Anadolu’da Neolitik Dönemde Beslenme Alışkanlıkları ve Mutfak Kültürü (Eating Habits and Culinary Culture in Neolithic Period During Anatolia)

Menekşe CÖMERT; Ezgi GÜNER

doi:10.21325/jotags.2020.770

Yazarlar

Menekşe CÖMERT
Ezgi GÜNER

DOI:

https://doi.org/10.21325/jotags.2020.770

Anahtar Kelimeler:

Mutfak kültürü- Neolitik dönemde mutfak kültürü- Anadolu’da mutfak

Öz

Mutfak kültürünün oluşmasında yaşanılan dönemler ve bu dönemlerde yerleşim yerlerindeki beslenme alışkanlıkları önemli yer tutmaktadır. Özellikle, Anadolu’nun mutfak kültürü üzerinde etkisinin fazla olduğu bilinmektedir. Bu sebeple bu çalışmada Paleolitik Dönem, Mezolitik ya da Anadolu için Epipaleolitik olarak adlandırılan dönem ve bu dönemin arkasından gelen Neolitik Dönem, mutfak kültürü açısından incelenmiştir. Araştırmada, basılı ve web katalog kaynaklarının döküman incelemesi yapılmıştır. Bu dönemlerdeki Anadolu’nun yerleşim yerleri, çalışmanın ana konusunu oluşturmaktadır. Anadolu’da Neolitik Dönemin (10.500-7000) incelenmesi ve bu dönemdeki beslenme alışkanlıklarının ortaya konulması gastronomi bilimi için de önemli katkılar sağlayacaktır. Ayrıca Neolitik Dönemde beslenme ihtiyacının nasıl ve ne şekilde karşılandığı ortaya konulacak ve tüketici hayattan üretici hayata geçişin insanoğlunun yaşamında ne gibi değişiklikler yaptığı belirlenecektir. Bu değişiklikler ve gelişme sürecinin yeni yaşam tarzlarını nasıl etkilediği de ortaya çıkarılacaktır. Araştırma sonucunda beslenme alışkanlıklarında ortaya çıkmış değişiklikler arasında; tahıl ürünlerinin üretimi ve hayvanların evcilleştirilmesinin olduğu görülmektedir. Ayrıca bu dönemde kullanılan mutfak ekipmanları, mutfak için ayırılan alanlar ve depolama koşulları bugünkü mutfak kültürünün temellerini oluşturduğu çalışma sonucunda elde edilmiş sonuçlar arasında sıralanabilir.

Referanslar

Arslantaş, Y. (2014). Paleolitik Ve Mezolitik (Epi-Paleolitik) Çağ’da barınma. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 21 (2), 319-343.

Atar.B., (2017). Gıdamız buğdayın, geçmişten geleceğe yolculuğu. Süleyman Demirel Üniversitesi Yalvaç Akademi Dergisi, 2 (1), 1-12.

Altay F., Atlı A., Cabi E., Özberk İ., & Özkan H., (2016). Türkiye’nin buğday atlası, İstanbul.

Banu Ö., & Yıldız Z., (2012). Buzul Çağı’ndan ilk Çağ’a tüketimin tarihi. Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi, 4 (7), 1-16.

Bıyık A.T., Doğan T., Gerritsen F., Özbal H., Özbal R., & Thissen L., (2010). Sütçülerin öncüleri Barcın Höyük keramiklerinde süt kalıntıları. 26. Arkeometri Sonuçları Toplantısı, 307-317.

Bozbay H. (2009). Neolitik dönem akarçay tepe yerleşmesinde küçük buluntular ışığında zanaat ürünleri (Yüksek Lisans Tezi). İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul. Erişim adresi http://nek.istanbul.edu.tr:4444/ekos/TEZ/45456.pdf

Bozbay H., (2013). Akarçay tepe yerleşmesinden Neolitik Dönem’e ait üç adet hayvan biçimli minyatür kap ya da kap biçimli hayvan figürini. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (30), 177-184.

Braidwood R.J., & Çambel H., (1980). Çayönü tepesi ve hilar mağaraları 1979 yılı çalışmaları, 2. Kazı Sonuçları Toplantısı, 121-125, Ankara.

Braidwood R., Çambel H., & Özdoğan M.,(1983). Çayönü kazısı 1981 yılı çalışmaları. IV.Kazı Sonuçları Toplantısı,

(25), Ankara.

Childe V.G., (2001). Kendini yaratan insan (insanın çağlar boyu gelişimi). Varlık Yayınları, İstanbul.

Clottes J., (2008). Cave art. Phaidon, London.

Çıvgın İ., (2018). Bereketli hilal’de hayvan evcilleştirme sürecinin evrimi ve kültürlerarası karşılaşmalar (M.Ö.10.000-7000), Social Science Studies Journal, 4(16), 1322-1349, DOI:10.26449/sssj.507.

Çilingiroğlu A., Mercangöz Z., & Polat G., (Eds.), (2012). Ege Üniversitesi Arkeoloji Kazıları, 157-168, İzmir.

Diamond J., (2010). Tüfek, mikrop, çelik, Tübitak Yayınları, Ankara.

Duru R., & Umurtak G., (2007). Bademağacı kazıları 2006 yılı çalışmaları / Excavations at bademağacı 2006. Akdeniz Medeniyetleri Araştırma Enstitüsü Dergisi 5 (ANMED), 6-11, Antalya.

Duru R., (1995). Bademağacı kazıları 1993. XVI.Kazı Sonuçları Toplantısı I, 69-78 ,Ankara.

Esin U., & Harmankaya S. (2007). Türkiye’de Neolitik Dönem.( Yay. Haz. Özdoğan M., Başgelen N.). Arkeoloji ve Sanat Yayınları. İstanbul, ss.255-272.

Frangipane M. (2002). Yakındoğu’da devletin doğuşu, Arkeoloji ve Sanat Yayınları, İstanbul.

Gerritsen F., & Özbal R. (2013). 2012 yılı barcın höyük kazıları, 35. Kazı Sonuçları Toplantısı I. cilt (Ayrı Basım), 471-485, Muğla.

Gürsoy D., (2014). Deniz Gürsoy’un gastronomi tarihi, Oğlak Yayıncılık, İstanbul.

Hauptmann, H., (1997). Nevali çori, Eczacıbaşı Sanat Ansiklopedisi, II. cilt, YEM Yayınları, 1344-1345, İstanbul.

Harari Y.N., (2018). Hayvanlardan tanrılara sapiens/İnsan türünün kısa bir tarihi, Kollektif Kitap, İstanbul.

Kartal M., (2003). Anadolu’nun Epi-paleolitik dönem buluntu toplulukları: Sorunlar, öneriler, değerlendirmeler ve çeşitli yaklaşımlar. (Anatolian Epi-Paleolithic period assemblages: Problems, suggestions, evaluations and various approaches).(Türkçe-İngilizce), Anadolu/Anatolia 24, 35-61.

Kerov, Mitropolski & Zubritski (2002). İlkel, köleci ve feodal toplum, Sol Yayınları, Ankara.

Mithen S. (1999). Aklın tarih öncesi, Dost Kitabevi Yayınları, Ankara.

Mutluay N. (2011). Anadolu neolitik çağ uygarlıkları, Alter Yayıncılık, Ankara.

Özbaşaran M. Duru G., Teksöz D., & Omacan S., (2010). Yaşayan geçmiş/living past: Aşıklıhöyük. TÜBA-KED 8/2010, ss. 215-228.

Özdemir M. (2017). Neolitik dönem Anadolu mimarisinden bir kesit çayönü. Journal of History and Future, 3(3). Muş, Erişim Adresi DOI: 10.21551/jhf.359199.

Özdoğan A.E., & Yalman N., (2004). Katkılı kil kaplar ve çanak çömlek: Çayönü çanak çömleksiz ve çanak çömlekli neolitik buluntuları üzerinden bir yorum. Tuba-AR VII , 67-92.

Öztan A., (2002), Köşk höyük: Anadolu arkeolojisine yeni katkılar. Tuba-Ar V, 55-69, Ankara. Erişim Adresi DOI: http://dx.doi.org/10.22520/tubaar.2002.0004

Öztan A., (2005). I. Dönem Köşk Höyük- Niğde Kazı Buluntularının Değerlendirilmesi Ve Stratigrafik Kontrolü. A.Ü Bilimsel Araştırma Kesin Raporu. Erişim Adresi https://dspace.ankara.edu.tr/xmlui/handle/20.500.12575/68270

Ponting C., (2000). Dünyanın yeşil tarihi (çevre ve büyük uygarlıkların çöküşü), Sabancı Üniversitesi Yayınevi, İstanbul.

Savrum M., (2011). Bademağacı Höyüğü’nde arkeolojik mirasın korunması değerlendirilmesi ve sürdürülebilirliğine yönelik sorunlar. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 3(4), Bahar Dönemi, Burdur. Erişim Adresi https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/181758

Sevin V.(1999). Anadolu arkeolojisi, Der Yayınları, İstanbul.

Soylu G. (1980). Prehistorik devirlerde beslenme sorunu. Ankara Üniversitesi DTCF Dergisi, 12, 437-450, Ankara. Erişim Adresi

Standage T. (2018). İnsanlığın yeme tarihi, Maya Kitap, İstanbul.

Taşkıran H. (2009). Arkeoloji eski anadolu uygarlıkları Epi-Paleolitik (Ara taş çağı). Kültür ve Turizm Bakanlığı Türkiye Kültür Portalı Projesi, Ankara. Erişim Adresi https://www.kulturportali.gov.tr/mrepo/eKitap/eb-EpipaleolitikCag/8/index.html

Uyanık N., & Berk F.M. (2016). Mekan - Şehir ve medeniyet bağlamında Çatalhöyük. Selçuk Üniversitesi Çatalhöyük Uluslararası Turizm ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 1, 1‐13. Erişim Adresi http://sutsad.selcuk.edu.tr/index.php/sutsad/article/view/118

Türkiye Arkeolojik Yerleşmeleri, Tay Projesi, Cafer Höyük, Erişim Adresi http://www.tayproject.org/TAYages.fm$Retrieve?CagNo=543&html=ages_detail_t.html&layout=web, Tay Project, Erişim Tarihi 23.12.2019

Çatalhöyük 2016. Arşiv Raporu, Erişim Adresi http://www.catalhoyuk.com/sites/default/files/media/pdf/RAPOR_2016.pdf, Çatalhöyük 2016 Arşiv raporu, Erişim Tarihi 23.12.2019

Çatalhöyük 2015. Arşiv Raporu, Erişim Adresi http://www.catalhoyuk.com/sites/default/files/media/pdf/RAPOR%20Catalhoyuk_2015.pdf, Çatalhöyük 2015 Arşiv Raporu, Erişim Tarihi 23.12.2019