Çatalhöyük Mutfak Yapıları ve Araç-Gereçlerinin 21. Yüzyıl Mutfak Kültürüne Yansımaları

Mustafa AKSOY; Kadir ÇETİN

Yazarlar

Mustafa AKSOY
Kadir ÇETİN

Anahtar Kelimeler:

Gastronomi tarihi- Mutfak yapıları- Çatalhöyük- Mutfak kültürü- Turizm

Öz

Neolitik Devrim olarak adlandırılan besin üretimine dayalı köy yaşantısının ortaya çıkışı,
insanoğlunun bilgi birikiminin birbiriyle bütünleşmesini hızlandırmış ve günümüz uygarlıklarının
temellerinin oluşmasında katkı sağlamıştır. Bu açıdan medeniyetlerin bileşkesi olan Anadolu’da
Neolitik dönemde 5-6 bin kişiye ev sahipliği yapmış Çatalhöyük kültürel, tarımsal ve mutfak ile
ilgili olağanüstü zenginlikte bulgular sunmaktadır. Burada yapılan çalışmalar devam etmekte ve
yaklaşık 8000 yıl öncesine kadar olan dönemde Orta Anadolu kültürünün köklerini
aydınlatmaktadır. Araştırmanın amacı, Çatalhöyük’teki mutfak ile ilgili yapıları ve araç-gereçleri
inceleyerek 21. yüzyıl çağdaş toplum mutfak kültürüne etkilerini ortaya koymaktır. Araştırmada çok
yönlü olan mutfak kültürünü ve insan davranışını, içinde bulunduğu ortamda anlamak için ve
araştırma konusuyla ilgili doğrudan görüşme yapılması gerekliliğinden dolayı nitel araştırma
yöntemi benimsenmiştir. Araştırma evreni, Çatalhöyük yerleşkesi merkez alınarak 10 kilometre
çapındaki yerleşim birimlerinde yaşayan halk olarak belirlenmiştir. Çatalhöyük arkeolojik kazı
sonuçları verilerinden faydalanılarak hazırlanan yarı yapılandırılmış görüşme formuyla 35 kişiden
23-29 Ekim 2017 tarihleri arasında veri toplanmıştır. Yapılan görüşmelerde araştırmaya katılanlara
mutfak yapıları, mutfakta kullanılan araç-gereçleri ile ilgili sorular sorulmuştur. Araştırma
neticesinde yöre halkı tarafından ocak ve fırın gibi mutfak yapılarının günlük yaşantılarında hala
kullandıkları ve bu yapıların Çatalhöyük mutfak kültürüne ilişkin izler taşıdığı tespit edilmiştir.
Buna ek olarak eskiden kullanılan bitek ve bastırık gibi mutfak yapılarının da Çatalhöyük
mutfağında kullanılmış olabileceği düşünülmektedir.

Referanslar

Ağcabay, M. ve Düzenli, A. (2005). Çatalhöyük Neolitik Dönem Güney Açmalarındaki Çöp Yığınlarının (1996-

, http://fbe.cu.edu.tr/tr/makaleler/2000//CATALHOYUK.pdf adresinden erişilmiştir. Erişim Tarihi:

02.2017.

Ateş, H. Kişisel görüşme. 27 Ekim 2017. Konya.

Atıcı, H. Kişisel görüşme. 28 Ekim 2017. Konya.

Atıcı, N. Kişisel görüşme. 28 Ekim 2017. Konya.

Atıcı, Ş. Kişisel görüşme. 28 Ekim 2017. Konya.

Ayar, R. Kişisel görüşme. 28 Ekim 2017. Konya.

Barutçu, H. Kişisel görüşme. 23 Ekim 2017. Konya.

Binar, D. Kişisel görüşme. 27 Ekim 2017. Konya.

Bober, P. P. (2003). Antik ve Orta Çağda Yemek Kültürü: Kültür, Sanat ve Mutfak, (1.Basım), (Çeviren: Ü. Tansel). Kitap Yayınevi, Mas Matbaacılık, İstanbul, 34-37, 39.

Böget, A. H. Kişisel görüşme. 28 Ekim 2017. Konya.

Diken, H. H. Kişisel görüşme. 24 Ekim 2017. Konya.

Doğan, İ. Kişisel görüşme. 26 Ekim 2017. Konya.

Doğan, M. Kişisel görüşme. 29 Ekim 2017. Konya.

Ferilaslan, K. Kişisel görüşme. 25 Ekim 2017. Konya.

Güven, H. Kişisel görüşme. 24 Ekim 2017. Konya.

Güven, M. K. Kişisel görüşme. 24 Ekim 2017. Konya.

Halıcı, F., (1982), Neolitik Çağdan Günümüze Anadolu Mutfağı ve Bu Mutfağın İnancımızdaki Kutsal yeri. Türk

Mutfağı Sempozyumu Bildirileri. Kültür ve Turizm Bakanlığı, MİFAD Yayınları: 41, Seminer, Kongre Bildirileri Dizisi:12. Ankara: Ankara Üniversitesi Basımevi. 133-138.

Hodder, I. (2006). Çatalhöyük Leoparın Öyküsü, (Çeviren: D. Şendil). Yapı Kredi Yayınları, İstanbul.

Karapınar, K. Kişisel görüşme. 27 Ekim 2017. Konya.

Kınal, F. (1991). Eski Anadolu Tarihi. (3. Baskı). Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu. Türk Tarih Kurumu Yayınları, TTK Basımevi, Ankara.

Koyuncu, S. Kişisel görüşme. 29 Ekim 2017. Konya.

Kürkçü, S. Kişisel görüşme. 26 Ekim 2017. Konya.

Küçükavcılar, H. Kişisel görüşme. 23 Ekim 2017. Konya.

Matthews, R. (1996). Surface Scraping and Planning. On the surface: Çatalhöyük 1993-95, (22, s.79-100).

Cambridge, McDonald Institute for Archaeological Research and British Institute of Archaeology at Ankara, Cambridge: University of Cambridge.

Mellaart, J. (2003). Çatalhöyük, Anadolu’da Neolitik Bir Kent, (Çevirmen: G. B. Yazıcıoğlu). Yapı Kredi Yayınları, Şefik Matbaası, İstanbul.

Naumann, R. (1991). Eski Anadolu Mimarlığı. (Çev. B. Marda). Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi.

Özçarıkcı, S. Kişisel görüşme. 25 Ekim 2017. Konya.

Özdoğan, M. (2007). Neolitik Dönem Günümüz Uygarlığının Temel Taşları. 12000 Yıl Önce “Uygarlığın Anadolu’dan Avrupa’ya Yolculuğunun Başlangıcı” Neolitik Dönem (Editör: Nezih Başgelen), Yapı Kredi Yayınları, Mas Matbaacılık, İstanbul, 9-21.

Özkaya, F. Kişisel görüşme. 26 Ekim 2018. Konya.

Patton, Q. M. (1987). How to use qualitative methods in evaluation. Newsbury Park, London, New Dehli: Sage Publications, 56.

Sert, A. Kişisel görüşme. 29 Ekim 2017. Konya.

Sert, F. Kişisel görüşme. 29 Ekim 2017. Konya.

Sert, H. Kişisel görüşme. 29 Ekim 2017. Konya.

Sert, Ü. Kişisel görüşme. 29 Ekim 2017. Konya.

Sevin, V. (2013). Anadolu Arkeolojisi: Başlangıçtan Persler’e Kadar. Der Yayınları, İstanbul.

Soy, A. Kişisel görüşme. 25 Ekim 2017. Konya.

Tokyasin, M. Kişisel görüşme. 23 Ekim 2017. Konya.

Uhri, A. (2011). Boğaz derdi arkeolojik, arkeobotanik, tarihsel ve etimolojik veriler ışığında tarım ve beslenmenin kültür tarihi. İstanbul: Ege Yayınları, 16-19.

Ulusoy, İ. Kişisel görüşme. 24 Ekim 2017. Konya.

Uysal, S. Kişisel görüşme. 26 Ekim 2017. Konya.

Vurguner, R. Kişisel görüşme. 28 Ekim 2017. Konya.

Yalçınkaya, I. (2000). İnsanlık Tarihinden Bir Kesit: Paleolitik Çağ, Antropoloji ve Yaşlılık, Prof. Dr. Vedia Emiroğlu’na Armağan, 15-30.

Yağcı, Ş. Kişisel görüşme. 25 Ekim 2017. Konya.

Yaman, A. Kişisel görüşme. 27 Ekim 2017. Konya.

Yapar, B. Kişisel görüşme. 24 Ekim 2017. Konya.

Yaşlı, F. Kişisel görüşme. 23 Ekim 2017. Konya.

Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2016). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri, Ankara: Seçkin Yayıncılık. 41, 287, 301.

Zeytin, H. Kişisel görüşme. 28 Ekim 2017. Konya.