Yiyecek İçecek İşletmesi Çalışanlarının, Müşterilerin Organik Gıdaya Yönelik Bilinç Düzeylerine İlişkin Algıları (Food and Beverage Employees’ Perceptions of Customers’ Awareness Levels Regarding Organic Food)

Cansen CAN; Kudret GÜL; Tolga ÇETİNKAYA

doi:10.21325/jotags.2025.1624

Yazarlar

Cansen CAN
Kudret GÜL
Tolga ÇETİNKAYA

DOI:

https://doi.org/10.21325/jotags.2025.1624

Anahtar Kelimeler:

Yiyecek içecek işletmeleri- Organik gıda- Çalışan algısı- Müşteri bilinci- Algı analizi

Öz

Günümüzde insan sağlığının korunmasının yanı sıra çevrenin korunması ve çevre dostu tüketim de giderek önem kazanmaktadır. Bu tüketimin temel adımlarından biri organik gıda tercihidir. Bu bağlamda, müşterilerin organik gıdaya yönelik farkındalık, sağlık ve fayda bilinci düzeylerinin, hizmet sunan çalışanların algıları doğrultusunda değerlendirilmesi; tüketici davranışlarının anlaşılması ve çevre dostu tüketim süreçlerinin geliştirilmesi açısından önem taşımaktadır. Bu doğrultuda çalışma, yiyecek içecek işletmelerinde görev yapan çalışanların, müşterilerin organik gıdaya ilişkin bilinç düzeylerine yönelik algılarını belirlemeyi amaçlamaktadır. Araştırma kapsamında Balıkesir ilinde faaliyet gösteren restoranlarda çalışan 420 kişiden anket yoluyla veri toplanmıştır. Veriler analiz edilmiş, güvenilirlik ve normallik testleri yapılmış, ardından t-testi, ANOVA ve regresyon analizleri uygulanmıştır. Bulgular; kadın, bekar ve yaşlı çalışanların müşterilerin organik gıdaya yönelik farkındalığını daha yüksek düzeyde algıladıklarını göstermektedir. Sağlık bilinci açısından kadın, yaşlı ve düşük eğitim düzeyine sahip çalışanlar; fayda bilinci açısından ise orta yaş, düşük eğitim ve düşük gelir grubundaki çalışanlar, müşterilerin bu konudaki bilincini daha yüksek düzeyde algılamaktadır. Öte yandan, çalışanların demografik özelliklerine göre müşterilerin organik gıda tercihlerine yönelik algılarında anlamlı farklılık bulunmamıştır. Elde edilen bulguların, müşteri profiline ilişkin algıların anlaşılmasına katkı sağlayacağı ve pazarlama stratejilerinin geliştirilmesinde yol gösterici olacağı değerlendirilmektedir.

Referanslar

Akgül, E., Barın, S., Başyiğit Kılıç, G., Bilecen Şen, D. (2020). Gıda mühendisliği bölümü öğrencilerinin organik gıda tüketim tercihleri ve algıları. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 11(Ek (Suppl.) 1), 324-328. https://doi.org/10.29048/makufebed.812139

Akgül, V. (2024). Yiyecek içecek sektöründe teknoloji tabanlı yenilikçi uygulamalar. In Ç. Başarır & Ö. Yılmaz (Eds.), Teknolojinin Sosyal Bilimlerde Dönüştürücü Gücü: Yeni Disiplinlerarası Yaklaşımlar (pp. 185- 206). Gaziantep: Özgür Yayınları.

Akoğlu, A., & Aslan, E. (2018). Mutfak çalışanlarının organik gıdaya bakış açısı ve kullanım durumu. Uluslararası Gıda, Beslenme ve Diyetetik Konferansı, Gastronomi Araştırmaları’nda sunulmuş bildiri. Alanya.

Cerjak, M., Mesić, Ž., Kopić, M., Kovačić, D., & Markovina, J. (2010). What motivates consumers to buy organic food: Comparison of Croatia, Bosnia Herzegovina, and Slovenia. Journal of Food Products Marketing, 16(3), 278-292.

Chen, M. F. (2009). Attitude toward organic foods among Taiwanese as related to health consciousness, environmental attitudes, and the mediating effects of a healthy lifestyle. British Food Journal, 111(2), 165-178. https://doi.org/10.1108/00070700910931986

Cochran, W. G. (1977). Sampling techniques (3rd ed.). New York: Wiley.

Creswell, J. W. (2014). Research Design: Qualitative, Quantitative, and Mixed Methods Approaches. Thousand Oaks, CA: Sage.

Cronbach, L. J. (1951). Coefficient alpha and the internal structure of tests. Psychometrika, 16(3), 297–334. https://doi.org/10.1007/BF02310555

Denver, S., & Jensen, J. D. (2014). Consumer preferences for organically and locally produced apples. Food Quality and Preference, 31, 129–134. https://doi.org/10.1016/j.foodqual.2013.08.014

Deshpande, S., Basil, M., & Basil, D. (2009). Factors influencing healthy eating habits among college students: An application of the health belief model. Health Marketing Quarterly, 26(2), 145-164. https://doi.org/10.1080/07359680802619834

Eti İçli, G. (2011). Organik Gıda ve Tüketici Davranışları. In Ç. Taşkın (Ed.), Güncel pazarlama yaklaşımları. İstanbul: Alfa Aktüel Yayınları.

FiBL. (2022). More than 10 percent of EU farmland is organic. Retrieved from https://www.fibl.org/en/info-centre/news/2022-more-than-10-percent-eu-farmland-organic (Erişim tarihi: 14 Haziran 2024).

George, D. & Mallery, P. (2003). Using SPSS for windows step by step a simple guide and reference. London Pearson Education.

Hemmerling, S., Hamm, U., & Spiller, A. (2015). Consumption behaviour regarding organic food from a marketing perspective—a literature review. Organic Agriculture, 5, 277-313.

Hughner, R. S., McDonagh, P., Prothero, A., Shultz II, C. J., & Stanton, J. (2007). Who are organic food consumers? A compilation and review of why people purchase organic food. Journal of Consumer Behaviour, 6(2–3), 94–110. https://doi.org/10.1002/cb.210

Hughner, R. S., McDonagh, P., Prothero, A., Shultz, C. J., & Stanton, J. (2007). Who are organic food consumers? A compilation and review of why people purchase organic food. Journal of Consumer Behaviour: An International Research Review, 6(2‐3), 94-110.

Kılınç, O., & Çavuş, Ş. (2010). Yiyecek-İçecek Sektörüne Genel Bakış. Profesyonel Restoran Yönetimi. Profesyonel Restoran Yönetimi İlkeler, Uygulamalar ve Örnek Olaylar (Ed.Sarıışık, Çavuş, Karamustafa) (pp.1-18), Detay Yayıncılık.

Magnusson, M. K., Arvola, A., Hursti, U. K. K., Åberg, L., & Sjödén, P. O. (2001). Attitudes towards organic foods among Swedish consumers. British Food Journal, 103(3), 209-227.

Malissiova, E., Tsokana, K., Soultani, G., Alexandraki, M., Katsioulis, A., & Manouras, A. (2022). Organic food: A study of consumer perception and preferences in Greece. Applied Food Research, 2, 100129. https://doi.org/10.1016/j.afres.2022.100129

Michaelidou, N., & Hassan, L. M. (2008). The role of health consciousness, food safety concern and ethical identity on attitudes and intentions towards organic food. International Journal of Consumer Studies, 32(2), 163-170.

Michaelidou, N., & Hassan, L. M. (2008). The role of health consciousness, food safety concern and ethical identity on attitudes and intentions towards organic food. International journal of consumer studies, 32(2), 163-170. https://doi.org/10.1111/j.1470-6431.2007.00619.x

Onurlubaş, E., & Doğan, H. G. (2016). Türkiye'de organik ürün tüketiminin mevcut durumu ve tüketici eğilimleri. Akademik Bakış Uluslararası Hakemli Sosyal Bilimler Dergisi, (54), 353–367.

Özçiçek Dölekoğlu, C., Şahin, A., & Giray, F. (2015). Kadınlarda Fonksiyonel Gıda Tüketimini Etkileyen Faktörler: Akdeniz İlleri Örneği. Journal of Agricultural Sciences, 21(4), 572-584. https://doi.org/10.1501/Tarimbil_0000001358

Özdemir, S. S. (2021). Organik gıda tüketiminin iki güdüleyicisi olarak korku ve haz: Türk tüketiciler üzerine bir araştırma. OPUS–Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 18(42), 5651–5672. https://doi.org/10.26466/opus.913999

Padel, S., & Foster, C. (2005). Exploring the gap between attitudes and behaviour: Understanding why consumers buy or do not buy organic food. British Food Journal, 107(8), 606–625. https://doi.org/10.1108/00070700510611002

Paull, J. (2020). Organic food and agriculture. In M. Gibson (Ed.), Food and society (pp. 179-199). Academic Press.

Rana, J., & Paul, J. (2017). Consumer behavior and purchase intention for organic food: A review and research agenda. Journal of Retailing and Consumer Services, 38, 157-165. http://dx.doi.org/10.1016/j.jretconser.2017.06.004

Sarıışık, M., Özbay, G., & Ceylan, V. (2020). A’dan Z’ye Gastronomi Sözlüğü. Ankara: Detay Yayıncılık.

Schleenbecker, R., & Hamm, U. (2013). Consumers’ perception of organic product characteristics. A review. Appetite, 71, 420-429.

Tarım ve Orman Bakanlığı. (2024). Organik tarım istatistikleri. Retrieved from https://www.tarimorman.gov.tr/Konular/Bitkisel-Uretim/Organik-Tarim/Istatistikler (Erişim tarihi: 14 Haziran 2024).

Tarım ve Orman Bakanlığı. (2024). Organik tarım stratejik planı 2021-2025. Retrieved from https://www.tarimorman.gov.tr/TAGEM/Belgeler/yayin/ORGAN%C4%B0K%20TARIM%20SPB_2021-2025.pdf (Erişim tarihi: 14 Haziran 2024).

Tarkiainen, A., & Sundqvist, S. (2005). Subjective norms, attitudes and intentions of Finnish consumers in buying organic food. British Food Journal, 107(11), 808–822. https://doi.org/10.1108/00070700510629760

Toplu Yılmaz, Ö., & Demirbaş, E. (2021). Türkiye’de organik tarım ve üniversite gençliğinin organik gıda tüketim alışkanlığı üzerine bir araştırma. Lectio Socialis, 5(2), 99–118. https://doi.org/10.47478/lectio.857253

Turan, B., & Demircan, V. (2021). Organik ürün tüketiminin mevcut durumu ve tüketimi etkileyen faktörler: Isparta İli örneği. Ziraat Fakültesi Dergisi, 16(2), 154-168.

Türközü, D., & Karabudak, E. (2014). Organik gıdaların besin değeri, gıda güvenliği ve lezzet açısından değerlendirilmesi. Gıda, 39(2), 119-126.

Ustaahmetoğlu, E., & Toklu, İ. T. (2015). Organik Gıda Satın Alma Niyetinde Tutum, Sağlık Bilinci ve Gıda Güvenliğinin Etkisi Üzerine Bir Araştırma. Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 11(1), 197-211.

Willer, H., Trávníček, J., Meier, C., & Schlatter, B. (2021). The world of organic agriculture statistics and emerging trends 2021. Research Institute of Organic Agriculture FiBL.

Yadav, R., & Pathak, G. S. (2016). Intention to purchase organic food among young consumers: Evidences from a developing nation. Appetite, 96, 122–128. https://doi.org/10.1016/j.appet.2015.09.017

Yılmaz, Ö., & Akgül, V. (2021). Yiyecek İçecek Fiyatlaması. In Ş. Ulema (Ed.), Yiyecek içecek pazarlaması (pp. 161-182). Ankara: Detay Yayıncılık.

Yiridoe, E.K., Bonti-Ankomah, S. and Martin, R.C. (2005) Comparison of Consumer Perceptions and Preference toward Organic versus Conventionally Produced Foods: A Review and Update of the Literature. Renewable Agriculture and Food Systems, 20, 193-205. http://dx.doi.org/10.1079/RAF2005113

Yüceboy, B. (2018). Türkiye’de Yetişen Organik Tarım Ürünlerin Dünya Pazarındaki Yeri. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). İstanbul Ticaret Üniversitesi, İstanbul.