İş Güvencesizliği Algısının İş Yaşam Kalitesine Etkisinde İyimserlik ve Kötümserlik Özelliklerinin Aracılık Rolü: Seyahat Acentası Çalışanları Örneği (The Mediation Role of Optimism and Pessimism in the Effect of Perception of Job Insecurity on Quality of Work Life: The Example of Travel Agency Employees)

Ali DALGIÇ

Yazarlar

Ali DALGIÇ

Anahtar Kelimeler:

İş güvencesizliği algısı- İş yaşam kalitesi- İyimserlik- Kötümserlik

Öz

Bu çalışmada, seyahat acentası çalışanlarının iş güvencesizliği algılarının iş yaşam kalitelerine etkisi ve bu etkideki iyimserlik/kötümserlik özelliklerinin aracılık rolü ortaya konulmaya çalışılmıştır. Araştırmanın verileri Ekim-Aralık 2019 döneminde Antalya’da faaliyet gösteren A grubu seyahat acentası çalışanlarından yöneticiler aracılığıyla (bırak-topla yöntemi) elde edilmiştir. Elde edilen geçerli 188 verinin analizi sonucunda, iş güvencesizliği algısının iş yaşam kalitesi üzerinde negatif yönlü bir etkiye sahip olduğu bulgulanmıştır. Ayrıca, bulgulanan bu etkide iyimserlik ve kötümserlik özelliklerinin kısmi aracılık rolü oynadığı diğer bir bulgudur. Bu bağlamda, artan rekabet koşulları, örgütsel değişimler (küçülme, birleşme, işletmenin satın alınması vb.), çalışma düzenlemelerinin esnekleştirilmesi gibi durumların iş yaşamına olumsuz etki bıraktığı belirtilebilir. Seyahat acentası işletmelerinin yapacakları iş sözleşmelerinin süreklilik taşıyan ve tam zamanlı olması, yöneticilerin işletme içerisinde olumlu iklimi koruması, çalışanlar arasında sosyal değişimlerin artarak devam etmesi gibi hususlar iş güvencesizliği algısını düşürerek iş yaşam kalitesini arttırabilir. Ayrıca, seyahat acentası yöneticilerinin düzenleyecekleri özel programlarla (eğitim, seminer, kişisel gelişim ilgili uzmanlarla söyleşiler vb.) çalışanların iyimserlik özellikleri arttırılarak iş güvencesizliği algısı düşürülebilir.

Referanslar

Abdel-Khalek, A., & Lester, D. (2006). Optimism and pessimism in Kuwaiti and American college students. International Journal of Social Psychiatry, 52(2), 110-126.

Afşar, S. T. (2014). What affects the quality of work life most?: Turkey example. Sosyoloji Araştırmaları Dergisi, 17(2), 2-35.

Akgunduz, Y., & Eryilmaz, G. (2018). Does turnover intention mediate the effects of job insecurity and co-worker support on social loafing?. International Journal of Hospitality Management, 68, 41-49.

Alfonso, L., Zenasni, F., Hodzic, S., & Ripoll, P. (2016). Understanding the mediating role of quality of work life on the relationship between emotional intelligence and organizational citizenship behaviors. Psychological Reports, 118(1), 107-127.

Arasli, H., Arici, H. E., & Çakmakoğlu Arici, N. (2019). Workplace favouritism, psychological contract violation and turnover intention: Moderating roles of authentic leadership and job insecurity climate. German Journal of Human Resource Management, 33(3), 197-222.

Ashford, S. J., Lee, C. & Bobko, P. (1989). Content, cause, and consequences of job insecurity: A theory-based measure and substantive test. Academy of Management Journal, 32(4), 803-829.

Augusto-Landa, J. M., Pulido-Martos, M., & Lopez-Zafra, E. (2011). Does perceived emotional intelligence and optimism/pessimism predict psychological well-being?. Journal of Happiness Studies, 12(3), 463-474.

Babu, H. R., & Ramesh, M. (2013). Relationship between job satisfaction and quality of work life of employees in service sector. Perspectives of Innovations, Economics and Business, 13(2), 58-72.

Bednarska, M. A., Olszewski, M., & Szutowski, D. (2013). The quality of work life in competitive potential development in the tourism industry: A conceptual model and research propositions. Poznan University of Economics Review, 13(4).

Black, J., & Reynolds, W. M. (2013). Examining the relationship of perfectionism, depression, and optimism: Testing for mediation and moderation. Personality and Individual Differences, 54(3), 426-431.

Blau, P. M. (1964). Power and exchange in social life. New York: J Wiley & Sons.

Burant, C. J. (2006). Optimism/pessimism as a mediator of social structural disparities effects on physical health and psychological well-being: A longitudinal study of hospitalized elders (Doctoral dissertation). Case Western Reserve University.

Chang, E. C., Sanna, L. J., & Yang, K. M. (2003). Optimism, pessimism, affectivity, and psychological adjustment in US and Korea: A test of a mediation model. Personality and Individual Differences, 34(7), 1195-1208.

Chen, C. S., & Farh, J. L. (2000). Quality of work life in Taiwan: An exploratory study. Management Review, 19(1), 31-79.

Chen, T. J., Wu, C. M., & Wang, Y. C. (2015). Impact of transformational leadership behaviors and psychological optimism on subordinate performance in Taiwan’s tourism hotel industry. Open Journal of Social Sciences, 3(07), 174.

Cheng, G. H. L., & Chan, D. K. S. (2008). Who suffers more from job insecurity? A meta‐analytic review. Applied Psychology, 57(2), 272-303.

Chirumbolo, A., & Hellgren, J. (2003). Individual and organizational consequences of job insecurity: A European study. Economic and Industrial Democracy, 24(2), 217-240.

Chow, C. W., Haddad, K., & Singh, G. (2007). Human resource management, job satisfaction, morale, optimism, and turnover. International Journal of Hospitality & Tourism Administration, 8(2), 73-88.

Çokluk, Ö., Şekercioğlu, G., & Büyüköztürk, Ş. (2012). Sosyal bilimler için çok değişkenli istatistik: SPSS ve LISREL uygulamaları. Ankara: Pegem Akademi.

Daco, P. (1989). Çağdaş psikolojinin olağanüstü başarıları. İnkılap Kitabevi, İstanbul.

Davis, L.E. (1983). Design of new organizations. In H. Kolody & H.V.beinum (Eds), The quality of working life and the 1980s. (pp. 65-86) New York, Praeger Publisher.

Doğan, G. (2019). Öğrencilerin iyimserlik ve kötümserlik kişilik özelliklerinin iletişim becerilerine olan etkisi: Gaziantep turizm ve otelcilik meslek yüksekokulu’nda yıllar itibarıyla bir kıyaslama (Yüksek Lisans Tezi). Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Gaziantep.

Fornell, C. & Larcker, D. F. (1981). Evaluating structural equation models with unobservable variables and measurement error. Journal of Marketing Research, 39-50.

Goleman, D. (2000). Duygusal zeka. Varlık Yayınları, İstanbul.

Greenhalgh, L., & Rosenblatt, Z. (1984). Job insecurity: Toward conceptual clarity. Academy of Management Review, 9, 438–448.

Hair, J. F., Black, W. C., Babin, B. J., & Anderson, R. E. (2010). Multivariate data analysis a global perspective. New Jersey: Pearson.

Hair, J. F., Black, W. O., Babin, B. J., Anderson, R. E., & Tatham, R. L. (2006). Multivariate data analysis a global perspective. New Jersey: Pearson.

Hasnain, N., Wazid, S. W., & Hasan, Z. (2014). Optimism, hope, and happiness as correlates of psychological well-being among young adult assamese males and females. Journal of Humanities and Social Science, 19(2), 44-51.

Hershberger, P. J. (2005). Prescribing happiness: positive psychology and family medicine. Family Medicine-Kansas City, 37(9), 630.

Hobfoll, S. E. (2001). The influence of culture, community, and the nested-self in the stress process: Advancing conservation of resources theory. Applied Psychology An International Review, 50(3), 337–421.

Karasakaloğlu, B. (2016). İş yaşam kalitesi ve psikolojik iyi oluş ilişkisi: Konaklama işletmeleri çalışanları üzerine bir araştırma. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, 38, 277-294.

Kültür ve Turizm Bakanlığı (2020). Yıllara göre seyahat acentası sayıları. https://yigm.ktb.gov.tr/TR-243988/yillara-gore-seyahat-acentasi-sayilari.html adresinden erişilmiştir.

Kültür ve Turizm Bakanlığı (2020). Acente sorgulama. http://yatirimisletmeleruygulama.kultur.gov.tr/Acente.Web.Sorgu/Sorgu/acentesorgu adresinden erişilmiştir.

Lau, T., Wong, Y. H., Chan, K. F., & Law, M. (2001). Information technology and the work environment–does IT change the way people interact at work?. Human Systems Management, 20(3), 267-279.

Leahy, R. L. (2002). Pessimism and the evolution of negativity. Journal of Cognitive Psychotherapy, 16(3), 295-316.

Mauno, S., Kinnunen, U., Mäkikangas, A., & Nätti, J. (2005). Psychological consequences of fixed-term employment and perceived job insecurity among health care staff. European Journal of Work and Organizational Psychology, 14(3), 209-237.

Mirvis, P. H., & Lawler III, E. E. (1984). Accounting for the quality of work life. Journal of Organizational Behavior, 5(3), 197-212.

Murphy, W. M., Burton, J. P., Henagan, S. C., & Briscoe, J. P. (2013). Employee reactions to job insecurity in a declining economy: A longitudinal study of the mediating role of job embeddedness. Group & Organization Management, 38(4), 512-537.

Nayak, T., & Sahoo, C. K. (2015). Quality of work life and organizational performance: The mediating role of employee commitment. Journal of Health Management, 17(3), 263-273.

Norem, J. K., & Chang, E. C. (2002). The positive psychology of negative thinking. Journal of Clinical Psychology, 58(9), 993-1001.

Ouyang, Z., Sang, J., Li, P., & Peng, J. (2015). Organizational justice and job insecurity as mediators of the effect of emotional intelligence on job satisfaction: A study from China. Personality and Individual Differences, 76, 147-152.

Saraji, G. N., & Dargahi, H. (2006). Study of quality of work life (QWL). Iranian J Publ Health, 35 (4), 8-14.

Schumacker, R. E., & Lomax, R. G. (2004). A beginner's guide to structural equation modeling. Psychology Press.

Sekaran, U., & Bougie, R. (2013). Research methods for business: A skill-building approach (Six Edition). New York: John Wiley & Sons Inc.

Sekaran, U. (1992). Research methods for business: A skill building approach. New York: John Wiley and Sons.

Silla, I., Gracia, F., Mañas, M., & Peiro, J. (2010). Job insecurity and employees' attitudes: The moderating role of fairness. International Journal of Manpower, 31(4), 449-465.

Sora, B., Caballer, A., Peiró, J. M., & De Witte, H. (2009). Job insecurity climate's influence on employees' job attitudes: Evidence from two European countries. European Journal of Work and Organizational Psychology, 18(2), 125-147.

Sverke, M., Hellgren, J., & Näswall, K. (2002). No security: a meta-analysis and review of job insecurity and its consequences. Journal of Occupational Health Psychology, 7(3), 242.

Szalma, J. L. (2009). Individual differences in performance, workload, and stress in sustained attention: Optimism and pessimism. Personality and Individual Differences, 47(5), 444-451.

Şimşek, Ö. F. (2007). Yapısal eşitlik modellemesine giriş: Temel ilkeler ve LISREL uygulamaları. Ankara: Ekinoks Yayınları.

Turizm Günlüğü (2020). Turizmde hasar tespiti anketi sonuçlandı. https://www.turizmgunlugu.com/2020/04/17/turizmde-hasar-tespiti-anketi-sonuclandi/ adresinden erişilmiştir.

Türküm, S. (1999). İyimserlik ve stresle başa çıkma. Anadolu Üniversitesi Yayınları, Eskişehir.

Ural, A. & Kılıç, İ. (2012). Bilimsel araştırma süreci ve spss ile veri analizi (4. baskı). Ankara: Detay Yayıncılık.

Ünüvar, S., Avsaroglu, S., & Uslu, M. (2012). An evaluation of optimism and life satisfaction of undergraduate students in the school of tourism and hotel management. Asian Social Science, 8(12), 140.

Van Laar, D., Edwards, J. A. & Easton, S. (2007). The work‐related quality of life scale for healthcare workers. Journal of Advanced Nursing, 60(3), 325-333.

Wagenaar, A. F., Kompier, M. A., Houtman, I. L., van den Bossche, S., Smulders, P., & Taris, T. W. (2012). Can labour contract differences in health and work-related attitudes be explained by quality of working life and job insecurity?. International Archives of Occupational and Environmental Health, 85(7), 763-773.

Wagenaar, A. F., Kompier, M. A., Houtman, I. L., van den Bossche, S. N., & Taris, T. W. (2012). Impact of employment contract changes on workers' quality of working life, job ınsecurity, health and work‐related attitudes. Journal of Occupational Health, 54(6), 441-451.

Yılmaz, V., & Çelik, H. E. (2009). Lisrel ile yapısal eşitlik modellemesi: Temel kavramlar, uygulamalar, programlama. Ankara: Pegem Akademi Yayıncılık.

Youssef, C. M., & Luthans, F. (2007). Positive organizational behavior in the workplace: The impact of hope, optimism, and resilience. Journal of Management, 33(5), 774-800.

Zuberi, D. (2011). Contracting out hospital support jobs: The effects of poverty wages, excessive workload, and job insecurity on work and family life. American Behavioral Scientist, 55(7), 920-940.