Kayıp Lezzetlerin Yeniden Keşfedilmesi: Yenilebilir Yabani Otların Tanınırlığı, Kabul Edilebilirliği ve Sürdürülebilirlik Potansiyelinin İncelenmesi (Rediscovering Lost Flavors: An Assessment of the Recognition, Acceptability, and Sustainability Potential of Wild Edible Plants)

Ayşe Nur SONGÜR BOZDAĞ; Bükre ASLAN SAVAŞAN; Ece ELBİR

doi:10.21325/jotags.2025.1661

Yazarlar

Ayşe Nur SONGÜR BOZDAĞ
Bükre ASLAN SAVAŞAN
Ece ELBİR

DOI:

https://doi.org/10.21325/jotags.2025.1661

Anahtar Kelimeler:

Yenilebilir yabani otlar- Sürdürülebilir beslenme- Gastronomi turizmi- Geleneksel ekolojik bilgi- Üniversite öğrencileri

Öz

Bu çalışma, üniversite öğrencilerinin yenilebilir yabani otlar (YYO) hakkındaki bilgi düzeylerini, algılarını ve deneyimlerini sürdürülebilirlik bağlamında incelemeyi amaçlamaktadır. Nitel araştırma yaklaşımıyla yürütülen çalışmaya, farklı disiplinlerden ve coğrafi bölgelerden maksimum çeşitlilikle seçilen 31 lisans öğrencisi katılmıştır. Veriler yarı yapılandırılmış görüşmelerle toplanarak tematik analize tabi tutulmuştur. Bulgular, öğrencilerin sürdürülebilirlik kavramını genellikle geri dönüşümle, sürdürülebilir beslenmeyi ise sağlıklı beslenme ile sınırlı olarak ilişkilendirdiklerini göstermektedir. YYO hakkındaki bilginin genel olarak düşük olduğu, ancak Karadeniz ve Ege bölgelerinden katılımcılarda anne figürü aracılığıyla kültürel aktarım yoluyla korunduğu belirlenmiştir. En çok bilinen türlerin ısırgan otu ve ebegümeci olduğu saptanmıştır. Katılımcılar genel sürdürülebilirlik davranışlarıyla YYO tüketimi arasında bağlantı kurmakta zorlanırken, kadınların çevre ve beslenme konularında daha yüksek farkındalığa sahip olduğu görülmüştür. Sonuçlar, geleneksel ekolojik bilginin modern sürdürülebilirlik eğitimine entegre edilmesinin önemini vurgulamaktadır.

Referanslar

Aberoumand, A., & Deokule, S. S. (2009). Determination of elements profile of some wild edible plants. Food Analytical Methods, 2(2), 116-119.

Åhlberg, M. K. (2025). Wild edible plants: Ensuring sustainable food security in an era of climate change. Foods, 14(9), 1611.

Akay, G., & Demir, L. S. (2020). Toplum beslenmesinde sürdürülebilirlik ve çevre. Selçuk Tıp Dergisi, 36(3), 282-287.

Alshahrani, N. Z. (2025). Food neophobia among university students in Saudi Arabia: A cross-sectional survey of prevalence and predictor analysis. Frontiers in Public Health, 13, 1571899.

Anadolu Ajansı. (2017, Mart 22). Ege otları şeflerin gözdesi oldu. Anadolu Ajansı. Retrieved June 1, 2025, from https://www.aa.com.tr/tr/yasam/ege-otlari-seflerin-gozdesi-oldu/776897

Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77-101.

Brito, C. D. C. D., Ferreira-Júnior, W. S., Albuquerque, U. P., Ramos, M. A., Silva, T. C. D., Costa-Neto, E. M., ... Medeiros, P. M. D. (2019). The role of kinship in knowledge about medicinal plants: Evidence for context-dependent model-based biases in cultural transmission? Acta Botanica Brasilica, 33(2), 370-375.

Canbolat, E., & Çakıroğlu, F. P. (2016). Üniversite öğrencilerinin fast-food tüketim alışkanlıkları. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, 4(26), 473-481.

Carvalho, A. M., & Barata, A. M. (2016). The consumption of wild edible plants. In I. C. F. R. Ferreira, P. Morales, & L. Barros (Eds.), Wild plants, mushrooms and nuts: Functional food properties and applications (pp. 129–173). Chichester, UK: John Wiley & Sons.

Creswell, J. W., & Poth, C. N. (2018). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches (4th ed.). Thousand Oaks, CA: SAGE Publications.

Çetinkaya, N., & Yıldız, S. (2018). Erzurum’un yenilebilir otları ve yemeklerde kullanım şekillerine yönelik bir araştırma. Güncel Turizm Araştırmaları Dergisi, 2(Suppl. 1), 482-503.

Çıtak, B., & Özaydın, Ö. (2024). Gıda neofobi ve neofili eğiliminin yeni yiyecekleri pişirme ve tatma isteğine yönelik etkisi: Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi Aşçılık Programı örneği. Journal of Gastronomy, Hospitality and Travel, 7(2), 665–675.

da Costa, F. V., Guimarães, M. F. M., & Messias, M. C. T. B. (2021). Gender differences in traditional knowledge of useful plants in a Brazilian community. PloS One, 16(7), e0253820.

D'Antuono, L. F., & Manco, M. A. (2013). Preliminary sensory evaluation of edible flowers from wild Allium species. Journal of the Science of Food and Agriculture, 93(14), 3520-3523.

Demirci, B., & Çal, B. (2024). Türkiye’deki yenilebilir otların haritalandırılması. Akademik MATBUAT, 8(1), 1-23.

Doğan, Y. (2012). Traditionally used wild edible greens in the Aegean Region of Turkey. Acta Societatis Botanicorum Poloniae, 81(4), 329-342.

Dönmez, Ö. Ç., & Sevim, B. (2023). Yükseköğretim kurumlarının gıda ile ilgili bölümlerindeki öğrencilerin neofobi düzeylerinin belirlenmesi. GSI Journals Serie A: Advancements in Tourism Recreation and Sports Sciences, 6(2), 288-300.

Duguma, H. T. (2020). Wild edible plant nutritional contribution and consumer perception in Ethiopia. International Journal of Food Science, 2020, 2958623.

Erdal, L. (2024). Yenilebilir otlar ve mutfakta kullanım şekilleri: Sinop örneği. Journal of Management, Tourism and Foresight, 1(1), 13-23.

Fecher, B., Kuper, F., Sokolovska, N., Fenton, A., Hornbostel, S., & Wagner, G. G. (2021). Understanding the societal impact of the social sciences and humanities: Remarks on roles, challenges, and expectations. Frontiers in Research Metrics and Analytics, 6, 696804.

Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAO), & World Health Organization (WHO). (2019). Sustainable healthy diets – Guiding principles. Rome, Italy: Food and Agriculture Organization of the United Nations.

Gajurel, P. R., Singh, B., Kashung, S., Adhikary, P., Nopi, S., Barman, R., et al. (2023). Foods from the wild: A review on the diversity and use pattern of wild edible plants of Arunachal Himalaya for sustainable management. Plant Science Today, 10(1), 80-89.

González-Zamorano, L., Cámara, R. M., Morales, P., & Cámara, M. (2025). Harnessing edible wild fruits: Sustainability and health aspects. Nutrients, 17(3), 412.

Guest, G., Bunce, A., & Johnson, L. (2006). How many interviews are enough? An experiment with data saturation and variability. Field Methods, 18(1), 59-82.

Gül, K., & Gül, M. (2021). Üniversite öğrencilerinin yiyecek içecek seçimini etkileyen faktörlerin analizi: Balıkesir Üniversitesi örneği. Electronic Turkish Studies, 16(1), 315-334.

Intergovernmental Science-Policy Platform on Biodiversity and Ecosystem Services (IPBES). (2019). Global assessment report on biodiversity and ecosystem services. Bonn, Germany.

Johns, T., & Eyzaguirre, P. B. (2006). Linking biodiversity, diet and health in policy and practice. Proceedings of the Nutrition Society, 65(2), 182-189.

Karaca, O. B., Yıldırım, O., & Çakıcı, C. (2015). Gastronomi turizminde otlar, ot yemekleri ve sağlıkla ilişkisi üzerine bir değerlendirme. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 3(3), 27-42.

Karadağ, Ü., & Özer, Ç. (2022). Gastronomi turizmi açısından yenilebilir otların önemi: Ege Bölgesi örneği. Asya Studies, 6(22), 249-256.

Karaman, E. E., & Sezgin, A. C. (2022). Çaşır (Ferula orientalis L.) plant and its usage in local cuisine. Disiplinlerarası Gıda Çalışmaları Dergisi, 2(1), 51-61.

Kayişoğlu, S., & İçöz, A. (2024). Ön lisans öğrencilerinin hazır gıda tüketim tercihlerinin araştırılması: Namık Kemal Üniversitesi örneği. Tekirdağ Ziraat Fakültesi Dergisi, 21(3), 578-590.

Keskin, E., & Dönmez, B. (2020). Nevşehir’in yenilebilir yabani otları. In İ. Yazıcıoğlu, E. Konaklıoğlu, Ö. Altunöz, & Y. Arslantürk (Eds.), International travel and tourism dynamics: Overtourism (pp. 189-202). Ankara: Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi.

Keskin, G., Tapkı, N., & Dağıstan, E. (2021). Üniversite öğrencilerinin geleneksel gıda farkındalığı üzerine bir araştırma. Mustafa Kemal Üniversitesi Tarım Bilimleri Dergisi, 26(3), 565-575.

Kınay, A. G. (2024). Sinop’un yenilebilir otları ve baharatları. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 12(2), 777-790.

Kocadağ, S., Çelikay, N., Kelat, Z., Aykul, F., Yardım, N., Karahan, S., ... Pekcan, A. G. (2021). Türkiye'de yenilebilir ot tüketim durumu. Sağlık ve Toplum, 31(2), 195-203.

Kökler, N., & Çetinkaya, N. (2022). Yenilebilir yabani bitkilerin gastronomik açıdan değerlendirilmesi: Erzurum Uzundere örneği. Turar Turizm ve Araştırma Dergisi, 11(1), 50-74.

Lee, E., Park, N. K., & Han, J. H. (2013). Gender difference in environmental attitude and behaviors in adoption of energy-efficient lighting at home. Journal of Sustainable Development, 6(9), 36.

Lozada, M., Ladio, A., & Weigandt, M. (2006). Cultural transmission of ethnobotanical knowledge in a rural community of northwestern Patagonia, Argentina. Economic Botany, 60(4), 374-385.

Merriam, S. B., & Tisdell, E. J. (2016). Qualitative research: A guide to design and implementation (4th ed.). San Francisco, CA: Jossey Bass.

Molina, M., Tardío, J., Aceituno-Mata, L., Morales, R., Reyes-García, V., & Pardo-de-Santayana, M. (2014). Weeds and food diversity: Natural yield assessment and future alternatives for traditionally consumed wild vegetables. Journal of Ethnobiology, 34(1), 44-67.

Motti, R. (2021). Wild plants used as herbs and spices in Italy: An ethnobotanical review. Plants, 10(3), 563.

Onurlubaş, E., & Taşdan, K. (2017). Geleneksel ürün tüketimini etkileyen faktörler üzerine bir araştırma. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 17(1), 115-132.

Önal, Z. S., & Sandıkcı, M. (2025). Yabani bitkilerin ve yerel otların Giresun yemek kültüründeki yeri. Gastroia: Journal of Gastronomy and Travel Research, 9(1), 30-48.

Özhan, V., & Pehlivan, T. (2022). Wild edible plants of Mersin (Turkey) and their gastronomic usage types. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 10(4), 3484-3498.

Patton, M. Q. (2015). Qualitative research & evaluation methods: Integrating theory and practice (4th ed.). Thousand Oaks, CA: SAGE Publications.

Ramirez-Santos, A. G., Ravera, F., Rivera-Ferre, M. G., & Calvet-Nogués, M. (2023). Gendered traditional agroecological knowledge in agri-food systems: A systematic review. Journal of Ethnobiology and Ethnomedicine, 19(1), 11.

Saba, C. (2019). Sürdürülebilir tüketim bağlamında yeşil tüketim (Yayımlanmamış doktora tezi). Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.

Sipos, Y., Battisti, B., & Grimm, K. (2008). Achieving transformative sustainability learning: Engaging head, hands and heart. International Journal of Sustainability in Higher Education, 9(1), 68-86.

Susanto, E. (2023). From taste to travel: Exploring the behavioral drivers of local food engagement and revisit intention in food tourism. Journal of Tourism, Hospitality and Travel Management, 1(2), 46-61.

Trichopoulou, A., Soukara, S., & Vasilopoulou, E. (2007). Traditional foods: A science and society perspective. Trends in Food Science & Technology, 18(8), 420-427.

United Nations. (2002). Report of the World Summit on Sustainable Development, Johannesburg, South Africa, 26 August-4 September 2002. New York.

United Nations. (2015). Transforming our world: The 2030 agenda for sustainable development. New York.

World Commission on Environment and Development (WCED). (1987). Our common future. Oxford: Oxford University Press.

Xiao, C., & McCright, A. M. (2015). Gender differences in environmental concern: Revisiting the institutional trust hypothesis in the USA. Environment and Behavior, 47(1), 17-37.

Xuan, A. C. X., Yuwono, F., Harijanto, M. A., & Yi, X. (2025). Meltdown: Bridging the perception gap in sustainable food behaviors through immersive VR. Retrieved June 9, 2025, from https://arxiv.org/abs/2504.14324

Yiğit, B. M., & Gözcü, S. (2024). Ethnobotanical study of medicinal plants in Ağrı province, Türkiye: Exploring traditional knowledge and therapeutic potential. Journal of Faculty of Pharmacy of Ankara University, 48(2), 486-497.

Yolcuoğlu, İ. Z., & Kızıltan, G. (2021). Beslenme eğitiminin diyet kalitesi, sürdürülebilir beslenme ve yeme davranışları üzerine etkisi. Başkent Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 6(1), 77-90.

Zhao, Z., Gong, Y., Li, Y., Zhang, L., & Sun, Y. (2021). Gender-related beliefs, norms, and the link with green consumption. Frontiers in Psychology, 12, 710239.