Sürdürülebilir Yerel Tarımda Ata Tohumunun Rolü: Tohum Ambarı Mengen Örneği (The Role of Ancestor Seeds in Sustainable Local Agriculture: The Example of The Tohum Ambarı Mengen)

Vedat KAYIŞ; Fuat BAYRAM; Özkan ERDEM

doi:10.21325/jotags.2025.1706

Yazarlar

Vedat KAYIŞ
Fuat BAYRAM
Özkan ERDEM

DOI:

https://doi.org/10.21325/jotags.2025.1706

Anahtar Kelimeler:

Ata tohumu- Tohum ambarı- Yerel tarım- Sürdürülebilirlik- Mengen

Öz

Bu çalışma, sürdürülebilir yerel tarım uygulamalarında ata tohumunun rolünü, Bolu’nun Mengen ilçesinde kurulan “Tohum Ambarı Mengen” örneği üzerinden incelemektedir. Ata tohumu, hem biyolojik çeşitliliğin korunmasında hem de yerel tarım topluluklarının gıda egemenliğinin desteklenmesinde stratejik bir unsur olarak değerlendirilmektedir. Tohum Ambarı Mengen, Türkiye’de 67 ilden toplanan 600’ü aşkın yerel tohum çeşidinin saklanması, çoğaltılması ve ücretsiz dağıtımı yoluyla ata tohumlarının dolaşımını teşvik eden toplum temelli bir girişimdir. Araştırmada bu yapının sürdürülebilir tarım, kültürel mirasın aktarımı ve iklim değişikliğine uyum bağlamında sağladığı katkılar nitel veri analiziyle değerlendirilmiştir. Nitel araştırma yöntemlerinden fenomonoloji deseninin kullanıldığı çalışmada veriler yarı yapılandırılmış görüşme tekniği ile toplanmıştır. Elde edilen veriler agroekolojinin temel ilkeleri de dikkate alınarak tematik analiz yapılmıştır. Ata tohumlarının yerel bilgi sistemleriyle birlikte korunmasının, gıda güvenliği ve tarımsal dayanıklılık açısından kritik olduğunu ortaya koymaktadır. Sonuç olarak Tohum Ambarı Mengen örneği, yerel tohum ambarlarının sadece tarımsal üretim değil aynı zamanda ekolojik okuryazarlık ve toplumsal katılım açısından da önemli işlevler üstlendiğini göstermektedir.

Referanslar

Afonso, L., Aboim, S., Pessoa, P., & Sá-Pinto, X. (2021). The taste of biodiversity: science and sensory education with different varieties of a vegetable to promote acceptance among primary school children. Public Health Nutrition, 24(8), 2304-2312.

Altieri, M. A. (2000). Agroecology: principles and strategies for designing sustainable farming systems. Agroecology in action.

Altieri, M. A. (2002). Agroecology: the science of natural resource management for poor farmers in marginal environments. Agriculture, ecosystems & environment, 93(1-3), 1-24.

Altieri, M. A., & Toledo, V. M. (2011). The agroecological revolution in Latin America: rescuing nature, ensuring food sovereignty and empowering peasants. Journal of peasant studies, 38(3), 587-612.

Altieri, M. A., & Nicholls, C. I. (2017). Agroecology: a brief account of its origins and currents of thought in Latin America. Agroecology and sustainable food systems, 41(3-4), 231-237.

Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative research in psychology, 3(2), 77-101.

Brush, S. B. (2008). Farmers? Bounty: locating crop diversity in the contemporary world. Yale University Press.

Cleveland, D. A., & Soleri, D. (2007). Extending Darwin’s analogy: bridging differences in concepts of selection between farmers, biologists, and plant breeders. Economic botany, 61(2), 121-136.

Creswell, J. W. (2013). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches (3rd ed.). SAGE Publications.

Denzin, N. K. (2017). The research act: A theoretical introduction to sociological methods. Routledge.

Fırat, E., & Öksüzoğlu, A. (2016). Türkiye’de Tarım Sektörü Faaliyetlerinin Ekonomik Büyüme Üzerine Etkileri. Bilim Kurulu, 535.

Food and Agriculture Organization. (FAO). (2010). Second Report on the State of the World’s Plant Genetic Resources for Food and Agriculture. Rome: FAO.

Food and Agriculture Organization. (FAO). (2014). Building a common vision for sustainable food and agriculture: Principles and approaches. Rome: FAO.

Food and Agriculture Organization. (FAO). (2018a). The 13 agroecology principles. https://www.fao.org/agroecology/overview/13-principles/en/

Food and Agriculture Organization. (FAO). (2018b). The 10 Elements of Agroecology: Guiding the Transition to Sustainable Food and Agricultural Systems. Food and Agriculture Organization of the United Nations. http://www.fao.org/3/I9037EN/i9037en.pdf

Food and Agriculture Organization. (FAO). (2021). Global Seed Vault and the Conservation of Plant Genetic Resources. Food and Agriculture Organization of the United Nations. https://www.fao.org/plant-treaty/areas-of-work/the-multilateral-system/svalbard/en/ (Erişim Tarihi: 17.09.2025).

Francis, C., Lieblein, G., Gliessman, S., Breland, T. A., Creamer, N., Harwood, R., ... & Poincelot, R. (2003). Agroecology: The ecology of food systems. Journal of sustainable agriculture, 22(3), 99-118.

Gliessman, S. R. (2016). Agroecology: The Ecology of Sustainable Food Systems.

Green, J. D., Reid, C. A., Kneuer, M. A., & Hedgebeth, M. V. (2023). The proust effect: Scents, food, and nostalgia. Current opinion in psychology, 50, 101562.

Hayes‐Conroy, A., & Martin, D. G. (2010). Mobilising bodies: visceral identification in the Slow Food movement. Transactions of the Institute of British Geographers, 35(2), 269-281.

https://www.koroglugazetesi.com, (2023). “Akademisyen aşçının ata tohumu ambarı”, Köroğlu Gazetesi, 31 Ocak 2023, https://www.koroglugazetesi.com/akademisyen-ascinin-ata-tohumu-ambari (Erişim Tarihi: 25.05.2025).

https://mengen.gen.tr, (2021). Tohum ambarı geleceğe miras”, Mengen yerel haber, 14 Mayıs 2021, https://mengen.gen.tr/tohum-ambari-gelecek-nesillere-miras/ (Erişim Tarihi: 26.05.2025).

Kurtkal Çayoğlu, H. (2021). Ata Tohumları ve Sürdürülebilirlikte Karaot Köyü Örneği https://www.plumemag.com/ata-tohumlari-ve-surdurulebilirlikte-karaot-koyu-ornegi/ (Erişim Tarihi: 17.09.2025).

Leff, E. (2004). Racionalidad ambiental y diálogo de saberes. Significancia y sentido en la construcción de un futuro sustentable. Polis. Revista Latinoamericana, (7).

Patel, R. (2009). Food sovereignty. The journal of peasant studies, 36(3), 663-706.

Patton, M. Q. (2002). Qualitative research and evaluation methods (Vol. 3). SAGE Publications.

Perfecto, I., Vandermeer, J. H., & Wright, A. L. (2009). Nature’s matrix: linking agriculture, conservation and food sovereignty. Earthscan.

Pretty, J. N., Noble, A. D., Bossio, D., Dixon, J., Hine, R. E., Penning de Vries, F. W., & Morison, J. I. (2006). Resource-conserving agriculture increases yields in developing countries.

Pollan, M. (2008). The omnivore’s dilemma: a natural history of four meals. HumanEthologyBulletin,23(3),6-8.

Shiva, V. (2001). Stolen harvest: The hijacking of the global food supply. Zed Books.

Shiva, V. (2016). Who really feeds the world?: The failures of agribusiness and the promise of agroecology. North Atlantic Books.

Tan, A. K. A., Yıldız, K. Ö. A., Bilgin, E. K. A., Aykas, L., & Deniz, D. (2020). Tarımda Bitki Genetik Kaynakları Alanında Mevcut Durum ve Gelecek. Türkiye Ziraat Mühendisliği IX. Teknik Kongresi Bildiriler Kitabı-1, 257.

Taşci, M. (2019). İklim değişikliğinin gıda güvenliğine etkileri ve küresel, ulusal ve yerel ölçekli politikaların analizi (Master's thesis, Dokuz Eylul Universitesi (Turkey)).

Toledo, V. M., & Barrera-Bassols, N. (2008). La memoria biocultural: la importancia ecológica de las sabidurías tradicionales (Vol. 3). Icaria editorial.

TOTEM. (2025). Ege Üniversitesi Emine Erdoğan Tohum Bilimi ve Teknolojisi Enstitüsü. Resmi Açıklama ve Kuruluş Bildirisi. https://totem.ege.edu.tr/ (Erişim Tarihi: 17.09.2025).

Türkeş, M. (2014). İklim değişikliğinin tarımsal gıda güvenliğine etkileri, geleneksel bilgi ve agroekoloji. Turkish Journal of Agriculture-Food Science and Technology, 2(2), 71-85.

Van Der Ploeg, J. D. (2010). The food crisis, industrialized farming and the imperial regime. Journal of Agrarian change, 10(1), 98-106.

Wezel, A., Bellon, S., Doré, T., Francis, C., Vallod, D., & David, C. (2009). Agroecology as a science, a movement and a practice. A review. Agronomy for sustainable development, 29, 503-515.

Zimmerer, K. S., Jones, A. D., de Haan, S., Creed-Kanashiro, H., Tubbeh, R. M., Hultquist, C., ... & Nguyen, K. T. (2022). Integrating social-ecological and political-ecological models of agrobiodiversity with nutrient management of keystone food spaces to support SDG 2. Frontiers in Sustainable Food Systems, 6, 734943.