Atalık Yerel Buğday Unları ve Farklı Mayalar Kullanılarak Hazırlanan Ekmeklerin Duyusal Analiz Sonuçlarına Yönelik Bir Değerlendirme (An Evaluation of The Sensory Analysis Results of Breads Prepared Using Atalık Local Wheat Flours and Different Yeasts)
DOI:
https://doi.org/10.63556/jotags.2026.1778Keywords:
Ancestral local wheat, Sensory analysis, Bread, SourdoughAbstract
This study aims to produce healthier breads using ancestral local wheat flours grown in Anatolian lands and traditional sourdough, as an alternative to breads made with flours from different grains on the market; to present these to consumers based on their sensory evaluations and preferences; and to draw attention to the importance of ancestral local wheat varieties. In this context, breads were made using Siyez, Zerun, Sunter, and Üveyik wheat flours, traditional sourdough, and fresh, dry, and instant yeasts. Data obtained from questions asked to 80 volunteer panelists regarding the sensory characteristics of the breads, their predictions about the types of flour and yeast used in production, and consumer preferences were analyzed. According to the evaluation results, significant differences were found in consumer preference scores among the breads in terms of both general appearance and textural characteristics, with sourdough and instant yeast breads being particularly preferred. Furthermore, except for the Zerun bread prepared with fresh yeast, the sourdough Üveyik, Sunter, and Siyez breads were the most preferred breads in terms of taste, aroma, and smell. In terms of preference ranking; The study found that the appearance and taste characteristics of bread, consumer habits, palates, and the perception of it as a natural, additive-free, and healthy product all played a role.
References
Adıgüzel, F., & Kızılaslan, N. (2020). İstanbul ili küçükçekmece ilçesinde 90 tüketicilerin ambalajlı ekmek tüketim tercihleri. Gaziosmanpaşa Bilimsel Araştırma Dergisi, 3(2), 24–40.
Ahmetoğlu, F. (2020). Yerelması (Helianthus tuberosuis) ilavesi ile glütensiz ekmek üretimi. İstanbul Aydın Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, s44-45.
Aksoylu, Z., Yeyinli Savlak, N., Yanğıç, Ç., Çağındı, Ö., & Köse, E. (2014). Manisa il merkezinde bireylerin ekmek çeşitlerini tüketim alışkanlıklarının belirlenmesi. Gıda Dergisi, 39(3), 147–154.
Altuğ Onoğur, T., & Elmacı, Y. (2019). Gıdalarda duyusal değerlendirme, (2. Baskı). İzmir, Sidaş Yayıncılık.
Alyakut, Ö., & Küçükkömürler, S. (2018). Geleneksel bir ekmek çeşidi: yufka ekmeği. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 6(3), 379-395.
Atar, B, (2017). Gıdamız buğdayın, geçmişten geleceğe yolculuğu. Süleyman Demirel Üniversitesi Yalvaç Akademi Dergisi, 2, (1), 1-12.
Atlı, A., Seçkin, R., & Koçak, N. (1985). Ekmeğin Kalitesine Fermantasyon Süresi ve Havalandırma Sayısının Etkisi. Gıda, 10(3), 149-159.
Axel, C., Röcker, B., Brosnan, B., Zannini, E., Furey, A., Coffey, A., Arendt, E. (2015). Application of Lactobacillus amylovorus DSM19280 in gluten-free sourdough bread to improve the microbial shelf life. Food Microbiology, 47, 36-44.
Bircan, D., Güray, C.T., & Bostan, K. (2017). Farklı yöntemlerle ekşitilmiş hamurlardan ekmek yapımı üzerine çalışmalar. Aydın Gastronomy, (1), 1-8.
Brites, C., Trigo, M.J., Santos, C., Collar, C., & Rosell, C.M. (2010). Maize-based gluten-free bread: influence of processing parameters on sensory and instrumental quality. Food and Bioprocess Technology, 3(5), 707–715.
Bulut, S. (2012). Ekmeklik buğdayda kalite. Erciyes Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 28(5), 441-446.
Cansız, Z. (2018). Peynir altı suyunun pastörizasyonu ve ekmek üretiminde kullanım imkânlarının araştırılması. Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Gıda Mühendisliği A.D., Ankara.
Çelik, E. (2008). Ekmek yapımında kullanılan bazı katkı maddelerinin ekmek kalitesi ve bayatlama özellikleri üzerine etkisi. Yüksek Lisans Tezi, Afyon Kocatepe Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Afyonkarahisar.
Certel, M., Erem, F., & Karakaş, B. (2009). Dondurulmuş hamur ile kısmi olarak pişirilip dondurulmuş hamurlardan üretilen beyaz ekmeklerin fiziksel tekstürel ve duyusal özellikleri. Akdeniz Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 22(1), 91–102.
Chavan, R, S., & Chavan, S, R. (2011). Sourdough technology-a traditional way for wholesome foods: a review, Comprehensive Reviews in Food Science and Food Safety, 10(3), 169-182.
Demir, Y. (2021). Geleneksel ekşi mayanın sağlık ve ekmek üzerindeki etkileri. Aydın Gastronomy, 5 (1), 63-70.
Dirim, S.N., Ergün, K., Çalışkan, G., Özalp, H., Balkesen, N. (2014). Farklı unların ekmeğin kalite özellikleri üzerine etkisi. Akademik Gıda, 12(4), 27-35.
Dursun, S., Yapar, A. & Çelik, İ. (2009). Kadife balığı etiyle zenginleştirmenin hamurun reolojik özellikleri ve ekmeğin duyusal özellikleri üzerine etkisi. Gıda Teknolojileri Elektronik Dergisi, 4(3), 44-58.
Ekmek, (2020). Sofralarımızın vazgeçilmez besin kaynağı ekmek. https://avys,omu,edu,tr/storage/app/public/isezer/110141/8%20Hafta%20E%20K%20M%20E%20K,pdf, Erişim Tarihi: 15.11.2020.
Ekmekçi Bal, Z., Sayılı, M., & Gözener, M. 2013. Tokat ili merkez ilçede ailelerin ekmek tüketimleri üzerine bir araştırma. Gaziosmanpaşa Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 30(1), 61-69.
Elçi, M.A. (2022). Arpa unu ilavesinin şanlıurfa açık ekmeğinin kalitesine etkisinin araştırılması. Yüksek Lisans Tezi, Harran Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Gıda Mühendisliği A.D., Şanlıurfa.
Elgün, A., Türker, S., Bilgiçli, N. (2001). Tahıl ve Ürünlerinde Analitik Kalite Kontrolü, Selçuk Üniv.Zir.Fak.Gıda Müh Böl. Yay No.2,Konya, Turkey.
Ercik, C. (2024). Farklı Maya Türlerinin Ekmek Üretiminde Kullanılmasının Tüketici Tercihleri Üzerindeki Etkisi: Lezzette Karşılaştırmalı İnceleme. Nişantaşı Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 12(1), 76-93.
Erdemir, Z.Ş. (2015). Isıl işlem görmüş bakla ezme tozunun ekmek yapımında kullanımı ve kalite kriterleri üzerine etkisinin belirlenmesi. Yüksek Lisans Tezi, Pamukkale Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Gıda Mühendisliği A.D., Denizli.
Erginkaya, Z., & Kabak, B. (2011). Fermente gıdalar. İçinde, Gıda Mikrobiyolojisi, (Haz/Ed: Osman Erkmen), Ankara: Elif Yayınevi.
Ertan, E., & Şevik, R. (2025). Karabuğday unu ikamesinin ekmeklerin fiziksel, kimyasal ve duyusal özellikleri üzerindeki etkilerinin incelenmesi, AKU J. Sci. Eng. 25, 015403, 131-136.
Fogliano, V. and Morales, J. F. (2011). Estimation of dietary intake of melanoidins from coffee and bread. Food & Function, 2(2), 93–144.
Göçmen, D. (2001). Ekşi hamur ve laktik starter kullanımının ekmekte aroma oluşumu üzerine etkileri, Gıda, (26), 13-16.
Gül, H., & Özer, S. (2007). Mısır ve buğday kepeğinin hamur ve ekmek nitelikleri üzerindeki etkilerinin incelenmesi. Ç.Ü. Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 18(1), 16-26.
Gültekin, İ. (2021). Kum darının (Panicum miliaceum L.) glütensiz ekmek yapımında kullanımı. Yüksek Lisans Tezi, Tekirdağ Namık Kemal Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Gıda Mühendisliği A.D., Tekirdağ.
Gürbüz, S. ve Şahin, F. (2016). Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri (Felsefe-Yöntem-Analiz). Ankara: Seçkin Yayıncılık/Sosyal Bilimler, ISBN: 978-975-02-3726-3.
Göğüş Bağış, N. & Gün, A. (2023). Tarhana hamurundan üretilen ekmeklerin duyusal özelliklerinin değerlendirilmesi. Aydın Gastronomy, 7 (1), 1-13.
Hayıt, F., & Gül, H. (2019). Kinoa ununun ve kısmi pişirilerek dondurma yönteminin glutensiz ekmek kalitesi üzerine etkisi. Karadeniz Fen Bilimleri Dergisi, 9(2), 406-427.
Hayıt, F., & Gül, H. (2017). Çölyak ve çölyak hastaları için üretilen ekmeklerin kalite özellikleri. Iğdır Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 7(1), 163-169.
Hendek Ertop, M., & Hayta, M. (2016). Ekşi hamur fermantasyonunun ekmeğin biyoaktif bileşenleri ve biyoyararlanımı üzerindeki etkileri. Gıda, 41 (2), 115-122.
Hendek Ertop, M., & Hayta, M. (2014). Ekşi hamur formül optimizasyonunun ekmeğin aromatik profili, biyoaktif nitelikleri ve raf ömrü üzerine etkileri. Erciyes Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Gıda Mühendisliği Anabilim Dalı, Doktora Tezi, Kayseri.
Hui, Y.H. (Ed.). (2006). Bakery Products: Science and Technology (1st ed.). Blackwell Publishing Expert.
İkikat Tümer, E., Aytop, Y., & Kubilay, B.Y. (2019). Ekmek israf etme durumunun ve israfta etkili olan faktörlerin belirlenmesi: Kahramanmaraş kent merkezi örneği. Türk Tarım ve Doğa Bilimleri Dergisi, 6(3), 432–439.
İslamoğlu, A.H. ve Alnıaçık, Ü. (2016). Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri (SPSS Uygulamalı) (5. baskı), ss:3-511, İstanbul: Beta Yayıncılık.
İSMEK, (2018). Ekmekçiliğe giriş. İstanbul Büyükşehir Belediyesi, 16-20.
Kan M., Küçükçongar M., Morgunov A., Keser M., & Özdemir F. (2014). Genetik kaynakların korunmasında ve sürdürülebilirliğinin sağlanmasında aile çiftçiliği; Türkiye’de yerel buğday çeşitleri örneği. Ulusal Aile Çiftçiliği Sempozyumu 30-31 Ekim 2014, s: 352-359, Ankara.
Kan M., Küçükçongar M., Keser M., Morgunov A., Muminjanov H., Özdemir F., & Qualset C., (2015). Wheat landraces in farmers’ fields in Turkey: National survey, collection, and conservation, 2009–2014. FAO, Ankara.
Kaplan, B. (2020). Bazı fırıncılık ürünlerinde siyez buğday unu kıllanımının optimizasyonu, ürün kalitesi ve raf ömrü nitelikleri üzerindeki etkilerinin belirlenmesi. Kastomonu Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, Kastamonu.
Kaplan Evlice, A. & Akkaya, A. (2020). “Çiftçi koşullarında yerel çeşitlere dayalı buğday üretimi”, Anadolu, J, of AARI, 30(1), 94-102.
Karagöz, A. (2014). Yerel çeşitlerimizin çiftçi hakları ve aile çiftçiliği bakımından irdelenmesi. Ulusal Aile Çiftçiliği Sempozyumu, 30-31 Ekim 2014, s: 366-371, Ankara.
Karagöz, A. (2019). Yerel buğdayların dünü, bugünü, geleceği. TÜRKTOP Dergisi, 8(31), 4-15.
Keser M., Morgunov A., Kaya Y., Kan M., & Küçükçongar M., (2010). Wheatlandraces in turkey, where and why theyare still grown cwrs and landraces in Europe. 13-16 September 2010 University of Madeira, Funchal, Portugal.
Koç, B. (2011). Ekmek tüketiminde tüketici tercihler: Van ili örneği. TEBGE, Yayınları.
Korinth, A.. Schiess, S., & Westenhoefer, J. (2010). Eating behaviour and eating disorders in students of nutrition sciences. Public Health Nutr, (13), 32-37.
Malakootian, M., & Dowlatshahi, S. (2005). The Quality of the Manufactured Bread and Hygienic Conditions of Bakeries. Iranian J Env Health Sci Eng, 2 (2), 72-78.
Mazid, A., Amegbeto, K. N., Keser, M., Morgounov, A., Peker, K., Bagc, A., Akin, M., Kucukcongar, M., Kan, M., Karabak, S., Semerci, A., Altikat, A., & Yaktubay, S. (2009). Adoption and impacts of improved winter and spring wheat varieties in Turkey. Aleppo, Syria: International Center for Agricultural Research in the Dry Areas (ICARDA).
MEB-Gıda Teknolojisi (2012). Ekmek fermantasyonu. https://megep.meb.gov.tr/mte_program_modul/moduller_pdf/Ekmek%20Fermentasyonu.pdf Erişim tarihi: 06.08.2025
Morgounov A., Kan M., Kaya Y., M Keser., Kucukongar M., & Qualset C. (2012). Diversity of wheat land races currently grown in Turkey as compared to 1920-1930 collections. III. International Vavilov Conference, 6 – 9 November, 2012 Saint Petersburg, Russia.
Morgounov, A., Keser, M., Kan, M., Küçükçongar, M., Özdemir, F., Gummadov, N., Muminjanov, H., Zuev, E., & Qualset, C.O. (2016). Wheat landraces currently grown in Turkey: Distribution, Diversity, and Use. Crop Sci., 56, 3112–3124.
Olgun, M., Budak Başçiftçi, Z., Ayter, N.G., & Aydın, D. (2017). Farklı özellikteki ekmeklik çeşitlerinin duyusal analizler yönünden değerlendirilmesi. Süleyman Demirel Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 12 (2), 47-54.
Onurlubaş, E. & Altunışık, R. (2019). Ekmek tüketim alışkanlıkları ve israf eğilimi üzerine bir araştırma: bursa ili örneği. XI. IBANESS Kongreler Serisi, 9-10 Mart, Tekirdağ.
Ödeş, N. (2018). Farklı oranlarda üzüm çekirdeği içeren ekmeklerin ekmek
verimi ve kalitesini glikoz oksidaz ile iyileştirme imkânlarının araştırılması. Süleyman Demirel Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, Isparta.
Özberk, F., Karagöz, A., Özberk, İ., & Atlı, A. (2016a). Buğday genetik kaynaklarından yerel ve kültür çeşitlerine. Türkiye'de Buğday ve Ekmek Tarla Bitkileri Merkez Araştırma Enstitüsü Dergisi, 25 (2), 218-233.
Özberk, İ., Atay, S., Altay, F., Cabi, E., Özkan, H., & Atlı, A. (2016b). Türkiye buğday atlası. WWF, İstanbul: Doğal Hayatı Koruma Vakfı.
Özdemir, G., Dülger Altıner, D., & Şahan, Y. (2021). Bazı tıbbi bitkilerle zenginleştirilmiş ekmeklerin duyusal özellikleri ve satın alma niyetine etkisi. Gıda, 46(4), 767-784.
Özdilek Dölekoğlu, C., Giray, F.H., & Şahin, A. (2014). Mutfaktan Çöpe Ekmek: Tüketim Ve Değerlendirme. Akademik Bakış Dergisi Sayı, (44), 1-15.
Öztürk, İ. & Gökkuş, A. (2008). The effects of nitrogen fertilization on grain yield and quality in some bread wheat varieties. Ankara Üniv. Ziraat Fakültesi Tarım Bilimleri Derg., 14 (4), 334-340.
Pekcan, G., Şanlıer, N., & Baş, M. (2015). Türkiye beslenme rehberi (TÜBER), Ankara, Sağlık Bakanlığı.
Sağlık Bakanlığı (2019). Türkiye beslenme ve sağlık araştırması (TBSA), Ankara.
Stolz, P. (2003). Biological fundamentals of yeast and lactobacilli fermentation in bread dough. In Handbook of dough fermentations, CRC Press.
Stolzenbach, S., Bredie, W.L.P., Christensen, R.H.B., Byrne, D.V. (2013). Impact of product information and repeated exposure on consumer liking, sensory perception and concept associations of local apple juice. Food Research International, 52, 91-98.
Şahin Perçin, N., & Uçuk, C. (2020). Applied Turkish Cuisine. Nobel Academic Publishing
Tamerler, T. (1986). Ekşi maya ile buğday ekmeğinin hazırlanması ve ekşi maya mikroorganizmaları. Ege Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Dergisi, Seri:B, (4), 145-154.
Tanık, O. (2006). Ekmek üretiminde kalite uygulamaları ve müşteri memnuniyet dinamiklerinin belirlenmesi. Trakya Üniversitesi, Tekirdağ: Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, Tekirdağ.
Toprak Mahsulleri Ofisi (2013). Türkiye'de ekmek israfı araştırması. Ankara.
Türk Gıda Kodeksi Ekmek ve Ekmek Çeşitleri Tebliği (2012a/2). https://www.mevzuat.gov.tr/File/GeneratePdf?mevzuatNo=15746&mevzuatTur=Teblig&mevzuatTertip=5 Erişim Tarihi: 15.01.2022.
Türk Gıda Kodeksi, Buğday Unu Tebliği (2013). Tarım, Gıdave Hayvancılık Bakanlığı Tebliğ No: 2013/9). Resmi Gazete 2 Nisan 2013 - Sayı: 23614. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2013/04/20130402-7.htm Erişim Tarihi: 05.11.2025.
Uzundumlu, A.S., Yıldırım, B.Z., & Kurtoğlu, S. (2018). Erzurum İli’nde ekmek tüketimini etkileyen faktörlerin belirlenmesi. The Journal of Academic Social Science Studies, 6(77), 17-31.
Ünsal, A.S., Atlı, A., ve Köten, M. (2020). Çimlendirilmiş buğday unundan yapılan tırnaklı (düz ekmek) ve tava ekmek kalitesi üzerine bir araştırma, Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Tarım ve Doğa Dergisi, 23(5), 1209-1215.
Vergi, H. (2020). Ekmek İsrafında Tüketici Tercihlerinin Rolü: Bingöl İli Örneği. Bingöl Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, Bingöl.
Yıldız B., Ceyhan, T., & Çakıcı, A. (2019). Sourdough yeasts ın bread makıng: A revıew. International Journal of Food Engineering Research, 5(2), 33 – 46.
Yıldız, B., Çakıcı, A., Uslu, D.Y., & Uslu, H. (2021). Ekmek üretiminde ekşi maya üzerine taze meyvelerin kullanımının etkisi. Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, 10(1), 150-159.
Yılmaz, M. (2023). Atalık (yerel) buğdayların yöresel mutfaktaki yeri: Üveyik buğdayı ve Tokat mutfağı (ss.374-399). Tokat Sempozyumu V (14-16 Ekim 2022-Tokat GaziOsmanpaşa Üniversitesi), Bildiriler, Cilt II, İstanbul: Ekim 2023. ISBN:978-975-7328-90-6.
Yılmaztekin, M. (2022a). Ekmek üretim teknolojisi-1. http://www,vankim,com/Files/Ekmek%20uretim%20teknolojisi(1),pdf, Erişim Tarihi:18.03.2022.
Yılmaztekin, M. (2022b). Ekmek üretim teknolojisi-2” http://docplayer,biz,tr/6034665-Ekmek-uretdm-teknolojdsd-2-yrd-doc-dr-murat-yilmaztekin,html, Erişim Tarihi:18.03.2022.
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 Journal of Tourism & Gastronomy Studies

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.