Uygulamalı Staj Sürecinin Mesleki Tutuma Etkisi: Aşçılık ve Gastronomi Öğrencileri Üzerine Bir Araştırma (The Effect of the Applied Internship Process on Professional Attitude: A Study on Cooking and Gastronomy Students)

Fuat BAYRAM; Özkan ERDEM; Vedat KAYIŞ

doi:10.63556/jotags.2026.1855

Yazarlar

Fuat BAYRAM
Özkan ERDEM
Vedat KAYIŞ

DOI:

https://doi.org/10.63556/jotags.2026.1855

Anahtar Kelimeler:

Gastronomi- Aşçılık- Uygulamalı eğitim- Staj- Mesleki tutum

Öz

Bu araştırmanın amacı, uygulamalı staj sürecinin aşçılık ve gastronomi öğrencilerinin mesleğe ilişkin tutumları, algılanan staj etkisi ve mesleki yönelimleri üzerindeki etkisini incelemektir. Araştırma, nicel yöntem çerçevesinde tek grup ön test–son test yarı deneysel desen kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın örneklemini, 2025 yılı yaz döneminde zorunlu staj sürecine katılan ve gönüllü olarak araştırmaya dâhil olan 426 öğrenci oluşturmaktadır. Veriler anket yöntemiyle iki aşamada toplanmış ve analizlerde eşleştirilmiş örneklemler t-testi ile çoklu doğrusal regresyon tekniklerinden yararlanılmıştır. Elde edilen bulgular, staj süreci sonrasında öğrencilerin mesleğe ilişkin tutumları ve algılanan staj etkisi düzeylerinde istatistiksel olarak anlamlı bir azalma olduğunu göstermektedir. Buna karşılık mesleki yönelim düzeylerinde anlamlı bir değişim tespit edilmemiştir. Bu durum, öğrencilerin staj sürecinde sektörel gerçekliklerle karşılaşmalarının mesleğe yönelik algılarını yeniden değerlendirmelerine yol açtığını düşündürmektedir. Regresyon analizi sonuçları ise mesleğe ilişkin tutum değişiminin mesleki yönelim değişimini anlamlı biçimde yordadığını ortaya koymaktadır. Araştırma sonuçları, staj deneyiminin yalnızca beceri kazanımı değil, aynı zamanda mesleki tutumların şekillenmesinde kritik bir rol oynadığını göstermektedir. Bu bağlamda, staj süreçlerinin niteliğinin artırılması ve öğrenci odaklı uygulamaların geliştirilmesi gerektiği değerlendirilmektedir.

Referanslar

Ajzen, I. (1991). The theory of planned behavior. Organizational behavior and human decision processes, 50(2), 179-211.

Aksu, A. A. & Köksal, C.D. (2005). Perceptions and attitudes of tourism students in Turkey. International Journal of Contemporary Hospitality Management, 17(5): 436-447.

Arslan, E., Güripek, E., & İnce, C. (2017). Kişilik ve meslek seçimi ilişkisi: turizm öğrencileri üzerine bir araştırma. Kesit Akademi Dergisi, (11), 200-217.

Avleeva, E., Byrd, J. W., Pratt, S., & Gonzalez, V. (2025). The internship experience: Students’ self-evaluations of soft skill development during hospitality internships. Journal of Hospitality, Leisure, Sport & Tourism Education, 36, 100552. https://doi.org/10.1016/j.jhlste.2025.100552.

Bandura, A. (1977). Social learning theory. Englewood Cliffs, NJ: Prentice Hall.

Brown, E. A., Arendt, S. W., & Bosselman, R. H. (2014). Hospitality management graduates’ perceptions of career factor importance and career factor experience. International Journal of Hospitality Management, 37, 58-67.

Burke R & Danaher P. (2018) Interdisciplinary Teaching and Learning within Molecular Gastronomy Education: Does it Benefit Students? International Journal of Molecular Gastronomy. 2018, 1, 1-12. https://doi.org/10.21427/D70X8J

Campbell, D. T., & Stanley, J. C. (2015). Experimental and quasi-experimental designs for research. Ravenio books.

Can, M., & Çiftçi, B. (2019). Gastronomi ve mutfak sanatları bölümü ile aşçılık programı öğrencilerinin mesleki eğitim algısının öğrenme motivasyonu üzerine etkisi: Ulusal Aşçılık Kampı Mengen Örneği, Journal of Tourism & Gastronomy Studies, 7(4), 2701–2717. https://doi.org/10.21325/jotags.2019.495

Chen, T. L., & Shen, C. C. (2012). Today's intern, tomorrow's practitioner?—The influence of internship programmes on students' career development in the Hospitality Industry. Journal of Hospitality, Leisure, Sport & Tourism Education, 11(1), 29-40.

Choy, M. W., & Yeung, A. S. (2022). Career choice of tourism students in a triple-whammy crisis. PLoS One, 17(12), e0279411.

Cohen, J., Cohen, P., West, S. G., & Aiken, L. S. (2013). Applied multiple regression/correlation analysis for the behavioral sciences. Routledge.

Cohen, L., Manion, L. & Morrison, K. (2007). Research methods in education (sixth edition) London: Routlegde.

Creswell, J. W., & Creswell, J. D. (2017). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches. Sage publications.

Creswell, J.W. (2014). Research design: qualitative, quantitative, and mixed methods approaches. Sage.

Etikan, I., Musa, S.A., & Alkassim, R.S. (2016). Comparison of convenience sampling and purposive sampling. American journal of theoretical and applied statistics, 5(1), 1-4.

Grobelna, A., & Dolot, A. (2018). The role of work experience in studying and career development in tourism: a case study of tourism and hospitality students from Northern Poland. Entrepreneurial Business and Economics Review, 6(4), 217.

Gürbüz, S., & Şahin, F. (2017). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri felsefe-yöntem-analiz. (Gözden geçirilmiş 4. Baskı), Seçkin Yayıncılık, Ankara.

Hair, J. F., Black, W. C., Babin, B. J., & Anderson, R. E. (2019). Multivariate data analysis. 8. th ed. Cengage.

Hair, J.F.J., Black, W.C., Babin, B.J. & Anderson, R. E. (2010). Multivariate data analysis, Seventh Edition, Prentice Hall.

Hsu, M. S. (2012). A study of internship attitude, subjective norm, perceived behavioral control, and career planning of hospitality vocational college students. Journal of Hospitality, Leisure, Sport & Tourism Education, 11(1), 5-11.

Koerich, G. H., Ferreira, F. A., da Silva, J. A. C. A., & Catapan, A. H. (2024). Learning experiences in the culinary classroom: Identifying barriers and enablers in the practical teaching-learning process in gastronomy. Journal of Hospitality, Leisure, Sport & Tourism Education, 35, 100508. https://doi.org/10.1016/j.jhlste.2024.100508

Kolb, D. A. (1984). Experiential learning: Experience as the source of learning and development. Englewood Cliffs, NJ: Prentice Hall.

Köroğlu, Ö. (2014). Meslek seçimi ile kişilik özellikleri arasındaki ilişkinin belirlenmesi: turizm rehberliği öğrencileri üzerine bir araştırma. Suleyman Demirel University Journal of Faculty of Economics & Administrative Sciences, 19(2).

Kusluvan, S., & Kusluvan, Z. (2000). Perceptions and attitudes of undergraduate tourism students towards working in the tourism industry in Turkey. Tourism Management, 21(3), 251–269. https://doi.org/10.1016/S0261-5177(99)00057-6.

Lent, R. W., Brown, S. D., & Hackett, G. (1994). Toward a unifying social cognitive theory of career and academic interest, choice, and performance. Journal of vocational behavior, 45(1), 79-122. https://doi.org/10.1006/jvbe.1994.1027.

Liu, F., He, Q., & Wu, N. (2022). Factors influencing students’ career intentions in the hospitality and tourism industries: A meta-analysis. Behavioral Sciences, 12(12), 517.

Lu, H. T., & Wang, Y. C. (2018). Entrepreneurial Learning Acquired Through Internships in the Hospitality Industry. KnE Social Sciences. https://doi.org/10.18502/kss.v3i10.3486.

Makuzva, W., & Muresherwa, G. (2024, March). Covid-19 Impact on Future Study Choices: Will Students Consider a Tourism Qualification Post Pandemic?. In 7th International Conference on Tourism Research: ICTR 2024. Academic Conferences and publishing limited.

Mukhalalati, B., Elshami, S., Eljaam, M., Hussain, F. N., & Bishawi, A. H. (2022). Applications of social theories of learning in health professions education programs: a scoping review. Frontiers in medicine, 9, 912751. https://doi.org/10.3389/fmed.2022.912751

Odacı, G., & Yıldız, S. (2023). Kadın öğrencilerin kariyer beklentileri ve aşçılık mesleğine yönelik tutumları arasındaki ilişkinin incelenmesi: Gastronomi ve mutfak sanatları öğrencileri üzerine bir araştırma. Tourism and Recreation, 5(2), 186-193. https://doi.org/10.53601/tourismandrecreation.1388152

Oğuz, O. (2023). Gastronomi eğitimi alan öğrencilerin staj deneyimlerinin mesleki tutum ve davranışlarına etkisi (Yüksek Lisans Tezi). Akdeniz Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türkiye.

Oğuz, O., & Yiğitoğlu, V. (2023). Gastronomi ve Aşçılık Eğitimi Alan Öğrencilerin Staj Deneyimini Etkileyen Faktörlerin İncelenmesi, 23. Ulusal Turizm Kongresi (pp.1273-1291). ISBN:978-605-254-834-9. Denizli, Türkiye.

ÖSYM, (2025). Yükseköğretim Programları ve Kontenjanları Kılavuzu https://www.osym.gov.tr/TR,33377/2025-yuksekogretim-kurumlari-sinavi-yks-yuksekogretim-programlari-ve-kontenjanlari-kilavuzu.html (Erişim Tarihi: 23.05.2026).

Ramakrishnan, S., & Macaveiu, C. (2019). Understanding aspirations in tourism students. Journal of Hospitality and Tourism Management, 39, 40-48.

Richardson, S. (2009). Undergraduates’ perceptions of tourism and hospitality as a career choice. International Journal of Hospitality Management, 28(3), 382–388. https://doi.org/10.1016/j.ijhm.2008.10.006

Santich, B. (2004). The study of gastronomy and its relevance to hospitality education and training. International Journal of Hospitality Management, 23, 15-24. https://doi.org/10.1016/S0278-4319(03)00069-0

Seyitoğlu, F. (2019). Gastronomy students’ internship experience: benefits, challenges, and future career. Journal of Teaching in Travel & Tourism, 19(4), 285-301. https://doi.org/10.1080/15313220.2019.1566044

Sormaz, Ü., Arman, A., & Erdem, Ö. (2020). Uygulamalı mutfak eğitimi organizasyonlarının öğrencilerin mutfak bilgi ve beceri düzeyine etkisi: Ulusal aşçılık kampı örneği. Turizm Akademik Dergisi, 7(1), 209-223.

Sönmez, V., & Alacapınar, F. G. (2019). Örneklendirilmiş bilimsel araştırma yöntemleri (Gözden geçirilmiş 7. Baskı). Anı Yayıncılık.

Turanlıgil, F. G., & Altıntaş, V. (2018). Analysıs of ındustry perceptıons and expectatıons of tourısm students: a case study ın turkey. GeoJournal of Tourism & Geosites, 21(1).

Ülkü, A. (2025). Hayaller-hayatlar: Turizm öğrencileri ne umdu ne buldu?. Business & Management Studies: An International Journal, 13(3), 1090-1113.

Üstüner, M. (2006). Öğretmenlik mesleğine yönelik tutum ölçeğinin geçerlik ve güvenirlik çalışması. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 45, 109–127.

Üzümcü, T. P., Alyakut, Ö., & Günsel, A. (2015). Turizm eğitimi alan öğrencilerin, mesleğin geleceğine ilişkin bakış açıları. Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 18(33), 179-199.

Wan, Y. K. P., Wong, I. A., & Kong, W. H. (2014). Student career prospect and industry commitment: The roles of industry attitude, perceived social status, and salary expectations. Tourism Management, 40, 1-14.

Wang, C. J. (2021). Should I stay or should I go? Linking career decision-making self-efficacy to intention to stay in the hospitality industry based on internship experience. Sustainability, 13(19), 10571.

Zopiatis, A., & Theocharous, A. L. (2013). Revisiting hospitality internship practices: A holistic investigation. Journal of hospitality, leisure, sport & tourism education, 13, 33-46.