Bayram Yemeği Geleneği: Konat ve Sosyo-Kültürel Yansımaları (The Festive Meal Tradition: Konat and Its Social-Cultural Reflections)

Figen SEVİNÇ BAŞOL; Cihan BAŞOL

doi:10.21325/jotags.2025.1627

Yazarlar

Figen SEVİNÇ BAŞOL
Cihan BAŞOL

DOI:

https://doi.org/10.21325/jotags.2025.1627

Anahtar Kelimeler:

Somut olmayan kültürel miras- Kültürel sürdürülebilirlik- Yerel kimlik- Miras sorumluluğu- Bayram yemeği geleneği- Konat

Öz

Bu araştırmada, Bartın ili Kurucaşile ilçesinde nesilden nesile aktarılan bir bayram yemeği geleneği olan konat ele alınmakta ve bu geleneğin sosyo-kültürel yansımaları, yerel kimlik ve sorumluluk dikkate alınarak değerlendirilmektedir. Bu bağlamda, kültürel miras özgünlüğü kapsamında konatın gelişim sürecine, hazırlık ve etkinlik aşamalarına yer verilmiştir. Bilgi sahibi olan 20 katılımcıyla 22-30 Ekim 2024 tarihlerinde yarı-yapılandırılmış görüşmeler yapılmıştır. Katılımcılardan elde edilen nitel veriler betimsel analizle yorumlanmıştır. Araştırma bulgularına göre asırlık bir gelenek olan konatın bayram yemeği geleneği olarak başlayan hikayesi, zamanla, yerel halkın yerel lezzetlerini gelen misafirlerle paylaştığı geleneksel bir etkinliğe dönüşmüştür. Gelecek nesillere aktarmak ve kültürel sürdürülebilirliği sağlamak için yerel halkın ve yerel yönetimin iş birliği gözeterek imece usulü konat geleneğine devam ettiği tespit edilmiştir. İlçede topluluk ruhunu güçlendirdiği anlaşılan bu etkinlikle, yerel halkın, yerel kimliği ve geçmiş değerlerini korumayı, kültürel değerlerini ve yerel lezzetlerini yeni nesile aktarmayı istedikleri ve sorumluluk hissettikleri belirlenmiştir. Somut olmayan kültürel miras kapsamında konat geleneğine farkındalık oluşturulması, geleneğin yerel kimlik ve sorumluluk bağlamında değerlendirilerek sosyo-kültürel yansımalarının araştırılması bu çalışmayı özgün kılmaktadır. Ayrıca, konat geleneğinin bir destinasyon çekim unsuru olarak ele alınabilirliğine ve Kurucaşile ilçesinin destinasyonlaşmasındaki rolüne yönelik değerlendirmelerin teorik ve pratik çıkarımların alana katkı sağlaması beklenmektedir.

Referanslar

Akdemir, N. & Selçuk, G.N. (2018). Yöresel mutfağın turizme kazandırılması ve bölgesel kalkınmaya katkısı: Sakarya ölçeğinde bir araştırma. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 22(özel sayı 2), 2033-2049.

Alivizatou, M. (2012). The Paradoxes of İntangible Cultural Heritage. Içinde M. Stefano, P. Davis, & G. Corsane (Eds.), Safeguarding intangible cultural heritage (pp. 10–18). Woodbridge: Boydell Press.

Ayaz, N., & Çobanoğlu, S. (2017). Ev kadınlarının turizm amaçlı yöresel yemek üretimine bakış açıları: Bartın ili örneği. Karabük Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 7(1), 413-427.

Chen, C.F., & Chen, P.C. (2010). Resident attitudes toward heritage tourism development. Tourism Geographies, 12(4), 525-545.

Çelik, S., Curoğlu, Ö.B. & Sandıkcı, M. (2021). Bölgede yaşayanların yöresel mutfak kültürü ile ilgili algısının belirlenmesi: Sakarya ili örneği. Journal of Gastronomy Hospitality and Travel, 4(2), 626-636.

Dragouni, M., & Fouseki, K. (2018). Drivers of community participation in heritage tourism planning: An empirical investigation. Journal of Heritage Tourism, 13 (3), 237–256. https://doi.org/10.1080/1743873X.2017.1310214

Duman, H., & Avcıkurt, C. (2024). Somut olmayan kültürel miras değeri olarak yöresel yiyeceklerin duyulma, tüketilme ve beğenilme düzeylerinin belirlenmesi: Edremit Körfezi örneği. Journal of Gastronomy, Hospitality and Travel, 7(3), 386-396.

Duran, C. (2021). Küre Dağları Milli Parkı çevresindeki yerleşim yerlerinin ve nüfusun coğrafi dağılımı. Uluslararası Batı Karadeniz Sosyal ve Beşeri Bilimler Dergisi, 5(2), 270-288. https://doi.org/10.46452/baksoder.1012813

Esen, M.F. & Seçim, Y. (2020). Yöresel mutfağın turizm ürünü olarak kullanımının yerel halk tarafından değerlendirilmesi: Konya ili örneği. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 8(1), 158-174. doi: 0.21325/jotags.2020.541.

Esfehani, M. H., & Albrecht, J. N. (2018). Roles of intangible cultural heritage in tourism in natural protected areas. Journal of Heritage Tourism, 13(1), 15-29. https://doi.org/10.1080/1743873X.2016.1245735

Eslami, S., Khalifah, Z. Mardani, A. Streimikiene, D. & Han, H. (2019). Community attachment, tourism impacts, quality of life and residents’ support for sustainable tourism development. Journal of Travel & Tourism Marketing 36 (9), 1061–1079. https://doi.org/10.1080/10548408.2019.1689224

Gao, J., Lin, H., & Zhang, C. (2021). Locally situated rights and the ‘doing’of responsibility for heritage conservation and tourism development at the cultural landscape of Honghe Hani Rice Terraces, China. İçinde (ed. T. Jamal & J. Higham) Justice and Tourism (pp. 51-71). London:Routledge.

Guerra, T., Moreno, P., de Almeida, A. S. A., & Vitorino, L. (2022). Authenticity in industrial heritage tourism sites: Local community perspectives. European Journal of Tourism Research, 32, 3208–3208. https://doi.org/10.54055/ejtr.v32i.2379

Gursoy, D., Zhang, C. Z. & Chi, O. H. (2019). Determinants of locals’ heritage resource protection and conservation responsibility behaviors. International Journal of Contemporary Hospitality Management, 31(6), 2339-2357. https://doi.org/10.1108/IJCHM-05-2018-0344

Kavak, S. & Pekerşen, Y. (2022). Yöresel mutfak kültürünün turizme kazandırılmasında yerel halkın tutumu: Karaman ilinde bir araştırma. Seyahat ve Otel İşletmeciliği Dergisi, 19(1), 59-80.

Kaya, A. & Ergüven, M.H. (2022). Glamping, iklim terapisi, orman banyosu, termal terapi ve wellness temelinde Sakarı’nın destinasyonlaşması. Journal of Gastronomy, Hospitality and Travel, 5(4), 1435-1448.

Kirshenblatt-Gimblett, B. (1998). Destination Culture: Tourism, Museums, and Heritage. California, USA: University of California Press.

Kozak, M. (2015). Bilimsel Araştırma: Tasarım, Yazım ve Yayım Teknikleri. Ankara: Detay Yayıncılık.

Köksal, Y., Şeyhanlıoğlu, H. Ö., & Oğuz, O. (2023). Yöresel mutfak kültürünün bölgesel kalkınmadaki rolü ve yerel halkın algılarının belirlenmesi: Ağrı örneği. Journal of Gastronomy, Hospitality and Travel, 6(3), 1456-1476.

Kurucaşile Belediyesi (2024). Her bayram olduğu gibi geleneksel bayram yemeği olan GONAT etkinliği düzenlendi. http://kurucasile.bel.tr/haber Erişim Tarihi: 10.10.2024

Liang, B., Zhang, Z., Zhang, N., & Feng, Q. (2023). Heterogeneity of residents’ heritage responsibilities in the process of cultural communication: the case of the Genglubu heritage site in Tanmen, China. International Journal of Heritage Studies, 29(9), 881-907.

Liu., G., Eng, T.Y. & Ko, W.W. (2013). Strategic direction of corporate community involvement, Journal of Business Ethics, 115(3), 469-487.

Masoud, H., Mortazavi, M., & Farsani, N.T. (2019). A study on tourists' tendency towards intangible cultural heritage as an attraction (case study: Isfahan, Iran). City, Culture and Society, 17, 54-60. https://doi.org/10.1016/j.ccs.2018.11.001

Mutlu, Ç. (2022). Unutulmaya Yüz Tutmuş Yerel Yemek Kültürü: Cide Elma Pekmezi Reçeli Örneği. Journal of Tourism & Gastronomy Studies, 10(3), 1604-1621.

Okuyucu, A. & Somuncu, M. (2012). Kültürel mirasın korunması ve turizm amaçlı kullanılmasında yerel halkın algı ve tutumlarının belirlenmesi: Osmaneli ilçe merkezi örneği. Ankara Üniversitesi Çevrebilimleri Dergisi, 4(1), 37-51.

Patton, M. Q. (1987). How to use qualitative methods in evaluation. Newbury Park, CA: Sage

Petronela, T. (2016). The importance of the intangible cultural heritage in the economy. Procedia Economics and Finance, 39, 731-736.

Qiu, Q., Zheng, T., Xiang, Z., & Zhang, M. (2019). Visiting intangible cultural heritage tourism sites: From value cognition to attitude and intention. Sustainability, 12(1), 132. https://doi.org/10.3390/su12010132

Qiu, Q., Zuo, Y., & Zhang, M. (2022). Intangible cultural heritage in tourism: Research review and investigation of future agenda. Land, 11(1), 139. https://doi.org/10.3390/land11010139

Qu, C., Zhang, C., Shen, S. & Olsen, D.H. (2023) Heritage conservation and communities’ sense of deprivation in tourism: The case of the Hani community in Yunnan, China. Tourism Geographies 1–18. https://doi.org/10. 1080/14616688.2021.2016936

Robertson, M. (2009). Àite Dachaidh: Re‐connecting people with place—Island landscapes and intangible heritage. International Journal of Heritage Studies, 15(2–3), 153–162.

Salazar, N.B. (2012). Community-based cultural tourism: issues, threats and opportunities, Journal of Sustainable Tourism, 20(1), 9-22.

Saunders, B., Sim, J., Kingstone, T., Baker, S., Waterfield, J., Bartlam, B., ... & Jinks, C. (2018). Saturation in qualitative research: exploring its conceptualization and operationalization. Quality & Quantity, 52, 1893-1907. https://doi.org/10.1007/s11135-017-0574-8

Sfinteş, C. (2023). The Sociological impact of traditional winter holidays in preserving national identity. Horizons for sustainability “Constantin Brâncuși” University of Târgu-Jiu, no.4.

Simakole, B. M., Farrelly, T. A. & Holland, J. (2019). Provisions for community participation in heritage management: Case of the Zambezi Source National Monument, Zambia. International Journal of Heritage Studies, 25 (3), 225–238. https://doi.org/10.1080/13527258.2018.1481135

Smeets, R. (2004). Language as a vehicle of the intangible cultural heritage. Museum International, 56(1‐2), 156–165.

Su, J. (2019). Managing intangible cultural heritage in the context of tourism: Chinese officials’ perspectives. Journal of Tourism and Cultural Change, 18(2), 164–186. https://doi.org/10.1080/14766825.2019.1604720

T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı (2007). Türkiye Turizm Stratejisi (2023) Ankara. https://www.ktb.gov.tr/TR-96696/turkiye-turizm-stratejisi.html Erişim Tarihi: 10.11.2024

T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, (t.y.). Türkiye Kültür Portalı, Bartın İl Kültür ve Turizm Müdürlüğüne ait Bartın Geleneksel Mutfak Fotoğrafları. https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/bartin/neyenir Erişim Tarihi: 10.09.2024

Taylor, K., & Lennon, J. (2011). Cultural landscapes: A bridge between culture and nature? International Journal of Heritage Studies, 17(6), 537–554.

Türk Dil Kurumu, (1975). Derleme Sözlüğü (Türkiye Türkçesi Ağızları Sözlüğü): Konat, Cilt 8. Ankara.

Türk Lehçeleri Sözlüğü (t.y.) Konat, https://turklehceleri.org/ Erişim Tarihi: 28.04.2025

Türkiye İstatistik Kurumu-TUİK (2024). Adrese dayalı nüfus kayıt sistemleri https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr Erişim Tarihi:13.10.2024

UNESCO (2003). Convention for the safeguarding of the Intangible Cultural Heritage. https://ich.unesco.org/en/convention Erişim Tarihi:13.10.2024

UNESCO (2024). World heritage convention; World heritage and sustainable tourism programme. https://whc.unesco.org/en/tourism/ Erişim Tarihi: 10.09.2024

Van Gorp, B., & Renes, H. (2007). A European cultural identity? Heritage and shared histories in the European Union. Tijdschrift voor Economische en Sociale Geografie, 98(3), pp.407–415. doi: 10.1111/j.1467-9663. 2007.00406.x

Wanda George, E. (2010). Intangible cultural heritage, ownership, copyrights, and tourism. International Journal of Culture, Tourism and Hospitality Research, 4(4), 376-388. https://doi.org/10.1108/17506181011081541

Wendland, W.B. (2006). Intellectual property and the protection of traditional knowledge and cultural expression. İçinde (Ed. B.T. Hoffman), Art and cultural heritage: Law, policy and practice. (s. 327-39). Cambridge: Cambridge University Press.

White, E., & Adu-Ampong, E. A. (2024). In the potter’s hand: tourism and the everyday practices of authentic intangible cultural heritage in a pottery village. Journal of Heritage Tourism, 1–20. https://doi.org/10.1080/1743873X.2024.2370830

Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2011). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık.

Yılmabaşar, A. & Sarper, F. (2024). Geleneksel Kıbrıs Mutfağından Bir Örnek: Golifa (Koliva). Journal of Tourism & Gastronomy Studies, 12(1), 1-28.

Yi, X., Fu, X., Lin, B., & Sun, J. (2024). Authenticity, identity, self-improvement, and responsibility at heritage sites: The local residents’ perspective. Tourism Management, 102, 104875.

Yolal, M. (2016). Turizm Araştırmalarında Örnekleme Bibliyometrik Bir Araştırma. Ankara: Detay Yayıncılık.

Yolal, M., Sevinc, F., & Gursoy, D. (2021). How do residents perceive tourism development? A small community perspective. Journal of Tourism Quarterly, 3(2), 52-67.

Zhang, C., Chen, P., & Wang, X. (2017). Conceptualizing heritage responsibility in world heritage sites: Insights from Levinas’ ethics of responsibility. Asian Journal of Tourism Research, 2(3), 80-101. https://doi.org/10.12982/AJTR.2017.0018.

Zheng, D., & Liang, Z. X. (2021). Heterogeneity of residents’ dilemmas in supporting sustainable heritage development: An integrated segmentation approach. Journal of Destination Marketing Management 21, 100635. https://doi.org/10.1016/j.jdmm.2021.100635.