Dijital Kültürel Miras Bağlamında Türkiye’de Dijital Arşiv Uygulamaları Üzerine Bir Değerlendirme (An Evaluation on Digital Archive Practices in Turkiye in the Context of Digital Cultural Heritage)
DOI:
https://doi.org/10.63556/jotags.2026.1857Anahtar Kelimeler:
Dijital kültürel miras- Dijital arşivler- Kültürel bellek- Sanal müze- Bilgi yönetimiÖz
Kültürel miras; toplulukların geçmişten günümüze aktardıkları, bilgi birikimlerini, kimliklerini, inançlarını, değerlerini, tarihsel deneyimlerini yansıtan maddi ve maddi olmayan kültürel varlıkların tümüdür. Bu çalışma, dijital kültürel mirasın Türkiye’deki dijital arşivlerde nasıl temsil edildiğini ve bu temsillerin kültürel belleğin sürdürülebilirliği açısından hangi işlevleri üstlendiğini incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışmada nitel araştırma deseni çerçevesinde doküman analizi yöntemi kullanılmıştır. Türkiye’de farklı kurumlar tarafından oluşturulan dijital arşivler doküman analizi yöntemiyle incelenmiş; üst veri alanları, içerik yapıları, erişim politikaları ve dijital koruma yaklaşımları kültürel bellek perspektifinden değerlendirilmiştir. Çalışmada elde edilen bulgular, Türkiye’de kültürel mirasın dijital platformlarda sunumunda teknik açıdan iyi düzeyde olmasına karşın bağlamsal ve ilişkisel boyutlarının dijital ortamda sınırlı temsil edildiğini göstermektedir. Ayrıca Türkiye’deki dijital arşivlerin dijital kültürel miras öğelerini görünür kılma açısından büyük bir potansiyele sahip olduğunu; ancak bu potansiyelin ilişkisel, bağlamsal ve sürdürülebilir bilgi ağlarıyla desteklenmesi gerektiğini ortaya koymaktadır. Bu çalışma, dijital arşivleri sadece teknik boyutuyla ele almanın ötesine geçerek bilgi yönetimi ve kültürel bellek kesişiminde inceleyerek bütüncül bir değerlendirme sunmayı amaçlamakta ve bu yönüyle literatüre özgün bir katkı sağlamaktadır.
Referanslar
Aguilar, M. E., Ghezzi, A., Guimarães Pereira, A. ve Tallacchini, M. (2014). Digital memories: Ethical perspectives. Luxembourg: Publications Office of the European Union. https://doi.org/10.2788/8472
Bowen, G. A. (2009). Document Analysis as a Qualitative Research Method. Qualitative Research Journal, 9(2), 27–40. doi:10.3316/QRJ0902027
Çakmak, T. ve Yılmaz, B. (2017). Bellek Kurumlarında Dijitalleştirme ve Dijital Koruma: Türkiye’deki Uygulamaların Analizi. Bilgi Dünyası, 18(1), 49–91. doi:10.15612/BD.2017.580
Capurro, C. (2023). Digitality as a cultural policy instrument: Europeana and the Europeanisation of digital heritage. In Critical Heritage Studies and the Futures of Europe (pp. 223–242). UCL Press. doi:10.2307/jj.3385987.23
Capurro, C., Plets, G. ve Verheul, J. (2024). Digital heritage infrastructures as cultural policy instruments: Europeana and the enactment of European citizenship. International Journal of Cultural Policy, 30(3), 304–324. doi:10.1080/10286632.2023.2193401
Conway, P. (2010). Preservation in the age of google: digitization, digital preservation, and dilemmas. The Library Quarterly, 80(1), 61–79. doi:10.1086/648463
Council of Europe. (2005). Council of Europe framework convention on the value of cultural heritage for society (Faro Convention) (Council of Europe Treaty Series No. 199).
Creswell, J. W. ve Poth, C. N. (2018). Qualitative Inquiry and Research Design Choosing Among Five Approaches (4.). Sage College Publishing.
Duff, W. M. ve Harris, V. (2002). Stories and names: Archival description as narrating records and constructing meanings. Archival Science, 2(3–4), 263–285. doi:10.1007/BF02435625
European Commission. (2026, May 21). European Commission report on Cultural Heritage: Digitisation, Online Accessibility and Digital Preservation. https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/library/european-commission-report-cultural-heritage-digitisation-online-accessibility-and-digital
Hjerppe, R. (1994). A framework for the description of generalized documents. Advances in Knowledge Organization, 4, 173–180.
Ketelaar, E. (2001). Tacit narratives: The meanings of archives. Archival Science, 1, 131–141.
Külcü, Ö. (2016). Bilgi içerikli kültürel mirasın yönetiminde yeni gelişmeler. Türk Kütüphaneciliği, 30(4), 640–663.
Landorf, C. (2020). Digital cultural heritage: Future visions a landscape perspective’ International Conference Report. In Built Heritage (p. 7). doi:10.1186/s43238-020-00007-5
Mercin, L., Kubat, Ö. Z., Kılıçkaya, E. E. ve Özcan, F. Ç. (2023). Kültürel mirasın tanıtımında dijital dönüşümün etkileri ve üniversite müzeleri. ERKIN International Journal of Art and Design Research, 1(1), 1–14. Retrieved from https://yakupoglu.dpu.edu.tr/
Münster, S., Utescher, R. ve Ulutas Aydogan, S. (2021). Digital topics on cultural heritage investigated: how can data-driven and data-guided methods support to identify current topics and trends in digital heritage? Built Heritage, 5(1), 25. doi:10.1186/s43238-021-00045-7
Nappi, M. L., Buono, M., Chivăran, C. ve Giusto, R. M. (2024). Models and tools for the digital organisation of knowledge: accessible and adaptive narratives for cultural heritage. Heritage Science, 12(1), 112. doi:10.1186/s40494-024-01219-z
O’Leary, Z. (2017). The essential guide to doing your research project. London: SAGE Publications Ltd.
O’Neill, B. ve Stapleton, L. (2022). Digital cultural heritage standards: from silo to semantic web. AI & SOCIETY, 37(3), 891–903. doi:10.1007/s00146-021-01371-1
Orna-Montesinos, C. (2009). Archives, libraries and museums as communicators of memory in European Union projects. Information Research, 14(2), 400. Retrieved from http://informationr.net/ir/14-2/paper400.html
Öztemiz, S. ve Yılmaz, B. (2017). Kültürel bellek kurumlarında dijitalleştirme: Kültürel miras ürünlerine yönelik uygulamalar üzerine bir araştırma. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi- DTCF Dergisi, 57(1), 493–523. doi:10.1501/Dtcfder_0000001524
Ross, S. (2012). Digital preservation, archival science and methodological foundations for digital libraries. New Review of Information Networking, 17(1), 43–68. doi:10.1080/13614576.2012.679446
Siliutina, I., Tytar, O., Barbash, M., Petrenko, N. ve Yepyk, L. (2024). Cultural preservation and digital heritage: challenges and opportunities. Revista Amazonia Investiga, 14(75), 262–273. doi:10.34069/AI/2024.75.03.22
Thibodeau, K. (2022). A foundation for archival engineering. Analytics, 1(2), 144–174. doi:10.3390/analytics1020011
Ülger, D. K. ve Külcü, Ö. (2016). Dijitalleştirme çalışmalarına kültürel miras ölçeğinde genel bir bakış: VEKAM örneği. Akademia Disiplinlerarası Bilimsel Araştırmalar Dergisi, 2(1), 42–55.
UNESCO. (2003). Somut olmayan kültürel mirasın korunması sözleşmesi. https://ich.unesco.org/doc/src/00009-TR-PDF.pdf
UNESCO. (2025, 29 Nisan). What is intangible cultural heritage? https://ich.unesco.org/en/
UNESCO. (2026, 8 Şubat). Digital heritage. https://www.unesco.org/en/query-list/d/digital-heritage
UNESCO. (2026, 21 Mayıs). UNESCO glossary. https://databrowser.uis.unesco.org/resources/glossary/2488?utm_source
Wagner, A. ve de Clippele, M.-S. (2023). Safeguarding Cultural Heritage in the Digital Era – A Critical Challenge. International Journal for the Semiotics of Law- Revue Internationale de Sémiotique Juridique, 36(5), 1915–1923. Doi:10.1007/s11196-023-10040-z
Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (12th ed.). Ankara: Seçkin.
Yüksek, G. ve Sökmen, S. (2021). Digital cultural heritage: some critical reflections. Journal of Tourism Leisure and Hospitality, 3(2), 138–142. Retrieved from https://toleho.anadolu.edu.tr/
Yayınlanmış
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Turizm & Gastronomi Çalışmaları Dergisi
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
