Turizm Endüstrisinde Gri Gergedan Etkisi: Rusya-Ukrayna Savaşının BİST Turizm Endeksine Yansımaları (The Gray Rhino Effect in the Tourism Industry: Reflections of the Russia–Ukraine War on the BIST Tourism Index)
DOI:
https://doi.org/10.21325/jotags.2025.1749Anahtar Kelimeler:
Turizm endüstrisi- Gri gergedan metaforu- Rusya-Ukrayna savaşı- Olay çalışması- BİST turizm endeksiÖz
Savaşlar, yalnızca can ve mal kaybına yol açan krizler değil, aynı zamanda ekonomik sektörler üzerinde de derin etkiler yaratan jeopolitik şoklardır. Özellikle barış, güvenlik ve istikrara dayalı bir yapıya sahip olan turizm endüstrisi, savaş gibi öngörülebilir ancak çoğu zaman ihmal edilen krizlerden doğrudan etkilenmektedir. Uluslararası turist hareketliliği, algılanan risk düzeyine son derece duyarlıdır ve bu durum savaş ortamlarında turizm gelirlerinde ani düşüşler, rezervasyon iptalleri ve yatırım ertelemeleri gibi sonuçlara yol açmaktadır. Bu tür gelişmeler, yalnızca destinasyonları değil, aynı zamanda borsa endekslerinde işlem gören turizm şirketlerinin hisse senedi performanslarını da etkilemektedir. Bu doğrultuda çalışmanın amacı Rusya-Ukrayna arasında başlayan savaşın Borsa İstanbul Turizm endeksi özelinde etkilerini ortaya koymaktır. Bu amaç doğrultusunda Ocak 2022- Mart 2022 tarihleri arasında ilgili endekste işlem gören 10 firmaya ait günlük getiri verileri olay çalışması (event study) yöntemiyle incelenmiştir. Anormal getiriler, olayın etkisini net bir şekilde ortaya koymak amacıyla ±3 olay penceresinde hesaplanmıştır. Analizlerden elde edilen bulgular, iki ülke arasında meydana gelen savaşın olay günü ve sonrasında negatif anormal getiriler ve kümülatif anormal getirilere yol açtığı ancak bu durumun firmalar özelinde farklı boyutlarda gerçekleştiğini göstermektedir. Olay öncesi günlerde bazı firmalarda istatistiki olarak anlamlı anormal getirilerin varlığı ilgili piyasanın yarı formda etkinliğinin zayıf olduğunu düşündürmektedir.
Referanslar
Al-Khalidi, S., Plucinska, J., & Shalbak, J. (2024, Kasım 9). Jordan’s tourism industry struggling as Gaza war deters visitors. Reuters. 28 Mayıs 2025 tarihinde, https://www.reuters.com/world/middle-east/jordans-tourism-industry-struggling-gaza-war-deters-visitors-2024-11-09/ adresinden erişildi.
Aslan, Y. (2015). Türk silahlı kuvvetlerinin uluslararası askerî müdahalelerde görevlendirilmesinin iç hukuktaki dayanakları. Ankara Barosu Dergisi, 3, 247-265.
Balli, F., Billah, M., & Chowdhury, I. (2023). Impact of the Russia–Ukraine war on hospitality equity markets. Tourism Economics, 29(8), 2206-2215.
Bar-On R. R. (1996). Measuring the Effects on tourism of violence and of promotion following violent acts. A. Pizam & Y. Mansfeld (Editörler), Tourism, crime and international security issues içinde (ss. 159-174). New York: Wiley.
Berkman, H., & Jacobsen, B. (2006). War, peace and stock markets. EFA 2006 Zurich Meetings. 2 Haziran 2025 tarihinde, https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=885980 adresinden erişildi.
Binder, J. J. (1998). The event study methodology since 1969. Review of Quantitative Finance and Accounting, 11, 111-137.
BİST. (2025). Borsa İstanbul tarihsel ve referans veri platformu. 5 Haziran 2025 tarihinde, https://datastore.borsaistanbul.com/ adresinden erişildi.
Boungou, W., & Yatié, A. (2022). The impact of the Ukraine–Russia war on world stock market returns. Economics letters, 215, 1-3.
Büyükipekçi, S., Akgöz, E., & Uçdu, S. (2024). 2016-2023 yılları arasında Türkiye’deki kriz dönemlerinin Bist-Turizm şirketlerine etkileri: Olay çalışması yöntemi. İşletme Araştırmaları Dergisi, 16(4), 2631-2646.
Cam, M. A. (2008). The impact of terrorism on United States industries. Economic Papers: A journal of applied economics and policy, 27(2), 115-134.
Chemli, S., Toanoglou, M., & Valeri, M. (2024). Tourism takes a hit: The devastating impact of terrorism on iconic destinations. Tourism and Hospitality Management, 30(1), 119–131.
Chen, S., Huang, F. W., & Lin, J. H. (2022). Effects of cap-and-trade mechanism and financial gray rhino threats on insurer performance. Energies, 15(15), 5506.
Chen, A. H., & Siems, T. F. (2004). The effects of terrorism on global capital markets. European Journal of Political Economy, 20, 349-366.
Çelik, M. S., & Koç, R. (2019). Türkiye ve Rusya arasındaki uçak krizinin Borsa İstanbul (BIST) turizm ve enerji şirket hisselerine etkisi üzerine bir event study analizi. Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 1(1), 1-15.
Çiçekdağı, M. (2022). Rusya Ukrayna savaşının turizme yansımaları: Twitter yorumları analizi. Ö. Bozkurt, H. F. Hatem & A. Layek (Editörler), 15. Uluslararası güncel araştırmalarla sosyal bilimler kongresi tam metinleri içinde (ss. 839–860). İstanbul: Recent Academic Studies.
Duran, G., Kanıgür, S., & Hassan, A. (2022). Gri gergedan metaforu bağlamında Metaverse'ün turizm sektörü açısından incelenmesi. Journal of New Tourism Trends, 3(2), 160-176.
Ergün, Z. C. (2024). Effect of the Russian–Ukrainian crisis on Borsa Istanbul tourism index. Trends in Business and Economics, 38(1), 32-38.
Fletcher, J., & Morakabati, Y. (2008). Tourism activity, terrorism and political instability within the Commonwealth: The cases of Fiji and Kenya. International Journal of Tourism Research, 10(6), 537-556.
Göker, İ. E. K, Aktümsek, E., & Eren, B. S. (2024). Rusya-Ukrayna savaşının hisse senedi getirileri üzerindeki etkisi: BIST elektrik üzerine bir uygulama. Hitit Sosyal Bilimler Dergisi, 17(ICAFR Özel Sayısı), 159-171.
Grant A., Haider Z., & Raufuss A. (2023). Black swans, gray rhinos, and silver linings: Anticipating geopolitical risks (and openings). Mckinsey. 31 Temmuz 2025 tarihinde, https://www.mckinsey.com/capabilities/risk-and-resilience/our-insights/black-swans-gray-rhinos-and-silver-linings-anticipating-geopolitical-risks-and-openings adresinden erişildi.
Güney Karabuğa, T., Göktepe, S., & Kokonalıoğlu, H. T. (2022). Rusya-Ukrayna Savaşı’nın Türkiye turizmine olası etkileri. Batman Üniversitesi Yaşam Bilimleri Dergisi, 12(1), 92-104.
Hacıoğlu, N., & Saylan, U. (2014). Arap Baharı’nın turizme yansımaları: Arap ülkeleri ve Türkiye. Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 17(32), 55-80.
Herberg Rothe, A. (2023). Clausewitz and Sun Tzu: Paradigms of warfare in the 21st century. Militaire Spectator, 192(9), 404-417.
Irmak, F., Şahin, E., & Aknar, A. (2025). Rusya Ukrayna savaşının Borsa İstanbul sektörüne etkileri: Olay çalışması analizi. Adam Academy Journal of Social Sciences, 15(1), 33-58.
Jaye, N. (2017). Do “Gray Rhinos” pose a greater threat than Black Swans? CFA Institute. 30 Kasım 2025 tarihinde, https://blogs.cfainstitute.org/investor/2017/10/23/do-gray-rhinos-pose-a-greater-threat-than-black-swans/ adresinden erişildi.
Kırık, S., Türkoğlu, D., & Konak, F. (2024). Ukrayna-Rusya kriz sürecinin finansal performansa etkisi: BİST turizm endeksi uygulaması. Ekonomi ve Finansal Araştırmalar Dergisi, 6(2), 129-144.
Lanouar, C., & Goaied, M. (2019). Tourism, terrorism and political violence in Tunisia: Evidence from Markov switching models. Tourism Management, 70, 404–418.
Leigh, A., Wolfers, J., & Zitzewitz, E. (2003). What do financial markets think of war in Iraq?. NBER Working Paper. 30 Nisan 2025 tarihinde, https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=391123 adresinden erişildi.
MacKinlay, A. (1997). Event studies in economics and finance. Journal of Economic Literature, 35(1), 13-39.
Manap Davras, G., & Aktel, M. (2018). 2015-2016 krizinin Türkiye turizmine yansımaları. Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi, 9(21), 27-38.
Muddasir, M., Borges, A. P., Vieira, E., & Vieira, B. M. (2025). The impact of macroeconomic factors on the European travel and leisure sector: the context of Russo–Ukrainian war. Tourism Review, 80(2), 513-528.
Njoya, E. T., Efthymiou, M., Nikitas, A., & O’Connell, J. F. (2022). The effects of diminished tourism arrivals and expenditures caused by terrorism and political unrest on the Kenyan economy. Economies, 10(8), 191.
Ovalı, M., Kocabıyık, T., & Geyikçi, U. B. (2020). Kredi derecelendirmenin borsa endeksleri üzerindeki etkileri: T-BRICS ülkeleri üzerine bir araştırma. Yönetim ve Ekonomi, 27(2), 309-335.
Ölmez, U., & Ekinci, A. A. (2020). Koronavirüs (Covid-19) salgınının hisse senedi piyasasına etkisi: Bist 100 örneği. Ekonomi Politika ve Finans Araştırmaları Dergisi, 5(Özel Sayı), 225-239.
Pandey, D. K., & Kumar, R. (2023). Russia-Ukraine War and the global tourism sector: A 13-day tale. Current Issues in Tourism, 26(5), 692-700.
Rasool, H., Maqbool, S., & Tarique, M. (2021). The relationship between tourism and economic growth among BRICS countries: a panel cointegration analysis. Future Business Journal, 7(1), 1-11.
Resmi Gazete. (1983). Seferberlik ve Savaş Hali Kanunu. 26 Mayıs 2025 tarihinde, https://www5.tbmm.gov.tr/tutanaklar/KANUNLAR_KARARLAR/kanuntbmmc066/kanunmgkc066/kanunmgkc06602941.pdf adresinden erişildi.
Saha, S., & Yap, G. (2014). The moderation effects of political instability and terrorism on tourism development: A cross-country panel analysis. Journal of Travel research, 53(4), 509-521.
Sakarya, Ş. (2011). İMKB Kurumsal yönetim endeksi kapsamındaki şirketlerin kurumsal yönetim derecelendirme notu ve hisse senedi getirileri arasındaki ilişkinin olay çalışması event study yöntemi ile analizi. Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi, 7(13), 147-162.
Sarıtaş, T., & Akar, G. (2021). Politik istikrarsızlık ve terörizmin turizme etkisi: Panel veri analizi. Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi, 56(1), 233-248.
Selvanathan, S. (2007). The effect of war and other factors on Sri Lankan tourism. Applied Economics Letters, 14(1), 35-38.
Sezen Doğancılı, O. (2022). Rusya-Ukrayna savaşının Türk turizmine yansımaları. Sosyal, Beşeri ve İdari Bilimler Dergisi, 5(9), 1171-1186.
Sorokina, N., Booth, D. E., & Thornton Jr, J. H. (2013). Robust methods in event studies: Empirical evidence and theoretical implications. Journal of Data Science, 11, 575-606.
Sönmez, S. F. (1998). Tourism, terrorism, and political instability. Annals of tourism research, 25(2), 416-456.
Sun Zi (Sun Tzu). (2020). Savaş sanatı (P. Otkan & G. Fidan, Çev.). İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları. (Orijinal eser M.Ö. 5. yüzyılda yayımlanmıştır).
Sun, M., Song, H., & Zhang, C. (2022). The effects of 2022 Russian invasion of Ukraine on global stock markets: An event study approach. 30 Mayıs 2025 tarihinde, https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=4051987 adresinden erişildi.
Şahin, E., Konak, F., & Karaca, S. S. (2017). Türkiye ve Rusya arasındaki “uçak krizinin” Borsa İstanbul gıda, içecek ve turizm endeksleri üzerine etkisi. Business and Economics Research Journal, 8(3), 473-485.
Tao, Z., Han, L., Song, Y., & Bai, K. (2019). Stock market reactions to the 2011 off the Pacific Coast of Tohoku Earthquake. International Journal of Disaster Risk Reduction, 41, 1-14.
Taleb, N. N. (2010). The Black Swan: The impact of the highly improbable: With a new section: “On robustness and fragility” (2nd ed.). New York, NY: Random House Trade Paperbacks.
Taşdelen, S. (2023). BIST 100'ün Rusya'nın Ukrayna işgaline tepkisi: Ekonometrik bir analiz. Yönetim ve Ekonomi Dergisi, 30(3), 597-610.
T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı. (2025). Yıllık bültenler. 27 Mayıs 2025 tarihinde, https://yigm.ktb.gov.tr/TR-249709/yillik-bultenler.html adresinden erişildi.
Tosun, O. K., & Eshraghi, A. (2022). Corporate decisions in times of war: Evidence from the Russia-Ukraine conflict. Finance Research Letters, 48, 1-7.
Umar, Z., Polat, O., Choi, S. Y., & Teplova, T. (2022). The impact of the Russia-Ukraine conflict on the connectedness of financial markets. Finance Research Letters, 48, 1-12.
UN Tourism. (2025). World tourism barometer. UN Tourism, 23(2), 1-8.
Varlık, A. B. (2013). Savaşı tanımlamak: Terminolojik bir yaklaşım. Avrasya Terim Dergisi, 1(2), 114-129.
WTTC. (2025). Travel & Tourism Economic Impact Research (EIR). World Travel & Tourism Council. 17 Temmuz 2025 tarihinde, https://wttc.org/research/economic-impact adresinden erişildi.
Wucker, M. (2020). What is a 'Gray Rhino'? It's big, obvious, and headed straight for you. 30 Kasım 2025 tarihinde, https://www.stranberg.com/family-business-news/what-is-a-gray-rhino adresinden erişildi.
Wucker, M. (2016). The gray rhino: How to recognize and act on the obvious dangers we ignore. New York: St. Martin’s Press.
Yardı, Z., & Aksöz, E. O. (2021). Küresel boyutta terör-turizm ilişkisinin örnek olaylar üzerinden incelenmesi. Journal of Humanities and Tourism Research, 11(4), 796-818.
Yılmaz, B. S., & Yılmaz, Ö. D. (2005). Terörizm ve terörizmin hedefi olarak turizm endüstrisi. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 4(13), 39-58.
Yousaf, I., Patel, R., & Yarovaya, L. (2022). The reaction of G20+ stock markets to the Russia–Ukraine conflict “black-swan” event: Evidence from event study approach. Journal of Behavioral and Experimental Finance, 35, 1-6.
Yürük, M. F. (2022). Rusya-Ukrayna savaşının Borsa İstanbul BİST 100 endeksine etkisinin olay çalışması ile analizi. Turkish Studies - Economy, Finance, Politics, 17(3), 869-881.
Zhou, S., Ye, X., & Sun, R. (2022). When the “gray rhino” meets the “black swan”: Risk perception and emotional changes of netizens on negative events in cruise tourism. Ecotourism, 12(1), 100–113.
Zopiatis, A., Savva, C. S., Lambertides, N., & McAleer, M. (2019). Tourism stocks in times of crisis: An econometric investigation of unexpected nonmacroeconomic factors. Journal of Travel Research, 58(3), 459-479.
Yayınlanmış
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2025 Turizm & Gastronomi Çalışmaları Dergisi
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
