' fine dining experiences at five-star hotel restaurants in Istanbul. British Food Journal, 124(1), 221–238. https://doi.org/10.1108/BFJ-02-2021-0138
Apuhan, A. K. & Kement, Ü. (2022). Gastro-Turistlerin yerellik ve yiyecek kişilik özelliklerinin yerel yiyecek satın alma niyetine etkisi: Gaziantep ili örneği. Hitit Sosyal Bilimler Dergisi, 15(1), 211–236. https://doi.org/10.17218/hititsbd.1099676
Baş, H. & Hamurcu, P. (2021). Gıda neofobisinin yetişkinlerde incelenmesi. Sağlık ve Yaşam Bilimleri Dergisi, 3(3), 165–173. https://doi.org/10.33308/2687248X.202133229
Birch, L. L. (1979). Dimensions of preschool children’s food preferences. Journal of Nutrition Education, 11, 77– 80. https://doi.org/10.1016/S0022-3182(79)80089-8
Birch, L. L., McPhee, L., Shoba, B. C., Pirok, E., & Steinberg, L. (1987). What kind of exposure reduces children’s food neophobia? Looking vs. tasting. Appetite, 9, 171–178. https://doi.org/10.1016/S0195-6663(87)80011-9
Boz, B. (2022). Bağlanma Türlerinin Gastronomide Yenilikten Korkma (Neofobi) ve Yenilik Arama (Neofili) Davranışına Etkisi: Geleneksel Yöntemler ve Nöropazarlama Araçlarıyla İncelenmesi. (Yayımlanmamış doktora tezi). Balıkesir Üniversitesi, Balıkesir.
Boz, B., Şahin, B., & Erdoğan, K. (2021). Yetişkin bağlanma türleri ile yiyecek neofobisi (yenilikten korkma) ve yiyecek neofilisi (yenilik arama) arasındaki ilişki. Yönetim ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 19(4), 473–493. http://dx.doi.org/10.11611/yead.988610
Cankül, D. & Kol, A. (2022). Uzakdoğu mutfağı konseptli restoranları tercih eden tüketicilerin neofili düzeylerinin tekrar ziyaret niyetine etkisi. Gastroia: Journal of Gastronomy And Travel Research, 6(2), 456–467.
Chandler, J. A. & C. A. Costello (2002). A profile of visitors at heritage tourism destinations in east tennessee according to plog’s lifestyle and activity level preferences model. Journal of Travel Research, 41(2), 161–166. https://doi.org/10.1177/004728702237416
Chang, R. C. Y., Kivela, J., & Mak, A. H. N. (2010). Food preferences of Chinese tourists. Annals of Tourism Research, 37(4), 989–1011. https://doi.org/10.1016/j.annals.2010.03.007
Choe, J. Y., & Cho, M. S. (2011). Food neophobia and willingness to try non-traditional foods for Koreans. Food Quality and Preference, 22(7), 671-677.
Cohen, E. (1972). Toward a sociology of international tourism. Social Research, 39(1), 164–182.
Çiğdemli, A. Ö. Ö. & Çelik, S. (2019). Turist kişiliği, seyahat türü ve destinasyon memnuniyeti ilişkileri: Mardin örneği. Artuklu Kaime Uluslararası İktisadi ve İdari Araştırmalar Dergisi, 2(1), 25–40.
Dağ, T. & Tabak, G. (2021). Kişilik tiplerinin gıda neofobisi ve gıda neofilisi üzerine etkisi: Nevşehir’de bir araştırma örneği. Review of Tourism Administration Journal, 2(1),35–54.
Damsbo-Svendsen, M., Frøst, M. B., & Olsen, A. (2017). A review of instruments developed to measure food neophobia. Appetite, 113, 358–367. https://doi.org/10.1016/j.appet.2017.02.032
Dimitrovski, D. & Crespi-Vallbona, M. (2017). Role of food neophilia in food market tourists’ motivational construct: the case of La Boqueria in Barcelona, Spain. Journal of Travel & Tourism Marketing, 34(4), 475–487. https://doi.org/10.1080/10548408.2016.1193100
Düzgün, E. & Akın, A. (2022). Yeni bir turist tipolojisi önerisi: dijital göçebelik. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 8(2), 596–612. https://doi.org/10.31592/aeusbed.1095735
Fernàndez-Ruiz, V., Claret, A., & Chaya, C. (2013). Testing a Spanish-version of the food neophobia scale. Food Quality and Preference, 28, 222–225. https://doi.org/10.1016/j.foodqual.2012.09.007
Fields, K. (2002). Demand for the gastronomy tourism product: motivational factors. A. Hjalager, & G. Richards (ed.), Tourism and Gastronomy içinde (ss. 37–50). London: Routledge.
Fischler, C. (1988). Food, self and identity. Social Science Information, 27(2), 275–292. https://doi.org/10.1177/053901888027002005
Flight, I., Leppard, P., & Cox, D. N. (2003). Food neophobia and associations with cultural diversity and socio- economic status amongst rural and urban Australian adolescents. Appetite, 41(1), 51–59. https://doi.org/10.1016/S0195-6663(03)00039-4
Hall, C. M. & Sharples, L. (2003). The consumption of experiences or the experience of consumption? C. M. Hall,
L. Sharples, R. Mitchell, N. Macionis, & B. Cambourne (ed.) Food tourism around the World içinde (ss. 1–24). Elsevier Butterworth-Heinemann, Oxford.
Hoş, K. & Çiftçi, E. Z. (2022). Tüketicilerin yaşam tarzı ve gıda neofobi eğilimi. Türk Turizm Araştırmaları Dergisi, 6(1), 139–162. https://doi.org/10.26677/TR1010.2022.945
Hursti, U. K. K., & Sjödén, P. O. (1997). Food and general neophobia and their relationship with self-reported food choice: familial resemblance in Swedish families with children of ages 7–17 years. Appetite, 29(1), 89-103.
Iğdır, E. (2021). Yiyecek tüketim motivasyonları ve yiyecekle ilgili kişilik özelliklerinin tavsiye etme niyeti üzerine etkisi (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi, Nevşehir.
Iso-Ahola, S. E. (1982). Toward a social psychological theory of tourism motivation: a rejoinder. Annals of Tourism Research, 9(2), 256–262. https://doi.org/10.1016/0160-7383(82)90049-4
Jackson, M. S. (2006). Development of a tourist personality inventory to evaluate parameters associated with tourist crime victimization. (Doktora Tezi). Royal Melbourne Institure of Technology, Melbourne.
Kalkan, G. & Büyükdoğaç, H. H. (2022). Aşçılık programı öğrencilerinin yiyecek neofobisi. Journal of Applied Tourism Research, 3(1), 57–66. https://dergipark.org.tr/en/pub/jator/issue/68723/1134187
Kaplan, A. (2018). Gastronomi Turistlerinin gıda seçiminde neofobi–neofili etkisi. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Adnan Menderes Üniversitesi, Aydın.
Kim, Y. G., Eves, A., & Scarles, C. (2009). Building a model of local food consumption on trips and holidays: A grounded theory approach. International Journal of Hospitality Management, 28(3), 423–431. https://doi.org/10.1016/j.ijhm.2008.11.005
Kim, Y. G., Suh, B. W., & Eves, A. (2010). The relationships between food-related personality traits, satisfaction, and loyalty among visitors attending food events and festivals. International Journal of Hospitality Management, 29(2), 216–226. https://doi.org/10.1016/j.ijhm.2009.10.015
Lähteenmäki, L., Arvola, A. (2001). Food neophobia and variety seeking—consumer fear or demand for new food products. L.J. Frewer, E. Risvik, & H. Schifferstein (ed.) Food, people and society içinde (ss. 161–175). Springer, Berlin, Heidelberg. https://doi.org/10.1007/978-3-662-04601-2_11
Litvin, S. W. (2006). Revisiting Plog’s model of allocentricity and psychocentricity... one more time. Cornell Hotel and Restaurant Administration Quarterly, 47(3), 245–253. https://doi.org/10.1177/0010880406289138
Luckow, T., Sheehan, V., Fitzgerald, G., & Delahunty, C. (2006). Exposure, health information and flavour-masking strategies for impoving the sensory quality of probiatic juice. Appetite, 47(3), 315–323. https://doi.org/10.1016/j.appet.2006.04.006
Mak, A. H. N., Lumbers, M., Eves, A., & Chang, R. C. Y. (2012). Factors influencing tourist food consumption. International Journal of Hospitality Management, 31(3), 928–936. https://doi.org/10.1016/j.ijhm.2011.10.012
Mak, A. H. N., Lumbers, M., Eves, A., & Chang, R. C. Y. (2013). An application of the repertory grid method and generalised procrustes analysis to investigate the motivational factors of tourist food consumption. International Journal of Hospitality Management, 35, 327–338. https://doi.org/10.1016/j.ijhm.2013.07.007
Martins, Y., Pelchat, M.L., & Pliner, P. (1997). Try it; it’s good and it’s good for you’: effects of taste and nutrition information on willingness to try novel foods. Appetite, 28(2), 89–102. https://doi.org/10.1006/appe.1996.0064
Meiselman, H.L., King, S.C., & Gillette, M. (2010). The demographics of neophobia in a large commercial US sample. Food Quality and Preference, 27(7), 893–897. https://doi.org/10.1016/j.foodqual.2010.05.009
Mitchell, R., & Hall, C. M. (2003). Consuming tourists: Food tourism consumer behaviour. In C. M. Hall, E. Sharples, R. Mitchell, B. Cambourne, & N. Macionis (Ed.), Food tourism around the world: Development, management and markets (pp. 60–80). Oxford, UK: Butterworth-Heinemann
Muhammad, R., Ibrahim, M. A., Ahmad, R., & Hanan, F. (2016). Psychological factors on food neophobia among the young culinarian in Malaysia: novel food preferences. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 222, 358- 366.
Nebioğlu, O. (2018). Turistlerin yemek tüketim davranışları üzerine kavramsal bir değerlendirme. Turizm Akademik Dergisi, 5(1), 124–136.
Olabi, A., Najm, N. E. O., Baghdadi, O. K., & Morton, J. M. (2009). Food neophobia levels of Lebanese and American college students. Food Quality and Preference, 20(5), 353–362. https://doi.org/10.1016/j.foodqual.2009.01.005
Özgen, L. (2014). Academicians’ attitude towards “new foods”. Food and Public Health, 4(6), 259-265. https://doi.org/10.5923/j.fph.20140406.01
Pearce, P. L. & Stringer, P. F. (1991). Psychology and tourism. Annals of Tourism Research, 18(1), 136–154. https://doi.org/10.1016/0160-7383(91)90044-C
Pelchat, M. L. & Pliner, P. (1995). “Try it. You’ll like it”: effects of information on willingness to try novel foods.
Appetite, 24(2), 153–166. https://doi.org/10.1016/S0195-6663(95)99373-8
Pliner, P. & Pelchat, M. (1991). Neophobia in humans and the special status of foods of animal origin. Appetite, 16(3), 205–218. https://doi.org/10.1016/0195-6663(91)90059-2
Pliner, P. & Hobden, K. (1992). Development of a scale to measure the trait of food neophobia in humans. Appetite, 19(2), 105–120. https://doi.org/10.1016/0195-6663(92)90014-W
Pliner, P. & Salvy, S.J. (2006). Food neophobia in humans. R. Shepherd & M. Raats (ed.). The psychology of food choice (Frontiers in Nutritional Science, 3), içinde (ss. 75–92). Cabi Pubishing, Wallingford.
Plog, S. (1974). Why destination areas rise and fall in popularity. Cornell Hotel and Restaurant Administration Quarterly, 14(4), 55-58. https://doi.org/10.1177/001088047401400409
Pulluk, E. (2022). Ön lisans öğrencilerinde yiyecek neofobisi üzerine nitel bir araştırma. Turizm ve İşletme Bilimleri Dergisi, 2(1), 39-51.
Quan, S. & Wang, N. (2004). Towards a structural model of the tourist experience: an ıllustration from food experiences in tourism. Tourism Management, 25(3), 297–305. https://doi.org/10.1016/S0261-5177(03)00130-4
Raudenbush, B. & Frank, R. A. (1999). Assessing food neophobia: the role of stimulus familiarity. Appetite, 32(2), 261–271. https://doi.org/10.1006/appe.1999.0229
Renko, S., Renko, N., & Polonijo, T. (2010). Understanding the role of food in rural tourism development in a recovering economy. Journal of Food Products Marketing, 16(3), 309–324. https://doi.org/10.1080/10454446.2010.485096
Richards, G. (2002). Gastronomy: an essential ıngredient in tourism production and consumption. A. M. Hjalager & G. Richards (ed.), Tourism and Gastronomy içinde (ss. 2–20). London: Routledge.
Ritchey, P. N., Frank, R. A., Hursti, U., & Tuorila, H. (2003). Validation and cross national comparison of the food neophobia scale (FNS) using confirmatory factor analysis. Appetite, 40(2), 163–173. https://doi.org/10.1016/S0195-6663(02)00134-4
Roccas, S., Sagiv, L., Schwartz, H., & Knafo, A. (2002). The big five personality factors and personal values. Personality and Social Psychology Bulletin, 28(6), 789–801. https://doi.org/10.1177/0146167202289008
Schickenberg, B., van Assema, P., Brug, J., & de Vries, N. (2006). Level of food neophobia in Dutch adults and association with familiarity with and willingness to try new healthful food products. Appetite, 47(2), 276. https://doi.org/10.1016/j.appet.2006.07.063
Schütz, A. (1944). The stranger: an essay in social psychology. American Journal of Sociology,49(6), 499–507. https://doi.org/10.1086/219472
Sekaran, U. & Bougie, R. (2016). Research methods for business: a skill building approach. New York: John Wiley & Sons.
Sengel, T., Karagoz, A., Cetin, G., Dincer, F. I., Ertugral, S. M., & Balık, M. (2015). Tourists’ approach to local food. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 195, 429–437. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2015.06.485
Siegrist, M., Hartmann, C., & Keller, C. (2013). Antecedents of food neophobia and its association with eating behavior and food choices. Food Quality and Preference, 30(2), 293–298. https://doi.org/10.1016/j.foodqual.2013.06.013
Sivrikaya, K. K. (2019). Gıda neofobisi ve heyecan arama kişilik özelliklerinin yabancı turistlerin geleneksel Türk yemeklerini satın alma niyetine etkisi. (Yayımlanmamış Doktora Tezi), Necmettin Erbakan Üniversitesi, Konya.
Smith, V. L. (1989). Host and guests: the antropology of tourism (2. Baskı), University of Pennsylvenia Press: Philadelphia.
Tezcan, M. (1982). Türkler'de yemek yeme alışkanlıkları ve buna ilişkin davranış kalıpları. Türk Mutfağı Sempozyum Bildirileri, 31 Ekim 1 Kasım 1981. Ankara Üniversitesi: Ankara.
Tuorila, H., Lähteenmäki, L., Pohjalainen, L., & Lotti, L. (2001). Food neophobia among the Finns and related responses to familiar and unfamiliar foods. Food Quality and Preference, 12(1), 29–37. https://doi.org/10.1016/S0950-3293(00)00025-2
Türker, N. & Akmanoğlu, E. (2022). Yeni yiyecek fobisi ve gastronomi turizminin gelişmesine etkisi: Kalitatif bir çalışma. Gastroia: Journal of Gastronomy And Travel Research, 6(1), 177–198. https://doi.org/10.32958/gastoria.1055484
Üzülmez, M. (2018). Yabancı turistlerin Türk mutfağı seçim motivasyonlarının neofobi ve neofili düzeylerine göre incelenmesi: İstanbul'da bir araştırma. (Yayınlanmamış Doktora Tezi). Mersin Üniversitesi, Mersin.
Van Koesveld, S. (2017). A qualitative inquiry on tourists’ food consumption behaviour: a menu full of familiar and favourite dishes and an appetite for novelty. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Wageningen University.
Veeck, A. (2010). Encounters with extreme foods: neophilic/neophobic tendencies and novel foods. Journal of Food Products Marketing, 16(2), 246–260. https://doi.org/10.1080/10454440903413316
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2023 Journal of Tourism & Gastronomy Studies
![Creative Commons License](http://i.creativecommons.org/l/by-nc/4.0/88x31.png)
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License ile lisanslanmıştır.