Somut Olmayan Kültürel Miras Bağlamında Girit Leblebisi Üretim Geleneği (The Cretan Roasted Chickpea Production Tradition in the Context of Intangible Cultural Heritage)
DOI:
https://doi.org/10.63556/jotags.2026.1911Anahtar Kelimeler:
Somut olmayan kültürel miras- Girit leblebisi- Gastronomik değer- Geleneksel üretim- AyvalıkÖz
Somut olmayan kültürel miras kapsamında bulunan gastronomik değerler ritüel, uygulama ve gelenekleri barındıran, ait olduğu çevreye zenginlik ve farklılık katan önemli unsurlar arasındadır. Toplumların mutfak kültürlerinin devamlığının sağlanabilmesinde gastronomik değerlerin koruma altına alınması büyük önem taşımaktadır. Girit Leblebisi de geleneksel üretim yöntemi ile Ayvalık’a özgü gastronomik değer olarak yer almaktadır. Bu araştırma kapsamında, Girit Leblebisinin tanıtılması ve geleneksel yapım sürecinin kayıt altına alınarak literatüre kazandırılması amaçlanmaktadır. Literatürde Girit Leblebisi ve geleneksel üretim yönteminin şimdiye kadar incelenmemiş olması araştırmanın özgünlüğünü yansıtmaktadır. Araştırmada nitel araştırma tekniklerinden yarı yapılandırılmış görüşme yöntemi tercih edilmiş olup veriler ses kaydı ve not tutma tekniği ile kayıt altına alınmıştır. Araştırma sonucuna göre, günümüzde genç kuşak tarafından Girit Leblebisinin geleneksel üretiminin bilindiği fakat sürecin meşakkatli, zaman alıcı ve yeterli kazanç sağlamadığı gerekçelerinden dolayı devam ettirmedikleri belirtilmektedir. Bu duruma bağlı olarak ise ilerleyen zamanlarda bu yöntemin uygulanmaması ile sürdürülebilirliğinin tehlike altında olabileceği düşünülmektedir.
Referanslar
Akçin, A. (1988). Yemeklik Tane Baklagiller. Konya: Selçuk Üniversitesi Yayınları 43, Ziraat Fakültesi Yayınları, Konya.
Alivizatou, M. (2008). Contextualizing intangible cultural heritage in heritage studies and museology. International Journal of Intangible Heritage, 3(6), 43-54.
Anadolu Ajansı. (2019). Kendir Çuvalda Tatlanan Leblebi İhracadın Gözdesi. https://www.aa.com.tr/tr/ekonomi/kendir-cuvalda-tatlanan-leblebi-ihracatin-gozdesi/1597054. (Erişim Tarihi: 16.01.2026).
Atabey, S. & Çolakoğlu, Ü. (2023). Nüfus mübadelesi sonrasında Girit mutfak kültürünün Türkiye’de sürdürülebilirliği. Türk Turizm Araştırmaları Dergisi, 7(2): 211- 2. https://doi.org/10.26677/TR1010.2023.1238.
Ataman, Ç., & Gül, H. (2020). Leblebi üretiminde yan ürün olarak açığa çıkan kırık leblebi ununun mufin kalitesi üzerine etkisi. Black Sea Journal of Agriculture, 3(4), 308-316.
Bilgir, B. (1976). Türk Leblebilerinin Yapılışı ve Bileşimi Üzerinde Araştırmalar. İzmir: Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Yayınları.
Cingöz, A., & Güldane, M. (2023). Leblebi tozu ilaveli glütensiz bisküvi üretimi: topsıs uygulaması. Turkish Journal of Agriculture -Food Science and Technology, 11(7), 1200-1209.
Coşkuner, Y., & Karababa, E. (2004). Leblebi: A roasted chickpea product as a traditional Turkish snack food. Food Reviews International, 20(3), 257-274. https://doi.org/10.1081/FRI-200029424.
Çalışkan, V., & Gemici, Y. (2011). Türkiye’ de leblebi üretimi ve ticareti. Marmara Coğrafya Dergisi, 23, 234-266.
Çelebi, E. (2004). Günümüz Türkçesiyle Evliya Çelebi Seyahatnamesi. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
Çelebi N. 2015. Nohut Unu Kullanımının Siverek Tırnaklı Ekmek Kalitesine Etkileri. (Yüksek Lisans Tezi, Harran Üniversitesi).
Çelik İ., Işık F., & Yılmaz Y. (2016). Effect of roasted y ellow chickp ea (leblebi) flour addition on chemical, rheological and sensory properties of boza. Journal of Food Processing and Preservation,40 (6), 1400-1406. https://doi.org/10.1111/jfpp.12725.
Doğan, M. (2020). Kültürel miras ve turizm disiplinler arası yaklaşım. M. Gümüş ve E. Dilek (Edt.). Sürdürülebilir turizm ve kültürel miras yönetimi. (s.81-93). Ankara: Detay Yayıncılık.
Erol, A. (2022). Ayvalık tarihi üzerine akademik çalışmalar seçkisi. B. Akın Akbüber (Edt.). Eskiçağ’da Ayvalık: Pordosilene/Por(d)oselene-nasos. (ss. 258-279). Ayvalık Belediyesi Kültür Yayınları.
Ferdinand, A., Kinasih, R.S., Kusumawardhani, A., Idris, I., Pangestuti, I. R. D., & Hersugondo, H. (2023). Culinary-gastronomic value advantage ın a competitive dynamic market: a service dominant logic perspective. Journal of Economics, Business, and Accountancy Ventura, 25 (3), 369 – 381. https://doi.org/10.14414/jebav.v25i3.3356.
Gürsul, I., & Batu, A. (2010). Geleneksel ve modern yönteme göre Ağın leblebisi üretimi. Gıda Teknolojileri Elektronik Dergisi, 5(1), 57-65.
Halıcı, N (2012). Açıklamalı Yemek ve Mutfak Terimleri Sözlüğü. İstanbul: Oğlak Yayıncılık.
Işkın, M., & Sarıışık, M. (2024). Gastronomiden Gastronomi Turizmine. Ankara: Detay Yayıncılık.
İçduygu, A., & Sirkeci, İ. (1999). Cumhuriyet Dönemi Türkiye’sinde Göç Hareketleri, 75 Yılda Köylerden Kentlere. Oya Baydar (der.), İstanbul: Tarih Vakfı Yayınları.
İçduygu, A., & Ünalan, T. (1998). Türkiye’de içgöç: sorunsal alanları ve araştırma yöntemleri, Türkiye’de İçgöç Sorunsal Alanları ve Araştırma Yöntemleri Konferansı, 6-8 Haziran 1997, s.38-55, Bolu-Gerede.
Jukanti, A. K., Gaur, P. M., Gowda, C.L.L., & Chibbar, R. N. (2012). Nutritional Quality And Health Benefits Of Chickpea (Cicer Arietinum L.): A Review, British Journal of Nutrition, 108(1), 11-26.
Kahraman, G. (2016). Develop Ment of Gluten-Free Bread Formulations Based on Chickpea Flour: Optimization of Formulation, Evaluation of Dough Properties and Bread Quality. (Doktora Tezi, İzmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü).
Karabaşa, S. (2014). Uygulamaları açısından somut olmayan kültürel miras ve folklor. Folklor/Edebiyat, 20 (80), 99-105.
Karaman, R., Kaya, M., & Türkay, C. (2021). Leblebilik nohut populasyonları ve tescilli çeşitlerin tane özellikleri üzerine bir araştırma.
Karapınar, E., & Barakazı, M. (2017). Kültürel miras turizminin sürdürülebilir turizm açısından değerlendirilmesi: Göbeklitepe ören yeri. Güncel Turizm Araştırmaları Dergisi, 1 (1), 5-18. https://izlik.org/JA52JL72WK.
Kalefetoğlu Macar, T., & Ekmekçi, Y. (2009). Alterations in photochemical and physiological activities of chickpea (cicer arietinum l.) cultivars under drought stress. Journal of Agronomy and Crop Science, 195(5), 335-346. https://doi.org/10.1111/j.1439-037X.2009.00374.x.
Kozak, M. (2021). Bilimsel Araştırma: Tasarım, Yazım ve Yayım Teknikleri. Ankara: Detay Yayıncılık.
Miguel Molina, M., Miguel Molina, B., Campos, V. S., & Oña, M. V. S. (2016). Intangible heritage and gastronomy: the ımpact of UNESCO gastronomy elements. Journal of Culinary Science & Technology, 14(4), 293-310. https://doi.org/10.1080/15428052.2015.1129008.
Müjdeci, G.N., Kayalar, F., Mehder, G., & Kılıç, F. (2021). Investigation of chemical and microbiological properties of leblebi (roasted chickpeas) sold unpackaged in Çorum province. Türk Hijyen ve Deneysel Biyoloji Dergisi, 78(4), 535-544. https://doi.org/10.5505/TurkHijyen.2021.44342.
Oğuz, M. Ö. (2018). Somut Olmayan Kültürel Miras Nedir? Ankara: Geleneksel Yayıncılık.
Örnek, S. V. (1995) Türk Halkbilimi. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.
Özbey, F., & Görgülü, M. (2016). Survey of trace element and dietetic fiber composition of “leblebi” which is a local snack food consumed ın Turkey. Food Science a nd T echnology, 36(2), 351-355. https://doi.org/10.1590/1678-457X.0114.
Özülkü G., & Arıcı M. (2017). Characterization of the reological and technologicalp rop erties of the frozen sourdough bread with chickpea flour addition. Food Measure, 11, 1493-1500. https://doi.org/10.1007/s11694-017-9528-z.
Sepetçioğlu, T. E. (2011). Girit’ten Anadolu’ya Gelen Göçmen Bir Topluluğun Etnotarihsel Analizi: Davutlar Örneği. (Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi).
Sepetçioğlu, T. E. (2014). İki tarihsel “eski” kavram, bir sosyo-kültürel “yeni” kimlik: mübadele nedir, mübadiller kimlerdir? Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 18(3), 49-83. https://izlik.org/JA96DM99ZX.
Şahin, M., Odabaş, E., & Çakmak, H. (2022). Kırık leblebiden elde edilen unun glutensiz erişte üretiminde değerlendirilmesi. Süleyman Demirel Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 26 (2), 260-267. https://doi.org/10.19113/sdufenbed.1053753.
Timothy, D. J. (2016). Heritage cuisines, foodways and culinary traditins, D. J. Timothy (ed.) içinde Heritage cusines, 22-81.
Turan, G. (2008). Mübadelede Ayvalık (Yüksek Lisans Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi).
Turan, G. (2022). Ayvalık tarihi üzerine akademik çalışmalar seçkisi. B. Akın Akbüber (Edt.). Türkiye-Yunanistan nüfus mübadelesi ve mübadele sürecinin Ayvalık’a yansımaları üzerine bazı değerlendirmeler. (ss. 218-233). Ayvalık Belediyesi Kültür Yayınları.
Türk Patent. (2026). Işıkeli Nohut Kahvesi. https://ci.turkpatent.gov.tr/cografi-isaretler/detay/6082. (Erişim Tarihi: 16.05 2026).
Türk Patent. (2026). Leblebi. https://ci.turkpatent.gov.tr/cografi-isaretler/liste?il=&tur=&urunGrubu=&adi=leblebi. (Erişim Tarihi: 15.01.2026).
Türk Standartları Enstitüsü. (2008). Nohut, TS 142. https://www.scribd.com/document/1012399357/Ts-142-Nohut. (Erişim Tarihi: 16.05.2026).
Uluslararası Göç Örgütü. (2026). Fundamentals of Migration. https://www.iom.int/fundamentals-migration. (Erişim Tarihi: 16.05.2026).
UNESCO. (2024). Basic Texts of The 2003 Convention For The Safeguarding of The Intangible Cultural Heritage 2024 Edition. https://ich.unesco.org/doc/src/2003_Convention_Basic_Texts_2024_version_EN.pdf. (ErişimTarihi: 12.05.2025).
World Trade Organization, (2026). Part II - Standards Concerning The Availability, Scope And Use of Intellectual Property Rights, Geographical İndications https://www.wto.org/english/docs_e/legal_e/27-trips_04b_e.htm#3. (Erişim Tarihi: 13.05.2026).
Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2021). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık.
Yılmaz, E. (2011). Demirden Leblebi: Girit, Ayvalık’a yerleşen Girit mübadilleri. Sosyoloji Dergisi, 3(22). 157-189. https://izlik.org/JA48XT46FN.
Yayınlanmış
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Turizm & Gastronomi Çalışmaları Dergisi
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
