Kırgız Geleneksel Tatlıları: Teknolojik ve Sembolik Yönleri (Kyrgyz Traditional Sweets: Technological and Symbolic Dimensions)

Sapargül TURDUBEKOVA; Dinara ISAKOVA

doi:10.63556/jotags.2026.1827

Yazarlar

Sapargül TURDUBEKOVA
Dinara ISAKOVA

DOI:

https://doi.org/10.63556/jotags.2026.1827

Anahtar Kelimeler:

Kırgız mutfağı- Talkan- Sade yağ- Bal- Geleneksel tatlılar- Kültürel süreklilik

Öz

Bu çalışma, Borubayev tarafından derlenen Kırgız Daamy adlı etnografik koleksiyonun Tatlılar bölümündeki 49 geleneksel tarifi içerik analizi yöntemiyle inceleyerek Kırgız geleneksel tatlılarının teknolojik özelliklerini, sembolik işlevlerini ve çağdaş dönüşümlerini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Tarifler hazırlanabilirlik düzeyine göre üç gruba ayrılmıştır: evde yapılabilen geleneksel tatlılar (18 tarif), doğu kökenli ve profesyonel beceri gerektiren tatlılar (12 tarif) ve meyve bazlı reçel ile kurutulmuş ürünler (19 tarif). Ev yapımı tatlıların temel bileşenleri olan talkan, sade yağ ve bal; yalnızca besleyici değil, aynı zamanda ritüel ve kültürel anlam taşıyan öğelerdir. Talkan bazlı tatlılar, doğum, düğün ve yas gibi yaşam döngüsü törenlerinde merkezi sembolik işlevler üstlenmektedir. Endüstriyel ürünlerin geleneksel tariflerin yerini giderek daha fazla alması, kültürel sürekliliği ve kuşaklararası bilgi aktarımını tehdit etmektedir. Bununla birlikte, yerel üretim pratikleri, gastronomi turizmi ve dijital aktarım kanalları bu mirasın yaşatılmasına katkı sağlamaktadır. Çalışma, Kırgız tatlılarının hem gastronomik hem de kimliksel bir miras unsuru olduğunu ortaya koymaktadır.

Referanslar

Abdrazakova, G. (2022). The concept of 'food' in the language consciousness of Kyrgyzstan. Alatoo Academic Studies. https://doi.org/10.17015/aas.2022.221.22

Akmataliev, A. S. (1995). Kırgızların ev yaşamı. Kırgızistan.

Akmataliev, A. S. (1996). Baba gelenekleri, anne terbiyesi. Kırgızpatent.

Akiner, S. (2003). Cultural aspects of Central Asia: Traditions and transition. Routledge.

Aksić, N. (2024). Obredna i neobredna slatka hrana i slatkiši — Božić, Slava i svadba kod Srba u rumunskom Banatu. Ishodishta, 10(1), 9–24. https://doi.org/10.46630/ish.10.2024.1

Arutyunov, S. A. (1981). Asya halklarının beslenme etnografyası. Nauka.

Ayala, L. N. Q., & Méndez, D. A. R. (2024). Caracterización del consumo del manjar blanco en Palmira desde un enfoque de semiótica alimentaria. https://doi.org/10.60692/csmqs-8xn73

Begay Cursunbek Kyzy. (2019). Kırgızistan'ın farklı rakımlarından hasat edilen cevizlerin fiziksel ve kimyasal özellikleri ile besin değeri [Yüksek lisans tezi]. Kırgız-Türk Manas Üniversitesi.

Borubayev, T. (1984). Kırgız lezzetleri. Kırgızbasımevi.

Charsley, S. R. (1992). Wedding cakes and cultural history. Routledge.

Cruz, J. C. B. (2023). Alegría y fuerza para los santos: Las ofrendas dulces entre los Otomíes del sur de Querétaro. https://doi.org/10.29057/icshu.v10i19.6963

Dzhurupova, B. K. (2014). Kırgız Cumhuriyeti'nde fonksiyonel gıda ürünleri ve gıda güvenliği yönetim sistemi [Yayımlanmamış doktora tezi].

Isakova, D. B. (2016). Kısrak etinin kimyasal bileşimi ve fonksiyonel-teknolojik özellikleri. İzvestiya KGTU im. I. Razzakova, (1), 248–251.

Kochkunov, A. S. (2010). The ritual of hospitality in traditional and modern Kyrgyz culture. Anthropology of the Middle East, 5(2). https://doi.org/10.3167/AME.2010.050204

Kochkunova, F. A., Esenamanova, M. K., & Somkulova, E. D. (2024). Кыргыздардын тамак маданиятынын жана улуттук ашканасынын өзгөчүлөрү. EHJ, (1), 117–124. https://doi.org/10.54890/ehj-2024-1-117

Krippendorff, K. (2018). Content analysis: An introduction to its methodology (4th ed.). SAGE.

Kuttubekova, V. M. (2019). Sovyet döneminde Kırgız kadınlarının yemek kültürü [Doktora tezi]. KGTU.

Kuttubekova, V. M., & Ömürbekov, Ch. K. (2018). Kırgız kırsal ailelerinde beslenme kültürüne demografik süreçlerin etkisi. İzvestiya vuzov Kyrgyzstana, (1), 164–167.

Marins, C. T. (2017). Com açúcar, com afeto: um olhar antropológico sobre rituais matrimoniais. Revista Brasileira de Ciências Sociais, 23(2), 401–426. https://doi.org/10.1590/1678-49442017V23N2P401

Mukherjea, A., Underwood, K. C., Stewart, A. L., Ivey, S. L., & Kanaya, A. M. (2013). Asian Indian views on diet and health in the United States. Family & Community Health, 36(4), 311–323. https://doi.org/10.1097/FCH.0B013E31829D2549

Mutavdzic, P., & Krijezi, M. (2022). The lexeme buke ('bread') observed through the prism of Albanian phraseology and culture. Glasnik Etnografskog instituta, 70(1), 249–264. https://doi.org/10.2298/gei2201249m

Nomnian, S., & Pillai, S. (2022). An ethnographic study of dessert culture in the Tenth Lunar Month Festival. Journal of Mekong Societies, 18(3), 182–206.

Otunchieva, A., Borbodoev, J., & Ploeger, A. (2021). The transformation of food culture on the case of Kyrgyz nomads. Sustainability, 13, 8371. https://doi.org/10.3390/su13158371

Özgen, M. (2024). Akide şekerinden doğan bir gelenek: Tokat'ta akit şerbeti ve etrafında oluşan ritüeller. Uluslararası Dil, Edebiyat ve Kültür Araştırmaları Dergisi. https://doi.org/10.37999/udekad.1553608

Rural Development Foundation. (2012a). Ritüeller. RDF.

Rural Development Foundation. (2012b). Göçebe mutfağı. RDF.

Smanalieva, J., Iskakova, J., & Musulmanova, M. M. (2022). Kırgız etnik süt ve tahıl bazlı yiyecekleri. International Journal of Gastronomy and Food Science, 29, 100507. https://doi.org/10.1016/j.ijgfs.2022.100507

Supara Ethno-Complex. (2025). Menü. https://supara.kg/en/menu-2

Tekten, Z. (2024). Food as a site of cultural continuity, identity, and adaptation among Kyrgyz migrants in Türkiye. Avrasya Dergisi. https://dergipark.org.tr/en/pub/avrasyad/issue/91932/1698927

Tipsina, N. N. (2018). Doğu tatlıları ve ulusal ürünler. KrasGAU.

Tursunbekova, N., Bepiev, E., Abdimitalipovich, M., & Mulyukov, S. (2023). Sahte bal ürünlerinin sağlık etkileri. Journal of Agriculture, Osh State Health University, 3(3), 45–58. https://doi.org/10.52754/16948696_2023_3_3

Ulambayar, N. E., Smanalieva, J., Hellwig, A., Iskakova, J., & Choilsuren, N. (2023). İpek Yolu ülkelerinde farklı hayvan kaynaklarından üretilen sade yağların kimyasal bileşimi. Journal of Food Composition and Analysis, 132, 106251. https://doi.org/10.1016/j.jfca.2023.106251

Velasco, O. (2024). O contexto ritual da moagem de cacau em San Nicolás, Ixmiquilpan, Hidalgo, México. Naturaleza y Sociedad. https://doi.org/10.53010/goio8079

Zhukovskaya, N. L. (1979). Orta Asya göçebelerinin beslenme modeli. Sovetskaya Etnografiya, (5), 64–79. https://eo.iea.ras.ru/wpcontent/uploads/1979/05/eoarchive_1979_5_064_zhukovskaya.pdf