Çölyak Hastalarına Yönelik Kişiselleştirilmiş Dijital Menü Tasarımı: Kayseri İli Örneği (Personalized Digital Menu Design for Celiac Patients: The Case of Kayseri Province)

Halil Ercan KOCATAŞ; İbrahim Akın ÖZEN

doi:10.63556/jotags.2026.1828

Yazarlar

Halil Ercan KOCATAŞ
İbrahim Akın ÖZEN

DOI:

https://doi.org/10.63556/jotags.2026.1828

Anahtar Kelimeler:

Glutensiz beslenme- Dijital menü- Kullanıcı deneyimi- Kişiselleştirme- Kayseri

Öz

Bu çalışma, gluten intoleransı ve çölyak hastalığı gibi sağlık temelli beslenme gereksinimleri olan bireylerin restoran deneyimlerinde yaşadıkları sorunları Kayseri bağlamında ortaya koymak ve bu sorunlara kişiselleştirilmiş dijital menü tasarımıyla çözüm üretmek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Nitel araştırma yaklaşımının benimsendiği çalışmada, yarı yapılandırılmış görüşmeler aracılığıyla glutensiz beslenen bireyler, diyetisyenler ve işletme sahiplerinden veri toplanmıştır. Tematik analiz yöntemiyle değerlendirilen bulgular, kullanıcı merkezli bir dijital menü prototipinin geliştirilmesine rehberlik etmiştir. Tasarımda; kullanıcı deneyimini artırmak için içerik şeffaflığı, çapraz bulaşma uyarıları, kişiselleştirilmiş filtreleme ve sipariş kontrol aşamalarına yer verilmiştir. Bulgular, kullanıcıların güvenli tüketim için net ve güvenilir bilgi aradığını göstermiştir. Diyetisyenler doğru etiketlemenin önemini vurgularken, kullanıcılar seçimleri üzerinde anlık kontrol sahibi olmaya değer vermiştir. İşletme sahipleri ise operasyonel faydaları kabul etmekle birlikte teknik altyapı ve personel eğitimi ihtiyacını belirtmiştir. Sonuç olarak, dijital menülerin sağlık odaklı karar almayı destekleyen ve kısıtlı diyetleri olan bireylerin yeme deneyimini iyileştiren kapsayıcı platformlar olabileceği ortaya konmuştur.

Referanslar

Aksoy, R. ve Üner, S. (2016). Gastronomi ve dijitalleşme: Yeni bir kavram olarak dijital gastronomi. Gastronomi ve Mutfak Sanatları Dergisi, 4(2), 45–56.

Akşit, L. (1991). Beslenme Biyokimyası. Ankara Üniversitesi Basımevi.

Aktaş, A. ve Özdemir, B. (2012). Yiyecek içecek işletmelerinde menü yönetimi. Detay Yayıncılık.

Aymankuy, Ş. Y. ve Demir, Ş. (2024). Yiyecek içecek işletmelerinde dijital değişim: Tüketicilerin QR kod menü deneyimini anlamak. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 12(2), 886–918.

Baysal, A. (1996). Beslenme (6. baskı). Hatiboğlu Yayınevi.

Conti, C., Rigo, A., Gavaruzzi, T. ve Macaluso, D. (2022). The role of information on menu in food choices of consumers with food intolerances: An exploratory study. Appetite, 168, 105743.

Creswell, J. W. (2013). Nitel araştırma yöntemleri: Beş yaklaşıma göre nitel araştırma ve değerlendirme (M. Bütün ve S. B. Demir, Çev.). Siyasal Kitabevi.

Çakırcalı, E. (1998). Hemşirelikte temel ilke ve uygulamalar (II. baskı). Ege Üniversitesi.

Duman, H. (2022). Glutensiz beslenme ve gıda etiketleme uygulamaları. Gıda Teknolojileri Elektronik Dergisi (GİTED), 17(1), 45–60.

Etikan, I., Musa, S. A. ve Alkassim, R. S. (2016). Comparison of convenience sampling and purposive sampling. American Journal of Theoretical and Applied Statistics, 5(1), 1-4.

Fasano, A., Berti, I., Gerarduzzi, T., Not, T., Colletti, R. B., Drago, S., ... ve Horvath, K. (2003). Prevalence of celiac disease in at-risk and not-at-risk groups in the United States: a large multicenter study. Archives of Internal Medicine, 163(3), 286–292.

Garnweidner-Holme, L., Sende, K., Hellmann, M., Henriksen, C., Lundin, K. E. A., Myhrstad, M. C. W. ve Telle-Hansen, V. H. (2020). Experiences of managing a gluten-free diet on multiple levels of society: A qualitative study. BMC Nutrition, 6(1), 1–11.

Garrett, J. J. (2004). The elements of user experience: User-centered design for the web and beyond. New Riders.

Gluck, M. (2014). The gluten-free diet: Assessing awareness, knowledge, and compliance in adolescents and young adults with celiac disease [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Massachusetts Institute of Technology.

Göde, M. Ö. (2023). Restoran tüketicilerinin dijital menü deneyimine yönelik görüşleri. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 11(3), 319–331.

Jyoti, Sangwan, V. ve Rani, R. (2022). Effect of nutrition interventions on knowledge and adoption feasibility of gluten-free products by celiac disease patients. International Journal of Home Science, 8(1), 291–297.

Lee, A. R. ve Newman, J. M. (2003). Celiac diet: Its impact on quality of life. Journal of the American Dietetic Association, 103(11), 1533–1535.

Lee, Y. ve Xu, H. (2020). Food intolerances and dining out: The role of information transparency. Journal of Hospitality and Tourism Management, 38, 120-128. (Not: Metin içindeki argümanı desteklemek için literatürden eklenen bu kaynağı kullandık)

Lin, Y.-H. ve Shi, S.-J. (2020). Feasibility study of pioneering the development of nutritional menu in brand catering enterprises. IOP Conference Series: Earth and Environmental Science, 510, 022106.

Marcus, A. ve van Dam, A. (1991). User-interface developments for the nineties. Computer, 24(9), 49–57.

Palinkas, L. A., Horwitz, S. M., Green, C. A., Wisdom, J. P., Duan, N. ve Hoagwood, K. (2015). Purposeful sampling for qualitative data collection and analysis in mixed method implementation research. Administration and Policy in Mental Health and Mental Health Services Research, 42(5), 533–544.

Pavesic, D. (2005). The psychology of menu design: Reinvent your “silent salesperson” to increase check averages and guest loyalty. Hospitality Faculty Publications, Paper 5, 36–43.

Peressini, D., Pin, M. ve Sensidoni, A. (2011). Rheology and breadmaking performance of rice–cassava composite flours. Journal of Cereal Science, 54(3), 405–410.

Protel. (2021). E-menü dijital tablet menü ve restoran sipariş takip sistemi. https://www.protel.com.tr/e-menu

Regnerová, O., Sálková, D. ve Varvažovská, P. (2016). The availability of food for a gluten-free diet and possibilities at dining establishments. Acta Universitatis Agriculturae et Silviculturae Mendelianae Brunensis, 64(4), 1365–1372.

Sálková, D. ve Hes, A. (2015). Gluten-free food – The influence of selected qualitative characteristics on consumer decision making of coeliacs in hospitality establishments. Czech Journal of Food Sciences, 33(6), 513–517.

Samur, G. (2008). Vitaminler, mineraller ve sağlığımız. (Beslenme Bilgi Serisi 2). T.C. Sağlık Bakanlığı.

Schafer, C. (2011). Menu planning and management (2nd ed.). Delmar Cengage Learning.

Sencer, E. (1991). Beslenme ve diyet. Güven Matbaası.

Solomon, L. R. (2007). Cobalamin (vitamin B₁₂) metabolizması bozuklukları: Patofizyoloji, tanı ve tedaviye ilişkin güncel yaklaşımlar. Blood Reviews, 21(3), 113–130.

Şahin, A. (2019). Dijital Menü Sistemleri ve Uygulama Alanları. A. Şahin (Ed.), Dijital Pazarlama ve Restoran İşletmeciliğinde Dijital Menüler içinde (ss. 83-94). Gazi Kitabevi.

T.C. Sağlık Bakanlığı. (2016). Türkiye beslenme rehberi (TÜBER). https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/birimler/beslenme-hareketli-hayat-db/yayinlar/rehberler/Turkiye_Beslenme_Rehberi_2015.pdf

Thompson, T. (2000). Folate, iron, and dietary fiber contents of the gluten-free diet. Journal of the American Dietetic Association, 100(11), 1389–1396.

Türksoy, A. (2015). Çocuklara yönelik menülerin tasarımında grafik ögelerin rolü. Gastronomi ve Mutfak Sanatları Dergisi, 3(2), 110–115.

Yalçın, A. S. (2005). Çölyak hastalığı ve gluten intoleransı. Tıp Araştırmaları Dergisi, 3(1), 45–51.

Yuen, E. Y. N., Thomson, M. ve Gardiner, H. (2018). Measuring nutrition and food literacy in adults: A systematic review and appraisal of existing measurement tools. Health Literacy Research and Practice, 2(3), e134–e160.