Genetik Varyasyonlar Doğrultusunda Antioksidan Odaklı Menü Planlaması: Gastronomi Temelli Bir Model (Antioxidant-Focused Menu Planning Based on Genetic Variations: A Gastronomy Based Model)

Dilek ÇİFTCİ; Özgür KIZILDEMİR

doi:10.63556/jotags.2026.1826

Yazarlar

Dilek ÇİFTCİ
Özgür KIZILDEMİR

DOI:

https://doi.org/10.63556/jotags.2026.1826

Anahtar Kelimeler:

Nutrigenetik- Antioksidan- Genetik varyasyon- Gastronomi- Menü planlaması

Öz

Genetik varyasyonlar, bireylerin besin ögelerine ve biyoaktif bileşenlere verdikleri metabolik yanıtların farklılaşmasında önemli rol oynamaktadır. Özellikle antioksidan savunma sistemi ile ilişkili genetik farklılıklar, oksidatif stresle mücadelede beslenme yaklaşımlarının kişiselleştirilmesini gerekli kılmaktadır. Bu çalışmanın amacı, doktora tezi kapsamında geliştirilen nutrigenetik beslenme modelinin antioksidan savunma ile ilişkili boyutuna odaklanarak gastronomi temelli bir örnek menü oluşturmak ve bu menüde yer alan yemeklerin besin ögesi içerikleri ile antioksidan kapasitelerini değerlendirmektir. Çalışmada, literatürde antioksidan kapasitesi yüksek olduğu bildirilen sebze, meyve, baharatlar, fermente ürünler ve fonksiyonel bileşenler esas alınarak bir günlük örnek menü planlanmıştır. Menüde yer alan yemek tarifleri standartlaştırılmış ve porsiyon başına enerji ile makro ve mikro besin ögesi içerikleri Beslenme Bilgi Sistemi (BEBİS) programı kullanılarak hesaplanmıştır. Yemeklerin antioksidan kapasiteleri ise tarif içerikleri ve porsiyon miktarları dikkate alınarak ORAC (Oxygen Radical Absorbance Capacity) yaklaşımı doğrultusunda hesaplama yoluyla değerlendirilmiştir. Bulgular, bitkisel içerik çeşitliliği yüksek yemeklerin daha yüksek antioksidan kapasite sunduğunu göstermektedir.

Referanslar

Archibald, A. (2019). The Genomic Kitchen: Your guide to understanding and using the food-gene connection for a lifetime of health. Field to Plate LLC.

Biesalski, H. K. (2007). Polyphenols and inflammation: Basic interactions. Current Opinion in Clinical Nutrition and Metabolic Care, 10(6), 724–728.

Daniel, H. (2002). Genomics and proteomics: Importance for the future of nutrition research. British Journal of Nutrition, 87(Suppl. 2), 305–311.

Ferguson, L. R. (2009). Nutrigenomics and nutrigenetics in functional foods and personalized nutrition. Current Opinion in Clinical Nutrition and Metabolic Care, 12(6), 563–568.

Ferguson, L. R. (2014). Nutrigenomics approaches to functional foods. Journal of the Academy of Nutrition and Dietetics, 114(8), 1175–1182.

German, J. B., Roberts, M. A., & Watkins, S. M. (2003). Personal metabolomics as a next generation nutritional assessment. Journal of Nutrition, 133(12), 4260–4266.

Hayman, M.(2021). Ultra Metabolizma: Genlerine Fısılda (E.Karadaş, Çev.; Y.Akçay,Ed.). Celsus Kitapevi.

Howlett, J. (2008). Functional food: From science to health and claims. International Life Science Institute, 35.

Kaput, J., & Dawson, K. (2007). Complexity of type 2 diabetes mellitus data sets emerging from nutrigenomic research: A case for dimensionality reduction? Mutation Research, 622(1–2), 19–32.

Kauwell, G. P. A. (2005). Emerging concepts in nutrigenomics: A preview of what is to come. Nutrition in Clinical Practice, 20(1), 75–87.

Khanbabaee, K., & van Ree, T. (2001). Tannins: Classification and definition. Natural Product Reports, 18(6), 641–649.

Kojo, S. (2004). Vitamin C: Basic metabolism and its function as an index of oxidative stress. Current Medicinal Chemistry, 11(8), 1041–1064.

Moalem,S. (2020). Genetik şifrenizi Kırın: Genlerinize göre beslenin, kilonuzu kontrol edin ve yaşlanmayı durdurun. (S.Bican,Çev.). Sola Yayınları.

Mutch, D. M., Wahli, W., & Williamson, G. (2005). Nutrigenomics and nutrigenetics: The emerging faces of nutrition. The FASEB Journal, 19(12), 1602–1616.

Ordovás, J. M., & Corella, D. (2004). Nutritional genomics. Annual Review of Genomics and Human Genetics, 5, 71–118.

Ordovás, J. M., Ferguson, L. R., Tai, E. S., & Mathers, J. C. (2018). Personalised nutrition and health. BMJ, 361, k2173.

Savaş, B. S. (2018). Genlerin ışığında kişiye özel tıp (2. bs.). Epsilon Yayınevi.

Simopoulos, A. P. (2002). Genetic variation and dietary response: Nutrigenetics/nutrigenomics. Asia Pacific Journal of Clinical Nutrition, 11(Suppl. 6), S117–S128.

Ströhle, A., & Hahn, A. (2009). Vitamin C and immune function. Medizinische Monatsschrift für Pharmazeuten, 32, 49–54.

Tart, J., Nyshko, L., & Date, P. (2007). Nutrigenomics: The genome–food interaction. Environmental Health Perspectives, 115(12), 583–589.

Tengerdy, R. P. (1990). Vitamin E, immune response, and disease resistance. Annals of the New York Academy of Sciences, 587(1), 24–33.

Traber, M. G., & Atkinson, J. (2007). Vitamin E, antioxidant, and nothing more. Free Radical Biology and Medicine, 43(1), 4–15.