Turizme Antropolojik Bir Yaklaşım: Hacı Bayram Veli Camii ve Türbesi Alan Araştırması (An Anthropological Approach to Tourism: A Field Study on Hacı Bayram Veli Mosque and Tomb)

Melike Selin ÖCALAN; Ramazan Pars ŞAHBAZ

doi:10.63556/jotags.2026.1845

Yazarlar

Melike Selin ÖCALAN
Ramazan Pars ŞAHBAZ

DOI:

https://doi.org/10.63556/jotags.2026.1845

Anahtar Kelimeler:

Turistik-dini mekân- İnanç turizmi- Ziyaretçi deneyimi

Öz

Bu çalışma, turizm olgusunu antropolojik bir bakış açısıyla ele alarak turistik-dini mekânların sosyo-kültürel işlevlerini incelemeyi amaçlamaktadır. Bu bağlamda antropolojik yaklaşım, bireylerin mekâna yükledikleri anlamları, deneyimlerini ve bu deneyimlerin kültürel bağlam içerisindeki yansımalarını anlamaya odaklanmaktadır. Araştırmanın evrenini, kutsal ve turistik nitelikleri bir arada barındıran Hacı Bayram Veli Camii ve Türbesi’ni ziyaret eden bireyler oluşturmaktadır. Çalışma, 7, 15 ve 16 Mart 2025 tarihlerinde gerçekleştirilmiştir. Nitel araştırma yaklaşımıyla tasarlanan çalışmada, veri toplama sürecinde katılımlı gözlem ve yarı yapılandırılmış görüşme teknikleri kullanılmış; 14 katılımcıyla derinlemesine görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Elde edilen veriler, betimsel analiz yöntemiyle çözümlenmiştir. Bulgular, söz konusu mekânın yalnızca ibadet edilen bir alan olmadığını, aynı zamanda sosyalleşme, kültürel etkileşim, aidiyet ve anlam üretimi süreçlerinin iç içe geçtiği çok boyutlu bir sosyal mekân olarak deneyimlendiğini ortaya koymaktadır. Çalışma, ziyaretçi deneyimleri üzerinden turistik-dini mekânların antropolojik açıdan değerlendirilmesine katkı sunmaktadır.

Referanslar

Akın, G. (2011). Antropoloji ve antropoloji tarihi. Ankara: Tiydem Yayınevi.

Aman, F. (2015). Antropoloji ve din. Ankara: Gece Kitaplığı Yayınevi.

Aslan, S. E. (2020). Cumalıkızık’ın turistik destinasyon markalaşması açısından incelenmesi (Yüksek lisans tezi). Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi, Ankara.

Azamat, N. (1996). Hacı Bayram-ı Veli. TDV İslam Ansiklopedisi (Cilt-14, ss.442-447). TDV İslam Araştırmaları Merkezi.

Baltacı, A. (2019). Nitel araştırma süreci: nitel bir araştırma nasıl yapılır? Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5(2), 368-388.

Bayramoğlu, F. (1989). Hacı Bayram-ı Veli yaşamı-soyu-vakfı. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.

Bryman, A. (2004). Social research method. England: Oxford University Press.

Burns, G. L. (2004). Anthropology and tourism: Past contributions and future theoretical challenges. Anthropological Forum, 14(1), 5-22.

Çakmak, T. F. (2014). İnanç turizminin turistik destinasyon pazarlamasındaki yeri ve önemi: Göbekli tepe örneği (Yüksek lisans tezi). İstanbul Üniversitesi, İstanbul.

Çalışkan, N., Çokal, Z. & Bektaş, Y. (2023). Turizm antropolojisinin ana hatları. Antropoloji, (47), 26-38.

Eskici, B. (2001). Ankara mihrabları. Ankara: T.C. Kültür Bakanlığı Yayınları.

Eskici, B. (2014). Ankara Hacı Bayram Camisi onarımları üzerine. Turkish Studies-International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, 9 (10), 557-576.

Graburn, N. (1983). The anthropology of tourism. Annals of Tourism Research, 10(1), 9-33.

Graburn, N. (2017). Key figure of mobility: The tourist. Social Anthropology, 25(1), 83-96.

Kaynak, İ. H. (2014). İnanç turizminin medeniyetler arası iş birliğine etkileri: Türkiye örneği. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu Dergisi, 13(1-2), 119-126.

Kümbetoğlu, B. (2008). Sosyolojide ve antropolojide niteliksel yöntem ve araştırma. Ankara: Bağlam Yayıncılık.

Lavenda, R. H. & Schultz, E. A. (2019). Kültürel antropoloji: temel kavramlar (Çev. D. İşler & O. Hayırlı). Ankara: Doğu Batı Yayınları.

Nash, D. & Smith, V. L. (1991). Anthropology and tourism. Annals of Tourism Research, 18(1), 12-25.

Öner, S. & Cansu, E. (2019). Ankara’nın inanç turizmi potansiyeli ve yerel halkın inanç turizmi bakış açısına yönelik çıkarımsal analizi. Turizm ve Araştırma Dergisi, 8(1), 84-105.

Salı Balaban, J. (2012). Bilimsel yönteme giriş. A. Şimşek (Ed.), Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri (ss.134-161). Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Yayınları.

Şahin, M. C. (2016). Antropoloji ve din: tarihsel ve kuramsal temeller. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 20(2), 451-473.

Şener, S., Bahçeci, V., Doğru, H., Sel, Z. G., Ertaş, M., Songür, S., & Tütüncü, Ö. (2016). Turizm alanındaki nitel araştırmalarda uygulanan yöntem ölçütlerinin değerlendirilmesi. N. Kozak, & Z. Aslan (Ed.), VIII. Lisansüstü Turizm Öğrencileri Araştırma Kongresi bildirileri (ss.270-291). Nevşehir.

Şener, S., Bahçeci, V., Doğru, H., Sel, Z. G., Ertaş, M., Songür, S., & Tütüncü, Ö. (2017). Turizm alanındaki nitel araştırmaların güvenirlik ve geçerlik ölçütleri kapsamında değerlendirilmesi. Anatolia: Turizm Araştırmaları Dergisi, 28(1), 7-26.

Tanman, M. B. (1996). Hacı Bayram-ı Veli külliyesi. TDV İslam Ansiklopedisi (Cilt-14, ss.448-454). TDV İslam Araştırmaları Merkezi.

Temren, B. (1998). Din antropolojisi açısından inanç ve din olgusuna ilişkin bir değerlendirme. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, 38(1-2), 301-311.

Tunç, İ. (2020). Din çalışmalarında antropoloji. Journal of Analytic Divinity, 4(1), 44-66.