Türk Mitolojisi Ritüellerinde Yer Alan Yiyecek ve İçecekler (Food and Beverages in Turkish Mythology Rituals)

Dilara Eylül KOÇ; Özge ÇAYLAK DÖNMEZ

doi:10.21325/jotags.2020.763

Yazarlar

Dilara Eylül KOÇ
Özge ÇAYLAK DÖNMEZ

DOI:

https://doi.org/10.21325/jotags.2020.763

Anahtar Kelimeler:

Kültür- Kurban- Yiyecek ve içecek- Türk mitolojisi ritüelleri

Öz

Eski Türklerin inançları kapsamında dinsel ve geleneksel uygulamaları incelendiğinde bu uygulamalarda yiyecek ve içeceklerin önemli bir yeri olduğu görülmektedir. Bu çalışma ile eski Türk toplumlarının yiyecek ve içeceklere ritüellerinde nasıl yer verdikleri ve hangi amaçla kullandıklarının ortaya konulması amaçlanmıştır. Nitel araştırma yöntemlerinden literatür taraması yöntemi kullanılmıştır. Literatürde yer alan kaynaklar incelenerek elde edilen bilgiler derlenmiştir. Genel olarak eski Türklerin günlük yaşamlarında tükettikleri yiyeceklerin geleneksel ve dini ritüellerde de kullanıldığı sonucuna ulaşılmıştır. Dini ritüellerinde bitkisel ürünlere nispeten hayvansal ürünlerin daha çok tercih edildiği görülmüştür. Hayvansal gıdalar olarak genellikle süt ve süt ürünleri ve at eti kullanılırken, bitkisel gıdalar olarak daha çok yulaf, arpa ve buğday kullanıldığı dikkat çekmiştir. Ayrıca Eski Türkler hem bitkisel hem de hayvansal gıdaların karışımı ile potko, malağdasın, köçö, lapa, tarasun elde edip tüketmişlerdir. Günümüzde de Türklerin yaşadığı bazı bölgelerde; bekni/begninin boza, tarasunun tarasun, kımızın kımız, arakının ise votka olarak tüketildiği ulaşılan sonuçlar arasındadır.

Referanslar

Aça, D. (2007). Güney Sibirya Türklerinde ava destancı ve masalcı götürme geleneği. Türklük Bilimi Araştırmaları, (21), 7-16.

Akgün, E. (2007). Şamanist Türk halklarında kurban sungusu ve kendisine kurban sunulan varlıklar. Beykent Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 1 (2) , 139-15.

Akman, D. M., & Köktan Y. (2019). Türk ve Yunan mitolojilerindeki yeraltı âlemine ait unsurlar. TÜRÜK Uluslararası Dil, Edebiyat ve Halkbilimi Araştırmaları Dergisi, 7(9), 209-225.

Albayrak, A. (2013). Farklı milletlerden turistlerin Türk mutfağına ilişkin görüşlerinin saptanması üzerine bir çalışma. Journal of Yasar University, 30 (8), 5049-5063.

Albayrak, A. (2017). Mitolojinin dini hayattaki yeri ve önemi. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 10 (54), 952- 958.

Arık, D. (2005). Kırgızlar’da kurban fenomeni. AÜİFD, (1), 157-175

Arslan, A. A. (2005). Türk Şamanizm kaynağına doğru. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (14), 57-74.

Arslan, Y. (2017). Türkistan’dan Tunceli’ye kurban inancı. Millî Folklor, 29 (115), 51-62.

Avcı, M., & Koç, D. (2019). Kastamonu’nun somut olmayan kültürel mirası I içinde Kastamonu’nun manevi iklimi, ss. 1-62, Ankara: Detay Yayıncılık.

Bayat, F. (2010). Mitolojiye giriş. İstanbul: Ötüken Neşriyat A.Ş.

Bekki, S. (1996). Türk mitolojisinde kurban. Akademik Araştırmalar, (3),16-28.

Bekki, S. (2004). Nevruz-Kurban İlişkisi ve kurbana bağlı olarak yapılan ritler, pratikler. Gazi Üniversitesi Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Dergisi, (29), 11-18.

Beydili, C. (2004). Türk mitolojisi ansiklopedik sözlük. Eren Ercan. (Eds.), Ankara: Yurt Kitap Yayın.

Beydili, C. (2015). Türk mitolojisi ansiklopedik sözlük. E. Ercan.(Eds.), Ankara: Yurt Kitap-Yayın.

Bilgili, N. (2019). Türk mitolojisi, Türklerde yaratılış evren ve tasarımı. Ankara: Kripto Kitaplar.

Can, Ş. (2006). Klasik Yunan mitolojisi. İstanbul: İnkılap Yayınevi.

Dilek, İ. (2007). Sibirya Türklerinde ateşle ilgili inançlar, törenler ve bazı efsaneler. Bilig, (43) 33-54.

Dilek, İ. (2014). Türk mitoloji sözlüğü Altay/Yakut. Eskişehir: Türk Dünyası Vakfı.

Ercilasun, A. B., & Akkoyunlu, Z. (2018). Divanu Lugati’t-Türk, Türk Dil Kurumu Yayınları. Ankara.

Erdem, M. (2005). Kırgız Türkleri, dini ve sosyal hayat. Ankara: Türk Diyanet Vakfı.

Estin, C., & Laporte, H. (2003). Yunan ve Roma mitolojisi. Musa Eran (Eds.), İstanbul: TUBİTAK.

Gürsoy-Naskali, E., & Duranlı, M. (1999). Altayca- Türkçe sözlük. Ankara: Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu, Türk Dil Kurumu Yayınları: 725.

Gömeç, S. (1997). Tarihte ve günümüzde Saha Türkleri. Tarih Araştırmaları Dergisi, 19 (30), 175-203.

Eğilmez, S. (2019). Yenisey bölgesinde Türklerde kurban ve ölü gömme adetleri. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 12 (67), 299-305.

Gabbasova, S. (2017). Altaylar’dan Anadolu’ya göç eden Kazak Türklerinde sosyo-kültürel yapı (Yüksek Lisans Tezi). Hacettepe Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Ankara.

Günay, Ü., & Güngör H. (1997). Başlangıçtan günümüze türklerin dini tarihi. Ankara: Ocak Yayınları.

Güner Dilek, F. (2015). Altay Türklerinde yolculuk ile ilgili inanışlar ve ritüeller. Folklor/Edebiyat, 21(84), 45-56.

Güngör H. (1986). Gagauzlarda kurban kültürü, 10. Türk Tarih Kongresi (22-26 Eylül 1986), Ankara. 3. Cilt. 743-748, 15.09.2020 tarihinde https://www.ttk.gov.tr/yayinlarimiz/x-turk-tarih-kongresi-22-26-eylul-1986-ankara-iii-cilt/ adresinden ulaşılmıştır.

İnan, A. (1992). Manas destanı. İstanbul: MEB Yayınları.

Kafesoğlu, İ. (1977). Türk milli kültürü, 1. Basım. İstanbul: Ûtüken Yayın.

Karakurt, D. (2012). Türk mitoloji ansiklopedisi Türk söylence sözlüğü. e-Kitap.

Karimova, R. (2016). Tatar mitolojisinde iyeler. Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 15 (3). 881-897.

Kayabaşı, O. (2016). Türk mitolojisinde eskatoloji mitleri. Folklor/Edebiyat, 22(86), 167-180.

Kıldıroğlu, M. (2020). Geçmişten günümüze Türklerde nevruz. Kafkas Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (25), 315-338.

Kılıç, S., & Albayrak, A. (2012). İslamiyet’ten önce Türklerde yiyecek ve içecekler. Turkish Studies, 7 (2), 707-716.

Mömin, S.(2015). Şamanizm ve günümüzdeki kalıntıları Uygur toplumundaki tabular üzerine. Ulak Bilge Sosyal Bilimler Dergisi, (1)1, 79-89.

Mutlu, B. (1997). Mitoloji. Eczacıbaşı Sanat Ansiklopedisi 2, 1273-1276, İstanbul: Yem Yayınları.

Ögel, B. (2010). Türk mitolojisi. I. Cilt, Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Türk Tarih Kurumu Yayınları VII. Dizi, (1024). 5. Baskı.

Özkartal, M. (2015). Türk mitolojisi ve sanat eğitimindeki yeri. Uluslararası Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 2015(5), 83-98.

Parlardemir, Ö. (2018). Yunan, Roma ve Türk mitolojisinde tanrılar (benzerlik ve farklılıkları) (Yüksek Lisans Tezi). Çağ Üniversitesi, Mersin.

Potapov, L. (2012). Altay Türklerinde avcı inançları ve gelenekleri. Atilla Bağcı. (Eds.) Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi, 1 (15), 179-200.

Potapov, L. P. (2014). Altaylılar etnik yapıları ve kültürel varlıkları makaleler. Atilla Bağcı (Eds.). Ankara: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü Yayınları, 89-99.

Şayhan, F. (2018). Altay Türklerinin inanmalarındaki su kültünün mitsel okuması. Bilig Türk Dünyası Sosyal Bilimler Dergisi, (87), 83-100.

Şenocak, E. (2016). Halk anlatı ve inanışlarında mitolojik bir meyve: Nar. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, 4 (8), 228-251.

Şimşek, A., & Yıldız, S. (2020). Türklere özgü içkilerin gastronomi turizmi açısından incelenmesi Journal of Tourism And Gastronomy Studies, 2020, 8(1), 684-699.

Taş, İ. (2000). Mit ve mitik düşüncenin yapısı. Dinî Araştırmalar, 3(8), 57-72.

Tarasun içeceği, 10. 10. 2020 tarihinde https://gto-normativy.ru/tarasun-molochnaya-buryatskaya-vodka-na-moloke/ adresinden ulaşılmıştır.

Usta, S., & Yaman, M. (2018). Türk mitolojisinde ve inanışlarında yiyeceklerin yeri. Atlas Internatıonal Refereed Journal On Social Sciences, 4(12), 1022-1028.

Uzun Aydın, D. (2019). İslamiyet öncesi eski Türk inanışları veya mitolojisi ile antik dönem (Yunan veya Roma) mitolojisinin karşılıklı olarak değerlendirilmesi. Anemon Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 7(6) 137–146.

Yeşil, Y. (2014). Türk Dünyası’nda geçiş dönemi ritüelleri üzerine tespitler. 21.yüzyılda Eğitim ve Toplum Bilimleri ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 9(3), 117-136.

Zapirova Çetin, Ç. (2007). Tatar Türklerinde mitolojik varlıklarla ilgili mitler ve inanışlar (iyeler ve yaratıklar). Bilig Türk Dünyası Sosyal Bilimler Dergisi, (43), 1-32.