Turistlerin Gıda İmajı Algısı ve Neofili-Neofobi Düzeylerinin Gıda İsrafı Üzerindeki Rolü: İstanbul Örneği (The Role of Tourists' Food Image Perceptions and Neophilia-Neophobia Levels on Food Waste: The Case of İstanbul)
DOI:
https://doi.org/10.63556/jotags.2026.1808Anahtar Kelimeler:
Gıda imajı- Gıda neofili- Gıda neofobisi- Gıda israfı- İstanbulÖz
Bu çalışma, gıda imajı ve gıda neofili-neofobi düzeylerinin gıda israf davranışı üzerindeki etkilerini İstanbul’da yemek deneyimi yaşamış olan turistler üzerinden incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmanın örneklemini, İstanbul ilini ziyaret eden 416 turist oluşturmaktadır. Yapısal eşitlik modellemesi çerçevesinde AMOS yazılımı kullanılarak araştırma özelinde oluşturulan model analiz edilmiştir. Çalışma bulguları, gıda imajının ve gıda neofili düzeyinin gıda israfını etkilediğini doğrulamıştır. Ancak gıda neofobi düzeyi ile gıda israfı arasında ise istatistiksel açıdan anlamlılık sınırına çok yakın olarak değerlendirilen marjinal anlamlılık düzeyinde, oldukça kısıtlı, bir etki tespit edilmiştir. Bu sonuçlar bireylerin gıdaya ilişkin algıları ve yeni gıdalara açıklık düzeylerinin israf davranışları üzerinde belirleyici rol oynayabileceğini ortaya koymaktadır. Bu durum, gıda israfı ile mücadelede bu psikolojik değişkenlerin de dikkate alınmasının gerekliliğine işaret etmektedir. Çalışma, yalnızca akademik literatüre kuramsal katkılar sunmakla kalmayıp, aynı zamanda bireyler, işletmeler ve bilimsel araştırmalar için yol gösterici öneriler geliştirmeyi de amaçlamaktadır.
Referanslar
Aksoy, M. & Çekiç, İ. (2019). Algılanan mutfak imajının davranışsal niyet üzerindeki etkisi: Hatay ili örneği, Turizm ve Gastronomi Araştırmaları Dergisi, 7(4), 2839-2854.
Alsuwaidi, M., Eid, R. & Agag, G. (2022). Tackling the complexity of guests’ food waste reduction behaviour in the hospitality industry, Tourism Management Perspectives, 42, 100963.
Bahar, E. & Dinçer, F. İ. (2019). Ziyaretçi sayılarının analizi ile İstanbul’un turizm pazarlarının değerlendirilmesi, Turar Turizm ve Araştırma Dergisi, 8(1), 20-41.
Baloğlu, Ş. & Brinberg, D. (1997). Affective image of tourism destinations, Journal of Travel Research, 35(4), 11-12.
Bütün, S. (2023). Gastronomi deneyimi, gastronomi imajı, tatmin ve davranışsal niyetler ilişkisi: Gaziantep ve Hatay destinasyonlarında bir uygulama (Doktora Tezi). Anadolu Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Eskişehir, Türkiye.
Chang, R. C., Kivela, J. & Mak, A. H. (2011). Attributes that influence the evaluation of travel dining experience: when east meets west, Tourism Management, 32(2), 307-316.
Chang, R. C. & Mak, A. H. (2018). Understanding gastronomic image from tourist’s perspective: a repertory grid approach, Tourism Management, 68, 89-100.
Chen, J. & Hsu, C. (2000). Measure of Korean tourist’ perceived images of overseas destinations, Journal of Travel Research, 38(4), 411-416.
Chon, K. S. (1990). The role of destination image in tourism: a reviev and discussion, The Tourist Reviev, 45(2), 2-9.
Cohen, E. (1972). Toward a sociology of international tourism, Social Research, 39(1), 164-182.
Çakır Keleş, M. (2020). Gaziantep’i ziyaret eden yerli turistlerin yiyecek neofobisi ve çeşitlilik arayışı eğilimlerinin yerel yemek tüketimine etkisi (Doktora Tezi). Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Ankara, Türkiye.
Çal, B. (2023). Yiyecek-içecek işletmelerinde gıda israfını önlemek için mobil uygulama önerisi (Yüksek lisans tezi). Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Eskişehir, Türkiye.
Çetin, K. & Süren, T. (2022). An investigation into the causes of food waste by tourists in all-inclusive resorts in Turkey. Journal of Quality Assurance in Hospitality & Tourism, 1-23.
Diaz-Ruiz, R., Costa-Font, M. & Gil, J. M. (2018). Moving ahead from food-related behaviours: an alternative approach to understand household food waste generation, Journal of Cleaner Production, 172(20), 1140-1151.
Dimitrovski, D. & Crespi-Vallbona, M. (2017). Role of food neophilia in food market tourists’ motivational construct: The case of La Boqueria in Barcelona, Spain. Journal of Travel & Tourism Marketing, 34(4), 475-487.
Ding, L., Jiang, C. & Qu, H. (2022). Generation z domestic food tourists’ experienced restaurant innovativeness toward destination cognitive food image and revisit intention, International Journal of Contemporary Hospitality Management, 34(11), 4157-4177.
Dolnicar, S., Juvan, E. & Grün, B. (2020). Reducing the plate waste of families at hotel buffets. a quasi-experimental field study, Tourism Management, 80, 1-12.
Evci, S. A. (2023). Fenilketonürili çocuklarda besin neofobisi, bozulmuş yeme davranışı ve beslenme durumunun değerlendirilmesi, (Yüksek lisans tezi). Hacettepe Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Ankara, Türkiye.
FAO, (2018). Food and Agriculture Organization of the United Nations (2018). “Food loss and Waste and The Right to Adequate Food: Making The Connection”, Roma. Erişim Tarihi: 25.09.2025.
FAO, (2013). Food Wastage Footprint: Impacts on Natural Resources. FAO, Rome, Italy.
Fornell, C. & Larcker, D. F. (1981). Evaluating structural equation models with unobservable variables and measurement error, Journal of Marketing Research, 18(1), 39-50.
Frochot, I. (2003). An analysis of regional positioning and its associated food images in French tourism regional brochures, Journal of Travel and Tourism Marketing, 14(4), 77-96.
Gupta, V., Roy, H. & Promsivapallop, P. (2021). Local cuisine image dimensions and its impact on foreign tourist’s perceived food contentment in Delhi, Tourism Recreation Research, 46(4), 487-499.
Güler, O., Şimşek, N. & Sormaz, Ü. (2024). Algılanan gastronomik imajın davranışsal niyete etkisinde mutfak deneyim memnuniyetinin rolü: Mersin ve Adana’da yaşayan yerli halkın bakış açısı, Seyahat ve Otel İşletmeciliği Dergisi, 21(1), 68-88.
Güneren, E., Hökelekli, N. A. & Yıldız, M. (2022). Neofobi, neofili ve çeşitlilik arayışının restoranlarda müşterilerin gıda atık davranışı üzerine etkisi, Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 10(4), 3193-3212.
F. Hair J. J., Sarstedt, M., Hopkins, L. & G. Kuppelwieser, V. (2014). Partial least squares structural equation modeling (PLS-SEM) An emerging tool in business research. European Business Review, 26(2), 106-121.
Hebrok, M. & Boks, C. (2017). Household food waste: drivers and potential intervention points for design – an extensive review, Journal of Cleaner Production, 151, 380-392.
Hegarty, J. A. & O’Mahoney, G. B. (2001). Gastronomy: a phenomenon of cultural expressionism and an aesthetic for living, International Journal of Hospitality Management, 20(1), 3-13.
Heng, Y. & House, L. (2022). Consumers' perceptions and behavior toward food waste across countries, International Food and Agribusiness Management Review, 25(2), 197-209.
İlyasov, A. (2017). Türk misafirlerin gıda israfı tutumları üzerine beş yıldızlı otel işletmelerinde bir araştırma: Alanya örneği (Yüksek Lisans Tezi). Süleyman Demirel Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Isparta, Türkiye.
Juvan, E., Grün, B. & Dolnicar, S. (2018). Biting off more than they can chew: food waste at hotel breakfast buffets, Journal of Travel Research, 57(2), 232-242.
Kaplan, A. (2018). Gastronomi turistlerinin gıda seçiminde neofobi neofili etkisi (Yüksek lisans tezi). Adnan Menderes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Aydın, Türkiye
Kareem, S. A. & Venugopal, P. (2023). Examining the relationship between gastronomic experience, revisit intention, destination image and destination brand love: a moderating role of celebrity reviews, Leisure/Loisir, 48(3), 393–419.
Karim, A. S. & Chi C. G. Q. (2010). Culinary tourism as a destination attraction: an empirical examination of destination’s food image, Journal of Hospitality Marketing and Management, 19(6), 531-555.
Karim, Ş., Chua, B. L. & Salleh, H. (2009), Malaysia as a culinary tourism destination: international tourists' perspective, Journal of Tourism, Hospitality and Culinary Arts, 1(3)1-16.
Keskin, E., Ardıç Yetiş, Ş. & Sezen, N. (2022). Destinasyon yiyecek imajı, algılanan değer, hatırlanabilir deneyimler ve memnuniyet arasındaki ilişkiler: Hatay örneği, Turizm Akademik Dergisi, 9(1), 55-82.
Kızılcalıoğlu, G., Aybar, D. H. & Şen, Ö. (2020). Yiyecek imajı, memnuniyet ve sadakat üzerine bir inceleme: Alaçatı ot festivali örneği, Gastroia: Journal of Gastronomy and Travel Research, 4(1), 57-69.
Kim, Y. G., Eves, A. & Scarles, C. (2009). Building a model of local food consumption on trips and holidays: a grounded theory approach, International Journal of Hospitality Management, 28(3), 423-431.
Kline, R. B. (2005). Principles and practice of structural equation modeling (2nd ed.). The Guilford Press.
Lavén, L. (2017). Consumers’ food waste behaviour in restaurants (Master’s Thesis). University of Gothenburg, Gothenburg, Sweden.
Lertputtarak S. (2012). The relationship between destination image, food image, and revisiting Pattaya, Thailand, International Journal of Business and Management, 7(5),111-222.
Li, N. & Wang, J. (2020). Food waste of Chinese cruise passengers, Journal of Sustainable Tourism, 28(11), 1825-1840.
Lin, M. P., Marine-Roig, E. & Llonch-Molina, N. (2021). Gastronomic experience (co)creation: evidence from Taiwan and Catalonia, Tourism Recreation Research, 47(3), 277-292.
McFarlane, T. & Pliner, P. (1997). Increasing willingness to taste novel foods: effects of nutrition and taste information, Appetite, 28(3), 227-238.
Muhammad, R., Ibrahim, M. A., Ahmad, R. & Hanan, F. (2016). Psychological factors on food neophobia among the young culinarian in Malaysia: novel food preferences, Procedia Social and Behavioral Sciences, 222, 358-366.
Muhammad, R., Abdullah, K. M., Zahari, M. S. M. & Sharif, M. S. (2015). Revealing the scenario of food neophobia among higher learning institution students from Klang Valley, malaysia, Procedia-Social and Behavioral Sciences, 170, 292-299.
Öztürk, G. (2019). Etnik gıdaya yönelik tutum ile kültürleşme, kültürel açıklık ve neofobi’nin ilişkisi: Samsun Gürcü mutfağı örneği (Yüksek lisans tezi). Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Gaziantep, Türkiye.
Pearson, D., Minehan, M. & Wakefield-Rann, R. (2013). Food waste in Australian households: why does it occur, The Australasian-Pacific Journal of Regional Food Studies, 3(1), 118-132.
Piochi, M., Fino, M. A. & Torri, L. (2025). The impact of children’s food neophobia on meal perception, emotional responses, and food waste in Italian primary school canteens, Foods, 14(10), 1777.
Pliner, P. ve Hobden, K. (1992). Development of a scale to measure the trait of food neophobia in humans, Appetite, 19(2), 105-120.
Pliner, P. & Loewen, E. R. (1997). Temperament and food neophobia in children and their mothers, Appetite, 28(3), 239-254.
Plog, S. C. (1974). Why destination areas rise and fall in popularity, Cornell Hotel and Restaurant Administration Quarterly, 14(4), 55-58.
Previato, H. D. R. A. & Behrens, J. H. (2015). Translation and validation of the food neophobia scale (fns) to the Brazilian Portuguese, Nutricion Hospitalaria, 32(2), 925-930.
Promsivapallop, P. & Kannaovakun, P. (2019). Destination food image dimensions and their effects on food preference and consumption, Journal of Destination Marketing and Management, 11, 89-100.
Rızaoğlu, B., Ayazlar, R. A. & Gençer, K. (2013). Yiyecek Deneyimiyle İlgili Bireysel Eğilimlerin Sosyo-demografik Özellikler Açısından Değerlendirilmesi: Kuşadası'na Gelen Yabancı Turistler Örneği. İçinde Karamustafa K. (Ed.), 14. Ulusal Turizm Kongresi Bildiri Kitabı. (ss. 669-687). Kayseri: Erciyes Üniversitesi Turizm Fakültesi Yayınları.
Rozin, P. (2007). How Does Culture Affect Choice of Foods. In H.MacFie (Ed.), Consumer-led food product development (pp. 66-80). Cambridge: Woodhead Publishing Limited.
Seo, S., Yun, N. & Kim, O.Y. (2017). Destination food image and intention to eat destination foods: a view from Korea, Current Issues in Tourism, 20(2), 135-156.
Sio, K. P., Fraser, B. & Fredline, L. (2021). A contemporary systematic literature review of gastronomy tourism and destination image, Tourism Recreation Research, 49(2), 312-328.
Stancu, V., Haugaard, P. & Lahteenmaki, L. (2016). Determinants of consumer food waste behaviour: two routes to food waste, Appetite, 96, 7-17.
Tahmaz, G. S. & Aksoy, M. (2022). Gıda israfı, gıda kaybı ve gıda atığı üzerine kavramsal bir inceleme (a conceptual study on food wastage, food loss and food waste). Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 10(2), 944-956.
Tayfun, A., Olcay, A., Çeti, B. & Yazgan Pektaş, Ş. (2019). Destinasyon yiyecek imajının tutum ve tekrar satın alma niyeti üzerindeki etkisi, Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 7(3), 1983-1999.
Tuorila, H., Meiselman, H. L., Bell, R., Cardello, A.V. & Johnson, W. (1994). Role of sensory and cognitive information in the enhancement of certainty and liking for novel and familiar foods, Appetite, 23, 231-246.
Toudert, D. & Bringas-Rábago, N.L. (2019). Destination food image, satisfaction and outcomes in a border context: tourists vs excursionists, British Food Journal, 121(5), 1101-1115.
Wadolowska, L., Babicz-Zielinska, E. & Czarnocinska, J. (2008). Food choice models and their relation with food preferences and eating frequency in the Polish population: pofpres study, Food Policy, 33(2), 122-134.
Wang, L. E., Filimonau, V. & Li, Y. (2021). Exploring the patterns of food waste generation by tourists in a popular destination, Journal of Cleaner Production, 279, 123890.
Wondirad, A. & Verheye, G. (2023). Does gastronomy determine visitors’ holiday destination choice? Empirical evidence based on a mixed-methods research approach. Cogent Food & Agriculture, 9(2), 2266195.
WRI, (2015). FLW Protocol Accounting and Reporting Standard (FLW Standard) Draft (March 20, 2015), Retrieved from: http://www.wri.org/our-work/project/foodloss-waste-protocol/publications.
Yasami, M., Promsivapallop, P. & Kannaovakun, P. (2020). Food image and loyalty intentions: Chinese tourists’ destination food satisfaction. Journal of China Tourism Research, 17(4), 592-612.
Yılmaz, G. (2021). Gastronomik deneyim, yiyecek imajı ve otantizmin turistlerin yerel yiyecek tüketim niyetine etkisi: yiyecek korkusunun düzenleyici rolü (Doktora tezi). Antalya. Akdeniz Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Yayınlanmış
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Turizm & Gastronomi Çalışmaları Dergisi
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
