Sembolik Etkileşimcilik Kuramı Çerçevesinde Arabaşı Çorbasının Değerlendirilmesi (An Evaluation of Arabaşı Soup Within The Framework of Symbolic Interactionism Theory)
DOI:
https://doi.org/10.63556/jotags.2026.1892Anahtar Kelimeler:
Arabaşı çorbası- Sembolik etkileşimcilik- Yozgat mutfak kültürüÖz
Bu çalışmanın amacı, arabaşı çorbasının yalnızca yöresel bir çorba olmanın ötesinde toplumda nasıl bir rolünün olduğunu sembolik etkileşimcilik perspektifi çerçevesinde incelemektir. Araştırma, nitel araştırma yaklaşımı tercih edilmiştir. Çalışma grubunu, arabaşı geleneğini deneyimlemiş 28 katılımcı oluşturmaktadır. Elde edilen veriler betimsel analiz ve içerik analizi teknikleri ile çözümlenmiş, kodlama süreci sonucunda temalar oluşturulmuştur. Araştırma bulguları doğrultusunda arabaşı çorbasına ilişkin “Sosyalleşme”, “Aidiyet ve Kültürel Kimlik”, “Paylaşım ve Misafirlik”, “Ritüelleşme ve Gelenek”, “Sembolik Anlam” ve “Kuşaklar Arası Aktarım” olmak üzere altı ana tema belirlenmiştir. Bulgular, arabaşı çorbasının sosyal ilişkileri güçlendiren ve toplumsal dayanışmayı destekleyen önemli bir kültürel pratik olduğunu ortaya koymaktadır. Arabaşı çorbasının sembolik etkileşimcilik kuramı çerçevesinde değerlendirildiğinde bireylerin geçmiş deneyimleriyle bağ kurmasına, aidiyet duygusu geliştirmesine, kültürel değerlerin kuşaklar arası aktarımının sağlanmasına ve kültürel kimliğin sürdürülmesine katkı sağladığı görülmektedir. Bu yönüyle araştırma, yemek–iletişim ilişkisi, sembolik anlam üretimi ve gastronomi literatürüne özgün bir katkı sunmaktadır.
Referanslar
Abdurrezzak, A. O. (2014). İşlevsel teori bağlamında yemek kültürünün iletişimsel yönü. Electronic Turkish Studies, ss, 9(11), 182-196.
Altay, U. İ., Küçüktığlı, M. S., Seçim, Y., Adabalı, M. M., Yılmaz, M., & Candan, A. Y. (2020). Anadolu Mutfak Kültüründen Esintiler. Konya Büyükşehir Belediyesi Kültür Yayınları: 419. Ss 38-58
Andarabi, F. F. & Hassan, A. (2019). Nevruz Ritüellerinde Sembol Tatlılar. Ankara: Detay Yayıncılık
AREGEM. (2019). Somut olmayan kültürel miras ulusal envanteri. Ankara: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Araştırma ve Eğitim Genel Müdürlüğü
Arslan, E., Gürbüz, H. A., & Genç, K. (2025). Sembolik Etkileşimcilik Bağlamında Anadolu Türk Halk Kültüründe Mercimek. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, (114), 21-40.
Ay, A. (2019). Yozgat mutfak kültüründe arabaşı geleneği ve ritüelleri. Yozgat: Yerel Yayın.
Ay, M. (2019). Karaman Mutfağı ve Unutulan Yemeklerimiz, Anı Bisküvi Kültür Yayınları, İstanbul.
Ay, Ş & Şahin, K. (2014). Eski Yakındoğu’da Yemek Simgeselliği Üzerine Bir Değerlendirme, Uluslararası Tarih ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 12: 331-35
Aytaçlı, B. (2012). Durum çalışmasına ayrıntılı bir bakış. Adnan Menderes Üniversitesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 3(1), 1-9.
Badem, A., & Aktufan, M. (2020). Anadolu Mutfak Kültüründen Esintiler. Konya: Konya Büyükşehir Belediyesi Kültür Yayınları: 419.
Barı, N. (2007). Alaturka Nimetler, Tablet Kitabevi, Konya
Bayraktar, Z. A., & Akoğul, E. (2025). The Contexts of Gastronomic Traditions: An Examination of Ceremonial Foods and Their Role in Anatolian Cuisine Culture. Yaşar Üniversitesi E-Dergisi, 20(79), 407-428.
Beşirli, H. (2010). Yemek, Kültür ve Kimlik, Milli Folklor, 22(87): 159-169.
Blumer, H. (1986). Symbolic Interactionism: Perspective and Method. london: University of California Press.
Carter, M., & Fuller, C. (2015). Symbolic Interactionism. Sociopedia, 1-17. doi:DOI: 10.1177/205684601561
Cassirer, E. (2005). Kültür Bilimlerinin Mantığı Üzerine. çev. Milay Köktürk. Ankara: Hece Yayınları.
Civitello, L. (2003). Cuisine and Culture: A History of Food and People. New york: wiley.
Cooper, J. (2012). The occupational identity and culture of chefs in United Kingdom (UK) haute cuisine restaurants.
Counihan, C., & Van Esterik, P. (2013). Food and culture (Vol. 367). New York, NY: Routledge.
Çağırkan, B. (2017). “Kültür Sosyolojisinde Metodoloji Tartışmaları: İdeoloji Olarak Kültür ve Eylem Olarak Kültür”. SDÜ Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi 42, 147-160.
Çetinkaya, G. (2015). Dede Korkut Hikâyelerinde Kültürel Belleğin Söylem Haritası Olarak Giyim-Kuşam ve Yeme-İçme Sembolleri. Millî Folklor 27/107, 83-96.
Çıtak, B., & Sandıkçı, M. (2020). Afyonkarahisar Mutfağının Yöresel Çorbaları ve Diğer Şehirlerle Karşılaştırılması. AHBVÜ Turizm Fakültesi Dergisi, 256-270.
Deveci, B. & Şahin, H. (2019). Yozgat: Yozgat Arabaşısı. Bir Yerin Tabaktaki Kimliği kitabı içerisinde bölüm. Edt: Dr. Melahat Yıldırım Saçılık, Dr. Samet Çevik. Ss. 427-432. Detay Yayıncılık. Ankara
Deveci, B. (2022). Yemek kültür ve toplum. Kültür ve Yemek Kültürü, (ed.: N. Seçeoğlu) 1-20, Ankara: Nobel Yayıncılık.
Diker, O., Çetinkaya, N., & Deniz, T. (2017). Yöresel yemeklerin sosyal ve kültürel boyutları: Arabaşı çorbası örneği. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 5(4), 250–262.
Diker, O., Yıldırım, M. H. & Sünnetçioğlu, S. (2017). Yozgat ilinin gastronomik kimliği ve urun çeşitliliğinin incelenmesi. II. Uluslararası Bozok Sempozyumu “Yozgat’ın turizm potansiyelleri ve sorunları” Bildiri Kitabı 3. Cilt (04 - 06 Mayıs 2017, Yozgat). Yozgat: Bozok Üniversite Yayınları, 111-126
Doğan, B., & Oral, S. (2020). Toplumsal gerçekliğin inşasında etnometodoloji ve sembolik etkileşimcilik kuramlarının etkisini kavramak. Hafıza, 2(1), 39-50.
Erdem, S. (2020). Yapısal Sembolik Etkileşimcilik Ve Kimlik Teorisi. Sosyal ve Beşeri Bilimler Dergisi, 12(1), 50-65.
Fischler, C. (1988). Food, self and identity. Social science information, 27(2), 275-292.
Garzone, G. (2017). Food, Culture, Language and Translation. Journal of Multicultural Discourses,12(3): 214-221.
Gökulu, G. (2019). “Sembolik Etkileşimci Teorinin Gündelik Yaşam Sosyolojisine Katkıları”. Ekev Akademi Dergisi 80, 173-190.
Güleç, S., & Yalçın, A. (2025). Kültürel mirasın aktarılmasında yerel kültürel unsurların rolü. İzmir Sosyal Bilimler Dergisi, 7(1), 44-58.
Güler, S. (2010). Türk mutfak kültürü ve yeme içme alışkanlıkları. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 26(1), 24-30.
Gümüş, H. (2011). Türk Mutfak Kültüründe Çorba. Yüksek Lisans Tezi. Sakarya, Türkiye: Sakarya Üniversitesi.
Gürhan, E. A. N. (2025). Gösterişçi Tüketim Ve Yemek: Yeme Pratiklerinin Beslenmeden Statü İfadesine Geçişi Üzerine Sosyolojik Bir Değerlendirme1. Dil Kültür ve Toplum, 39.
Heater, R. M. (2021). Exploring the Symbolic Role of Everyday Food Rituals in Romantic Commensal Relationships: A Constructivist Grounded Theory (Doctoral dissertation, Northcentral University).
Husin, S. S., Rahman, A. A., & Mukhtar, D. (2021). The Symbolic Interactionism Theory: A Systematic Literature Review of Current Research. International Journal of Modern Trends in Social Sciences 4(17), 113-126. doi:https://doi.org/10.35631/IJMTSS.417010
Jönsson, H., Michaud, M., & Neuman, N. (2021). What is commensality? A critical discussion of an expanding research field. International Journal of Environmental Research and Public Health, 18(12), 6235.
Kaya, F., & Akpınar, E. (2017). “Kutadgu Bilig’de Türk Yemek Adabı ve Kültürü”. Turkish Studies 12/21, 335-348.
Kızılırmak, İ., Albayrak, A. & Küçükali, S. (2014). Yöresel Mutfağın Kırsal Turizm İşletmelerinde Uygulanması: Uzungöl Örneği, Uluslararası Sosyal ve Ekonomik Bilimler Dergisi, 4(1): 75-83
Koca, S., K. (2010). “Genel Hatları ile Kültür ve Sembol İlişkisi”. SAÜ Fen Edebiyat Dergisi 2, 87-94.
Koç, F., & Karaman, E. E. (2025). Yemek Kültürünün Nesilden Nesile Aktarılması: Bir Uygulama. Motif akademi halkbilimi dergisi, 18(51), 1461-1486.
Korkmaz, S., & Tekman, T. K. (2021). Yozgat yöresi yemek ve tatlı kültürünün sürdürülebilirliği. Folklor/Edebiyat, 27(105), 299-319.
Koz, M. S. (2008). Türk mutfak kültüründe geleneksel yemekler ve ritüeller. Ankara: Detay Yayıncılık.
Köksal, O. (1984). “Psiko Sosyal Yönden beslenme, Ağız Tadı ve Tatlıların Sağlık Yönünden Durumları”. Kültür ve Turizm Bakanlığı, Geleneksel Türk Tatlıları Sempozyumu Bildirileri, Ankara: Başbakanlık Yayınevi.
Lashley, C. (2000). Towards a Theoretical Understanding. C. Lashley and A. Morris (Eds.), In Search of Hospitality Theoretical Perspectives and Debates (pp. 1-16). Ox ford: Butterworth-Heinemann.
Macit, N., & Kıran, Ö. (2024). Yemek ve toplum: Kültür, kimlik ve eşitsizlikler. Olgu Sosyoloji Dergisi, 3(2), 97-106.
Marsh, M. M. (2002). Examining the Discourses That Shape Our Teacher Identities. Curriculum Inquiry, 453-469. doi:https://doi.org/10.1111/1467-873X.00242
Maslow A. (1954). Motivation and Personality. New York: Harper
Mead, G. (1937). Mind Self And Society. Chıcago: Composed And Prınted By The Unıversıty Of Chıcago Press. https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.275359/page/n1/mode/2up adresinden alındı
Middleton, G., Patterson, K. A., Muir-Cochrane, E., Velardo, S., McCorry, F., & Coveney, J. (2022). The health and well-being impacts of community shared meal programs for older populations: A scoping review. Innovation in Aging, 6(7), igac068.
Nasrattınoğlu, İ.Ü. (1981). Afyonkarahisar Mutfağı (s: 323). Türk Mutfağı Sempozyumu Bildirileri, Afyon.
Ögel, B. (1982). “Türk Mutfağının Gelişmesi ve Türk Tarihi Gelenekleri”. Türk Mutfağı Sempozyumu Bildirileri. Ankara: Kültür Turizm Bakanlığı Araştırma Dairesi Yayınları, s.15–18.
Önem, E. Ö., & Aydin, S. (2025). Conspicuous tastes online: Are gastronomic variety and symbolic status shaping local food choices? International Journal of Gastronomy and Food Science, 41, 101206.
Özbey, Z., & Köşker, H. (2021). Türk mutfak kültüründe çorba ve coğrafi işaretli çorbalar üzerine bir değerlendirme. Gastroia: Journal of Gastronomy and Travel Research, 5(3), 471-489.
Özdemir, M. (2025). Geleneksel Kültürün Yaratımı ve Aktarımında Aile Kurumunun İşlevleri. Ombudsman Akademik, (Özel Sayı 3 (Aile)), 137-165.
Özyürek, S. G. (2024). Gastronomide Etik Tüketim Davranışlarının Sosyolojik Kuramlarla Değerlendirilmesi: Kavramsal Bir Çalışma. Çatalhöyük Uluslararası Turizm ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, (14), 18-32.
Palmer, C., Cooper, J., & Burns, P. (2010). Culture, İdentity, And Belonging İn The “Culinary Underbelly”. International Journal of Culture, Tourism and Hospitality Research, 4(4), 311-326. https://doi.org/10.1108/17506181011081497.
Patra, J. (2022). Food as a social symbol and exploring its cultural role: View from sociology of food. International Journal of Food and Nutritional Sciences, 11(13), 3460-3472.
Sağ, M. & Mine Y. (2019). “Türk Kültürü’nde Merdiven Sembolü’nün Yorumlanması”. Túrkologıa 2/94, 183-199
Sağır, A. (2012). Bir yemek sosyolojisi denemesi örneği olarak Tokat mutfağı. Turkish Studies, 7(4), 2675.
Sarıkaya, M. (2017). Takvim Kitabı, içinde, Türkçede Günün Vakitleri ve Arabaşı Çorbasının Yemeğinin Adı (s:25-32). Kitabevi Yayınları, İstanbul.
Selwyn, T. (2000). An Anthropology of Hospitality. C. Lashley and A. Morris (Eds.), In Search of Hospitality; Theoretical Perspectives and Debates (pp.18-36), Oxford: But terworth-Heinemann.
Sırıklı, İ., K., & Kara, H. H. (2024). Yemeğe Dair Tabuların Sosyal Etkileşimdeki Yeri. Yemek ve İçmenin İletişimi, 125.
Soydan, B. (2023). Türk Yemek Kültüründe Meydana Gelen Değişmeler Üzerine Sosyoljik Bir Araştırma (İstanbul Örneği). İstanbul: İstanbul Gelişim Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2023.
Şahin, K. (2003). Antakya Geleneksel Yemek Kültürünün Beslenme Antropolojisi Açı sından İncelenmesi. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Mustafa Kemal Üniversite si, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Hatay.
Temel E. & Azra Kardelen N. (2018). “Kültürün Koruyucu Gücü: Kültürel Semboller.” Egemia 2, 56-74.
Toprak, A. (2019). Türk kültüründe misafirperverlik ve sofra açmak/sofra çekmek (Samsun örneği). Mecmua, (7), 74-81.
Warde, A., & Martens, L. (2000). Eating out: Social differentiation, consumption and pleasure.
Yalçın Çelik, D. (2010). “Mengen’de Özel Gün Yemekleri”. Millî Folklor, 22/86, 127-139.
Yalçın, E., & Yaman, M. (2019). Yazılı Kaynaklara Göre Sümer Mutfağının Günümüze Yansımaları. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 537-542.
Yerasimos, M. (2006). “Çorbalar”, Osmanlı Mutfağı Boyut Yayın Gurubu, İstanbul.
Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2016). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık
Yılmaz, H. (2016). Bir iletişim biçimi olarak gastronomi. Detay Yayıncılık, Ankara.
Yozgat İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü. (2010). Yemeklerimiz. T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı: https://yozgat.ktb.gov.tr/TR-91645/yemeklerimiz.html adresinden alındı
Yayınlanmış
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Turizm & Gastronomi Çalışmaları Dergisi
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
