Rekreasyon Farkındalığının Boş Zaman Tatmini Üzerine Etkisi: Engelsiz Turizme Katılan Bireyler Üzerine Bir Uygulama (The Effect of Recreation Awareness on Leisure Satisfaction: An Application to Individuals Participating in Accessible Tourism)
DOI:
https://doi.org/10.63556/jotags.2026.1861Anahtar Kelimeler:
Rekreasyon farkındalığı- Boş zaman tatmini- Engelsiz turizm- Engelli bireyler- MalatyaÖz
Engelli bireylerin turizm ve rekreasyon faaliyetlerine katılımı, sosyal entegrasyonları için kritik bir öneme sahip olmasına rağmen, bu süreçteki farkındalık düzeylerinin elde ettikleri tatmine etkisi literatürde yeterince incelenmemiştir. Bu eksiklikten yola çıkarak, araştırmada rekreasyon farkındalığının boş zaman tatmini üzerindeki etkilerinin incelenmesi ve bu bağlamda engelsiz turizme katılan bireyler üzerinde bir uygulama gerçekleştirilmesi amaçlanmaktadır. Engelsiz turizm, engelli bireylerin topluma tam katılımını sağlamak ve herkesin eşit turizm deneyimleri yaşayabilmesini mümkün kılmak açısından oldukça önemlidir. Bu kapsamda yürütülen alan araştırmasında, Malatya ilinde bulunan 18 yaşından büyük engelli bireyler evren olarak belirlenmiş ve kolayda örnekleme yöntemiyle turizm faaliyetlerine katılan 400 engelli bireye ulaşılmıştır. Araştırma verilerinin analizinde istatistiksel veri analizi programları kullanılarak amaca uygun analizler yapılmıştır. Yapılan analizler sonucunda, rekreasyon farkındalığı ile boş zaman tatmini arasında istatistiksel olarak anlamlı ve pozitif yönlü bir ilişki tespit edilmiştir. Ayrıca rekreasyon farkındalığının boş zaman tatminini anlamlı ve pozitif bir şekilde etkilediği; yüksek rekreasyon farkındalığına sahip engelli bireylerin boş zaman aktivitelerinden daha fazla tatmin oldukları saptanmıştır. Elde edilen bu sonuçlar doğrultusunda, literatüre ve sektörel uygulamalara yönelik çeşitli çıkarımlar yapılmıştır.
Referanslar
Acar, A., Karademir, Y., & Koçoğlu, C. M. (2021). Rekreasyonel aktivitelerde tüketiciyi motive eden faktörlerin yaşam doyumu üzerine etkisi: Turistik bir ürün olarak offroad örneği. Turizm Akademik Dergisi, 8(1), 97–114. https://dergipark.org.tr/tr/pub/touraj/article/715476
Akdu, U., & Turan Karadeniz, F. (2025). Engelli bireylerin turizm faaliyetlerinde karşılaştığı sorunlar: Görünmeyen engeller, görülmeyen ihtiyaçlar. Gündem Turizm, 1(1), 25–48. https://dergipark.org.tr/en/pub/gundemturizm/article/1836842
Ardahan, F. (2016). Ciddi boş zaman faaliyeti olarak gönüllülük: AKUT örneği. Mediterranean Journal of Humanities, 6(1), 47–61. https://dergipark.org.tr/tr/pub/mjh/article/1428557
Arman, H., & Bulgan, G. (2022). Ulusal literatür kapsamında engelsiz turizm konulu makalelerin bibliyometrik analizi. Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 12(3), 2171–2200. https://doi.org/10.48146/odusobiad.1092688
Bagozzi, R. P., & Heatherton, T. F. (1994). A general approach to representing multifaceted personality constructs: Application to state self-esteem. Structural Equation Modeling: A Multidisciplinary Journal, 1(1), 35–67. https://doi.org/10.1080/10705519409539961
Balcı, M. (2021). Engelli turizmi: Çanakkale [Yayımlanmamış doktora tezi]. Trakya Üniversitesi.
Beard, J. G., & Ragheb, M. G. (1980). Measuring leisure satisfaction. Journal of Leisure Research, 12(1), 20–33. https://doi.org/10.1080/00222216.1980.11969416
Bedini, L. A. (2000). “Just sit down so we can talk:” Perceived stigma and community recreation pursuits of people with disabilities. Therapeutic Recreation Journal, 34(1), 55–68. https://js.sagamorepub.com/index.php/trj/article/view/1111
Bulgan, G. (2015). Dünyada ve Türkiye’de engelli turizmi ile ilgili yapılan çalışmalar. Akademik Bakış Uluslararası Hakemli Sosyal Bilimler Dergisi, 50, 102–125. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/383047
Chun, S., Lee, Y., Kim, B., & Heo, J. (2012). The contribution of leisure participation and leisure satisfaction to stress-related growth. Leisure Sciences, 34(5), 436–449. https://doi.org/10.1080/01490400.2012.714704
Cochran, W. G. (1977). Sampling techniques (3rd ed.). John Wiley & Sons.
Darcy, S., & Buhalis, D. (2011). Introduction: Conceptualising accessible tourism. In D. Buhalis & S. Darcy (Eds.), Accessible tourism: Concepts and issues (pp. 1–20). Channel View Publications.
DeVellis, R. F. (2016). Scale development: Theory and applications (4th ed.). SAGE Publications.
Ekinci, N. E., & Özdilek, Ç. (2019). Investigation of university students’ awareness of recreational activities. International Online Journal of Educational Sciences, 11(2), 53–66. https://doi.org/10.15345/iojes.2019.02.004
Field, A. (2018). Discovering statistics using IBM SPSS statistics (5th ed.). SAGE Publications.
George, D., & Mallery, P. (2010). SPSS for Windows step by step: A simple guide and reference, 17.0 update (10th ed.). Pearson.
Gül, T. (2019). Yaşam doyumunun yordayıcısı olarak boş zaman tatmini. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu Dergisi, 22(2), 914–930. https://doi.org/10.29249/selcuksbmyd.573237
Hair, J. F., Black, W. C., Babin, B. J., & Anderson, R. E. (2014). Multivariate data analysis (7th ed.). Pearson.
Harman, H. H. (1976). Modern factor analysis (3rd ed.). University of Chicago Press.
Hassett, L., McKay, M., Cole, J., Moseley, A., Chagpar, S., Geerts, M., Kwok, W., Jensen, C., Sherrington, C., & Shields, N. (2023). Effects of sport or physical recreation for adults with physical or intellectual disabilities: A systematic review with meta-analysis. British Journal of Sports Medicine, 58(5), 269–277. https://doi.org/10.1136/bjsports-2023-107123
İskender, A. (2019). Boş zaman ve rekreasyon ile turizm arasındaki ilişki üzerine akademik bir araştırma. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Turizm Fakültesi Dergisi, 22(1), 50-59. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ahbvtfd/article/573568
Karlı, Ü., Polat, E., Yılmaz, B., & Koçak, S. (2008). Serbest zaman tatmin ölçeğinin (SZTÖ-Leisure Satisfaction Scale-LSS) Türkçe uyarlaması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Hacettepe Üniversitesi Spor Bilimleri Dergisi, 19(1), 1–15. https://dergipark.org.tr/tr/pub/sbd/issue/16393/171423
Kaya, E., & Sarı, İ. (2018). Bedensel ve görme engelli bireylerin çeşitli değişkenler açısından boş zaman tutumlarının incelenmesi. Gaziantep Üniversitesi Spor Bilimleri Dergisi, 3(4), 19–31. https://doi.org/10.31680/gaunjss.449975
Kim, D., Park, J., & Park, B. (2024). How do leisure activities impact leisure domain and life domain satisfaction and subjective well‐being?. International Journal of Tourism Research, 26(1), e2618. https://doi.org/10.1002/jtr.2618
Krejcie, R. V., & Morgan, D. W. (1970). Determining sample size for research activities. Educational and Psychological Measurement, 30(3), 607–610. https://doi.org/10.1177/001316447003000308
Laferrier, J., Teodorski, E., & Cooper, R. (2015). Investigation of the impact of sports, exercise, and recreation participation on psychosocial outcomes in a population of veterans with disabilities: A cross-sectional study. American Journal of Physical Medicine & Rehabilitation, 94(12), 1026–1034. https://doi.org/10.1097/PHM.0000000000000263
Lin, C., & Cheng, T. (2019). Health status and life satisfaction among people with disabilities: Evidence from Taiwan. Disability and Health Journal, 12(2), 249-256. https://doi.org/10.1016/j.dhjo.2018.10.008
Moufakkir, O. (2013). Transformative consumer service: Toward a better tourism enjoyment for tourists with disabilities. Téoros, 32(2), 116–126. https://doi.org/10.7202/1036601ar
Munusturlar, S., Kurnaz, B., Yavuz, G., Özcan, Ö., & Karaş, B. (2017). Boş zaman davranışını açıklamaya ışık tutan kuramsal yaklaşımlar. Ulusal Spor Bilimleri Dergisi, 1(1), 1–19. https://doi.org/10.30769/usbd.295787
Nunnally, J. C., & Bernstein, I. H. (1994). Psychometric theory (3rd ed.). McGraw-Hill.
Özdil, S., & Ayyıldız Durhan, T. (2024). Engelli bireylerin rekreatif alan kullanım engelleri ve tercih etkenleri. Spor ve Performans Araştırmaları Dergisi, 15(1), 53–70. https://doi.org/10.17155/omuspd.1341606
Öztabak, M. Ü. (2017). Engelli bireylerin yaşamdan beklentilerinin incelenmesi. FSM İlmî Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi, 9, 355–375. https://doi.org/10.16947/fsmia.323388
Pagán, R. (2015). The contribution of holiday trips to life satisfaction: The case of people with disabilities. Current Issues in Tourism, 18(6), 524–538. https://doi.org/10.1080/13683500.2013.860086
Podsakoff, P. M., MacKenzie, S. B., Lee, J. Y., & Podsakoff, N. P. (2003). Common method biases in behavioral research: A critical review of the literature and recommended remedies. Journal of Applied Psychology, 88(5), 879–903. https://doi.org/10.1037/0021-9010.88.5.879
Ristevski, E., McCook, F., Thompson, S., Duncan, Z., Lawler, B., & Broxham, C. (2024). Initiatives to facilitate the social inclusion of people with intellectual disability in physical activities with others in community-based sporting, recreation and leisure activities: A scoping review. Journal of Applied Research in Intellectual Disabilities, 37(3), e13238. https://doi.org/10.1111/jar.13238
Sönmez, M. (2025). Engellilik, serbest zaman ve rekreasyon. B. Gürbüz (Ed.), Modern toplumda serbest zaman ve rekreasyon içinde (ss. 151-186). Gazi Kitabevi.
Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2013). Using multivariate statistics (6th ed.). Pearson.
Taştan, G. (2022). İleri yaş ve engelli turizmi kapsamında erişilebilir hastane mimarisinin incelenmesi: SCÜ Sıcak Çermik FTR Merkezi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Sivas Cumhuriyet Üniversitesi.
Tekeli, M., & Bozkurt, İ. (2021). Recreation and tourism: A bibliometric analysis based on a Scopus database. Anemon Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 9(5), 1291–1308. https://doi.org/10.18506/anemon.946054
Tian, H., Qiu, Y., Lin, Y., Zhou, W., & Fan, C. (2020). The role of leisure satisfaction in serious leisure and subjective well-being: Evidence from Chinese marathon runners. Frontiers in Psychology, 11, Article 581908. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2020.581908
Wang, W., & Kao, C. (2006). An exploration of the relationships between free time management and the quality of life of wage-earners in Taiwan. World Leisure Journal, 48(4), 24-33. https://doi.org/10.1080/04419057.2006.9674427
Wang, W., Kao, C., Huan, T., & Wu, C. (2011). Free time management contributes to better quality of life: A study of undergraduate students in Taiwan. Journal of Happiness Studies, 12(4), 561-573. https://doi.org/10.1007/s10902-010-9217-7
Yıldız, B., & Eren, D. (2021). Konaklama işletmesi çalışanlarının iş-boş zaman çatışmasının mesleki tükenmişlik üzerindeki etkisi. Journal of Tourism Research Institute, 2(2), 95–105. https://dergipark.org.tr/tr/pub/jtri/article/953048
Yayınlanmış
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Turizm & Gastronomi Çalışmaları Dergisi
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
