Kontrol Odağının Psikolojik Dayanıklılık Üzerine Etkisinde Duygusal Zekânın Aracı Rolü: Otel İşletmelerine Yönelik Bir Uygulama (The Mediating Role of Emotional Intelligence on the Impact of Locus of Control on Psychological Resilience: An Application for Hotel Businesses)

Mehmet TEKELİ; Ezgi KIRICI TEKELİ

doi:10.21325/jotags.2021.774

Yazarlar

Mehmet TEKELİ
Ezgi KIRICI TEKELİ

DOI:

https://doi.org/10.21325/jotags.2021.774

Anahtar Kelimeler:

Kontrol odağı- Psikolojik dayanıklılık- Duygusal zekâ- Otel işletmesi

Öz

Bu araştırmanın temel amacı iç ve dış kontrol odağının psikolojik dayanıklılık üzerine etkisinde duygusal zekânın aracı rolünü test etmektir. İç ve dış kontrol odağı, psikolojik dayanıklılık ve duygusal zekâ etkileşimine yönelik kurulan hipotezlerin test edilmesi amacıyla, İstanbul’da faaliyet gösteren dört ve beş yıldızlı otel çalışanları üzerinde bir alan araştırması yapılmış ve veriler anket tekniği ile toplanmıştır. Verilerin toplanmasında kolayda örnekleme yöntemi kullanılmış ve 392 otel çalışanı araştırmanın örneklemi için belirlenmiştir. Araştırmada elde edilen veriler istatistik programlarına yüklenmiş ve uygun analiz teknikleri kullanılarak analiz edilmiştir. İç ve dış kontrol odağı, psikolojik dayanıklılık ve duygusal zekâ arasındaki ilişkiler incelenmiş olup, duygusal zekânın aracı etkisinin olup olmadığı Process Makrosu ile ortaya koyulmuştur. Aracı etkinin anlamlılığı ise bootstrap sonuçlarına göre değerlendirilmiştir. Araştırma sonucunda, iç ve dış kontrol odağının hem psikolojik dayanıklılık üzerinde hem de duygusal zekâ üzerinde anlamlı bir etkisinin olduğu, duygusal zekânın ise psikolojik dayanıklılık üzerinde anlamlı bir etkisinin olduğu tespit edilmiştir. Nihai olarak iç ve dış kontrol odağının psikolojik dayanıklılık üzerindeki etkisinde duygusal zekânın aracı etkiye sahip olduğu saptanmıştır. Elde edilen sonuçlar doğrultusunda teorik ve pratik katkılar temel alınarak birtakım önerilerde bulunulmuştur.

Referanslar

Abouserie, R. (1994). Sources and levels of stress in relation to locus of control and self-esteem in university students. Educational Psychology, 14, 323–330.

Ağaoğlu, O. K. (1992). İşgücünü verimli kullanma tekniklerinin turizm sektörüne uygulanması. Ankara: Milli Prodüktivite Merkezi Yayınları.

Akbari, A., & Khormaiee, F. (2015). The prediction of mediating role of resilience between psychological well-being and emotional intelligence in students. International Journal of School Health, 2(3), 1-5.

Altunışık, R., Coşkun, R., Bayraktaroğlu, S., & Yıldırım, E. (2012). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri: SPSS uygulamalı. Sakarya: Sakarya Yayıncılık.

Armstrong, A. R., Galligan, R. F., & Critchley, C. R. (2011). Emotional intelligence and psychological resilience to negative life events. Personality and Individual Differences, 51(3), 331-336.

Bar-On, R. (1997). Emotional quotient inventory: User’s manual. New York: Multi-Health Systems.

Brown, O., & Swartz, E. (2012). Emotional intelligence and locus of control of adult patients with breast cancer receiving treatment. South African Family Practice, 54(2), 139-144.

Büyükbayram, A., Arabacı, L. B., Gülsenay, T. A. Ş., & Varol, D. (2016). Öğrenci hemşirelerin duygusal zekâ ve sosyotropi-otonomi kişilik özellikleri ile psikolojik dayanıklılıkları arasındaki ilişki. İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 1(3), 29-37.

Çam, O., & Büyükbayram, A. (2015). The results of nurses’ increasing emotional intelligence and resilience. Journal of Psychiatric Nursing/Psikiyatri Hemsireleri Dernegi, 6(3), 130-136.

Deniz, M., Traş, Z., & Aydoğan, D. (2009). Akademik erteleme ve denetim odağının duygusal zekâ açısından incelenmesi. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri, 9(2), 607-632.

Diehl, M., & Hay, E. L. (2010). Risk and resilience factors in coping with daily stress in adulthood: The role of age, self-concept incoherence, and personal control. Developmental Psychology, 46, 1132–1146.

Frazier, P., Keenan, N., Anders, S., Perera, S., Shallcross, S., & Hintz, S. (2011). Perceived past, present, and future control and adjustment to stressful life events. Journal of Personality and Social Psychology, 100, 749–765.

George, D., & Mallery, P. (2010). SPSS for windows step by step: A simple study guide and reference. Boston: Allyn & Bacon.

Gönen, T., & Koca Ballı, A. İ. (2020). Psikolojik sağlamlığın tükenmişliğe etkisi: Özel okullarda çalışan öğretmenler üzerine bir araştırma. Turizm Ekonomi ve İşletme Araştırmaları Dergisi, 2(1), 46-60.

Grob, A., Flammer, A., & Wearing, A. J. (1995). Adolescents perceived control: Domain specificity, expectations, and appraisal. Journal of Adolescence, 18, 403–425.

Gürbüz, S. (2019). Sosyal bilimlerde aracı, düzenleyici ve durumsal etki analizleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık.

Hair, J. F., Black, W. C., Babin, B. J., & Anderson, R. E. (2014). Multivariate data analysis. Harlow: Pearson Education Limited.

Hanton, S., Evans, L., & Neil, R. (2003). Hardiness and the competitive trait anxiety response. Anxiety, Stress and Coping, 16(2), 167-184.

Hayes, A. F. (2017). Introduction to mediation, moderation and conditional process analysis. New York: The Guilford Press.

Holt, P., Fine, M., & Tollefson, N. (1987). Mediating stress: Survival of the harrdy. Psychology in the Schools, 24(1), 51-58.

Just, H. D. (1999). Hardiness: Is it still a valid concept? Eric, 1-22.

Kandemir, A. (2019). Psikoloji öğrencilerinin psikolojik sağlamlık, duygusal zekâ ve kişilik özellikleri açısından incelenmesi (Yüksek Lisans Tezi). Hasan Kalyoncu Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Gaziantep.

Karaırmak, Ö., & Siviş Çetinkaya, R. (2011). Benlik saygısının ve denetim odağının psikolojik sağlamlık üzerine etkisi: Duyguların aracı rolü. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 4(35), 30-43.

Klag, S., & Bradley, G. (2004). The role of hardiness in stress and illness: An exploration of the effect of negative affectivity and gender. British Journal of Health Psychology, 9, 137-161.

Kobasa, S. C. (1979). Personality and resistance to illness. American Journal of Community Psychology, 7(4), 413-423.

Kormanik, M. B., & Rocco, T. S. (2009). Internal versus external control of reinforcement: A review of the locus of control construct. Human Resource Development Review, 8(4), 463–483.

Leontopoulou, S. (2006). Resilience of Greek youth at an educational transition point: The role of locus of control and coping strategies as resources. Social Indicators Research, 76, 95–126.

Li, Y., Cao, F., Cao, D., & Liu, J. (2015). Nursing students’ post‐traumatic growth, emotional intelligence and psychological resilience. Journal of Psychiatric and Mental Health Nursing, 22(5), 326-332.

Maddi, S. R. (1998). Dispositional hardiness in health and effectiveness. In H. S. Friedman (Ed.), Encyclopedia of mental health (pp. 323-335). San Diego: Academic Press.

Maddi, S. R., & Khoshaba, D. M. (2001). Personal views survey. California: Hardiness Institute.

Maddi, S. R., & Kobasa, D. M. (1984). The hardy executive: Health under stres. Chicago: Dow Jones-Irwin.

Maddi, S. R., Harvey, R. H., Khoshaba, D. M., Lu, J. L., Persico, M., & Brow, M. (2006). The personality construct of hardiness, III: Relationships with repression, innovativeness, authoritarianism, and performance. Journal of Personality, 74(2), 575-598.

Magnano, P., Craparo, G., & Paolillo, A. (2016). Resilience and emotional intelligence: Which role in achievement motivation. International Journal of Psychological Research, 9(1), 9-20.

Mohapatra, M., & Gupta, A. (2010). Relationship of emotional intelligence with work values & internal locus of control: A study of managers in a public sector organization. Journal of Management, 7(2), 1-20.

Ng, K. M., Wong, C., Zalaquett, C. P., & Bodenhorn, N. (2007). A confirmatory factor analysis of the Wong and Law emotional intelligence scale in a sample of international college students. International Journal for the Advancement of Counselling, 29(3-4), 173–185.

Nicholas, P. K. (1993). Hardiness, self-care practices and perceived health status in older adults. Joumal of Advanced Nursing, 18, 1085-1094.

Oktay, Z. (2013). Çalışanların iç ve dış kontrol odaklarının duygusal zekâyla ilişkisi: Kamuda bir alan araştırması (Yüksek Lisans Tezi). Gaziosmanpaşa Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Tokat.

Özbağır, T. (2019). Öğretmenlerde psikolojik dayanıklılığın duygusal zekâyla, pozitif öğretmen özellikleriyle ve demografik değişkenlerle ilişkisi (Yüksek Lisans Tezi). Yıldız Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.

Özkan, L. (2019). Lise öğrencilerinin duygusal zekâ düzeyleri ile psikolojik dayanıklılık düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi (Yüksek Lisans Tezi). Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.

Pakiş, A. K., & Deniz, M. E. (2020). Farklı branş öğretmenlerinin duygusal zekâ yeteneklerinin akademik iyimserlik ve psikolojik dayanıklılık üzerine etkisi. e-Kafkas Eğitim Araştırmaları Dergisi, 7(2), 153-166.

Parker, G. R., Cowen, E. L., Work, W. C. & Wyman, P. A. (1990). Test correlates of stress-resilience among urban school children. Journal of Primary Prevention, 11, 19-35.

Planalp, S., & Fitness, J. (1999). Thinking/feeling about social and personal relationships. Journal of Social and Personal Relationships, 16(6), 731-750.

Preacher, K. J., & Hayes, A. F. (2008). Asymptotic and resampling strategies for assessing and comparing indirect effects in multiple mediator models. Behavior Research Methods, 40(3): 879-891.

Rajan, A. M., Srikrishna, G., & Romate, J. (2018). Resilience and locus of control of parents having a child with intellectual disability. Journal of Developmental and Physical Disabilities, 30(3), 297-306.

Rotter, J. B. (1966). Generalized expectancies for internal versus external control of reinforcement. Psychological Monographs: General and Applied, 80(1), 1-28.

Salovey, P., & Mayer, J. D. (1990). Emotional intelligence. Imagination, Cognition and Personality, 9(3), 185-211.

Salovey, P., Bedell, B., Detweiler, J., & Mayer, J. (1999). Coping intelligently: Emotional intelligence and the coping process. In C. R. Snyder (Ed.), Coping: The psychology of what works (pp. 141–164). New York: Oxford University Press.

Sample Size Calculator. Erişim adresi: https://www.surveysystem.com/sscalc.htm (Erişim tarihi: 5 Temmuz 2020).

Seena, N. S., & Sundaram, S. (2018). The efficacy of psycho-spiritual intervention on emotional intelligence, spiritual intelligence and psychological resilience among maltreated juvenile girls. Indian Journal of Health & Wellbeing, 9(1), 125-130.

Siman-Tov, A., & Kaniel, S. (2011). Stress and personal resource as predictors of the adjustment of parents to autistic children: A multivariate model. Journal of Autism and Developmental Disorders, 41(7), 879–890.

Spahi, E. (2010). Kosova ve Türkiye’de öğrenim gören üniversite öğrencilerinin duygusal zekâ ve denetim odağı düzeylerinin incelenmesi (Yüksek Lisans Tezi). Ankara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.

Spector, P. E. (1988). Work locus of control scale WLCS Page. Erişim Adresi: http://shell.cas.usf.edu/~pspector/scales/wlcspage.html (Erişim tarihi: 1 Temmuz 2020).

Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2013). Using multivariate statistics. Boston: Pearson Education Limited.

Turnipseed, D. L. (2018). Emotional intelligence and OCB: The moderating role of work locus of control. The Journal of Social Psychology, 158(3), 322-336.

Umaru, Y., & Umma, A. (2015). Effect of instruction in emotional intelligence skills on locus of control and academic self-efficacy among junior secondary school students in niger state, Nigeria. Journal of Education and Practice, 6(18), 164-169.

Wang, J. L., Zhang, D. J., & Jackson, L. A. (2013). Influnce of self-esteem, locus of control and organizational climate on psychological empowerment in a sample of Chinese teachers. Journal of Applied Social Psychology, 43, 1428-1435.

Wong, C. S., & Law, K. S. (2002). The effects of leader and follower emotional intelligence on performance and attitude: An exploratory study. The Leadership Quarterly, 13(3), 243-274.

Yalom, I. D. (2001). Varoluşçu psikoterapi. Z. İyidoğan Babayiğit (Çev.). İstanbul: Kabalcı Yayınevi.