Samsun Bafra Lokumu Hakkında Nitel Bir Araştırma (A Qualitative Study on Samsun Bafra Lokum)

Gülçin ALGAN ÖZKÖK; Çağlar BAYAR

doi:10.21325/jotags.2025.1740

Yazarlar

Gülçin ALGAN ÖZKÖK
Çağlar BAYAR

DOI:

https://doi.org/10.21325/jotags.2025.1740

Anahtar Kelimeler:

Samsun Mutfak Kültürü- Lokum- Türk lokumu- Bafra lokumu- Geleneksel tatlı

Öz

Bu çalışma, Bafra'nın geleneksel tatlısı olan Bafra Lokumu’nun kökenlerini, kültürel önemini, üretim sürecini ve ayırt edici özelliklerini ayrıntılı olarak incelemeyi amaçlamıştır. Araştırma, ürünün bilinirliğini artırmak ve tanıtımına destek olmak amacıyla gerçekleştirilmiştir. Yüzyıllardır üretilen bu geleneksel tatlı, bölgenin kültürel mirasında önemli bir yere sahiptir. Çalışma, ürünün tarihsel gelişimini, yerel geleneklerle olan güçlü bağlarını ve üretiminin geçmişini ele almaktadır. Temel odak noktası olan üretim süreci kapsamında, hammaddeler, aşamalar ve geleneksel yöntemlerle uygulanan işlem basamakları detaylıca incelenmiştir. Araştırmada, amaçların gerçekleştirilebilmesi için kararsal örneklemeyle seçilen 15 lokum ustasıyla yarı yapılandırılmış yüz yüze görüşmeler yapılmış ve elde edilen nitel veriler içerik analiziyle çözümlenmiştir. Bulgular, üretimde geleneksel araç ve gereçlerin kullanıldığını ve katılımcıların bu pratiklere yüksek düzeyde hakim olduğunu göstermektedir. Bafra Lokumu’nu benzer tatlılardan ayıran özgün unsur ise, temel bileşenlerden biri olan manda kaymağının yalnızca Bafra bölgesinde yetiştirilen mandalardan elde edilmesidir. Ancak, ürünün tanıtımı konusunda çeşitli eksiklikler belirlenmiştir. Bu bulgular, Bafra Lokumu’nun tanıtımını güçlendirmek ve bilinirliğini artırmak için uygulanabilir stratejiler geliştirmeye katkı sağlayacaktır.

Referanslar

Alanka, D. (2024). Nitel bir araştırma yöntemi olarak içerik analizi: Teorik bir çerçeve. Kronotop İletişim Dergisi, 1(1), 64–84.

Aydın, M., ve Güneşer, O. (2021). Manda sütünden elde edilen kaymakların duyusal ve fizikokimyasal özelliklerinin değerlendirilmesi. Gıda ve Yem Bilimi Dergisi, 12(1), 45–58.

Baltacı, A. (2018). Nitel araştırmalarda örnekleme yöntemleri ve örnek hacmi sorunsalı üzerine kavramsal bir inceleme. Bitlis Eren Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 7(1), 231–274.

Bayrak, F. (2024). Geleneksel manda yetiştiriciliğinin gastronomi turizmi açısından değerlendirilmesi. Karadeniz Turizm Araştırmaları Dergisi, 2(1), 1–24.

Bircan, M. (2011). Bafra manda lokumunun üretiminde kullanılan kaymağın raf ömrünün belirlenmesi (Yüksek lisans tezi, Fen Bilimleri Enstitüsü).

Boyraz, M. (2019). Geographical indication products: Afyonkarahisar. International Journal of Entrepreneurship and Management Inquiries, 3(4), 26–46.

Canbolat, E., ve Çakıroğlu, F. P. (2020). Gastronomi turizmi ve coğrafi işaretleme: Samsun mutfağına yönelik bir değerlendirme. Journal of Tourism & Gastronomy Studies, 8(2), 937–957.

Canbolat, E., Keleş, Y., ve Akbaş, Y. Z. (2016). Gastronomi turizmi kapsamında Samsun mutfağına özgü turistik bir ürün: Bafra pidesi. Journal of Tourism & Gastronomy Studies, 4(4), 75–87.

Creswell, J. W. (2013). Steps in conducting a scholarly mixed methods study.

Çağlar, N., ve Özaltın, F. N. (2013). Geleneksel tatların yöresel tatlarla buluşmasına bir örnek: Gül sarması. Akdeniz Sanat, 6(11).

Diker, O., Türker, N., Çetinkaya, A., ve Kaya, F. B. (2017). Geleneksel Türk tatlısı olarak lokum ve Safranbolu lokumu. Journal of Tourism & Gastronomy Studies, 5(Özel Sayı 2), 333–344.

Dömbekci, H. A., ve Erişen, M. A. (2022). Nitel araştırmalarda görüşme tekniği. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(Özel Sayı 2), 141–160.

Güzeler, N., Kalender, M., ve Özbek, Ç. (2018). O25 Çukurova bölgesi manda sütlerinin bazı kalite özellikleri. Süt ve Ürünleri Araştırma Dergisi, 1(1).

Kan, F., ve Küçükkurt, İ. (2018). Afyon manda kaymağı ve kaymakaltı sütlerinde bazı ağır metallerin ICP-MS ile araştırılması. Kocatepe Veterinary Journal, 11(4), 447–453.

Kara, R., ve Demirel, Y. N. (2016). Afyon kaymağı üretiminde kullanılan süt türünün real-time PCR ile belirlenmesi. Atatürk Üniversitesi Veteriner Bilimleri Dergisi, 11(2).

Karahan, S., Uca, S., ve Güdük, T. (2022). Nitel araştırmalarda görüşme türleri ve görüşme tekniklerinin uygulanma süreci. Nitel Sosyal Bilimler, 4(1), 78–101. https://doi.org/10.47105/nsb.1118399

Kaya, M., ve Çakır Keleş, M. (2019). Destinasyon markalaşmasında gastronomik ürünlerin rolü: Bafra ilçesi örneği. Ege Coğrafya Dergisi, 28(2), 227–240.

Kaynar, B., ve Sandıkcı, M. (2025). Yerel mutfaklarda besin değerleri ve sağlık: Afyonkarahisar’da bir çalışma. Kocatepe Turizm Araştırmaları Dergisi, 1(1), 46–65.

Kocatürk, M., Yılmaz, M. T., ve Demirci, A. Ş. (2019). Geleneksel yöntemlerle üretilen manda kaymağının bazı fiziksel, kimyasal ve duyusal özellikleri. Süt ve Ürünleri Araştırma Dergisi, 6(2), 25–34.

Koçak, A., ve Arun, Ö. (2006). İçerik analizi çalışmalarında örneklem sorunu. Selçuk İletişim, 4(3), 21–28.

Kültür Bakanlığı. (1985). Türkiye iller ansiklopedisi (1. baskı, 24. fasikül). Anadolu Yayıncılık.

Opdenakker, R. (2006). Advantages and disadvantages of four interview techniques in qualitative research. Qualitative Social Research, 7, Article 11.

Oğan, Y., ve Büyükyılmaz, S. (2020). Karadeniz bölgesinin coğrafi işaretli gastronomik ürünleri. Gastroia: Journal of Gastronomy and Travel Research, 4(3), 337–354.

Özdemir, M. (2010). Nitel veri analizi: Sosyal bilimlerde yöntembilim sorunsalı üzerine bir çalışma. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 11(1), 323–343.

Özlü, Z. (2011). Osmanlı saray şekerleme ve şekerlemecileri ile ilgili notlar. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, 58, 171–190.

Patton, M. Q. (2015). Nitel araştırma ve değerlendirme yöntemleri (Çev. Q. Patton). (Orijinal çalışma 2014).

Sevimli, Y., ve Sönmezdağ, A. S. (2017). Özel gün tatlıları: Kültür turizmi açısından önemi. Uluslararası Kırsal Turizm ve Kalkınma Dergisi (IRTAD), 1(2), 18–28.

Şahin, K., ve Yılmaz, A. (2009). Samsun ilinde doğal kaynaklara dayalı turizm arzı ve planlanması. Journal of International Social Research, 2(7).

Tarım ve Orman Bakanlığı. (2003). Türk Gıda Kodeksi Krema ve Kaymak Tebliği (Tebliğ No: 2003/34). Resmî Gazete (Sayı: 25212, 27 Ağustos 2003). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2003/08/20030827.htm#1

T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı. (2023). Bafra Kaymaklı Lokumu’nun coğrafi işaret tescili. Samsun İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü.

Tongco, M. D. C. (2007). Purposive sampling as a tool for informant selection. Ethnobotany Research and Applications, 5, 147–158.

Uslu, F., ve Demir, E. (2023). Nitel bir veri toplama tekniği: Derinlemesine görüşme. Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 40(1), 289–299.