Mürdümük (Lathyrus sativus L.) Bitkisinin Türk Mutfağında Kullanımı Üzerine Bir Araştırma (A Research on the Use of Grass Pea (Lathyrus sativus L.) Plant in Turkish Cuisine)
DOI:
https://doi.org/10.21325/jotags.2025.1558Anahtar Kelimeler:
Mürdümük- Lathyrus sativus L.- Baklagil- Türk mutfağı- ArkeobotanikÖz
Dünyadaki en büyük çevresel, ekonomik ve sosyal sorunlardan birisi iklim değişikliğidir. Son yıllarda iklim değişikliği sebebiyle azalan su mevcudiyeti, sıcaklık artışı gibi sebepler tarımda mahsul veriminde düşüşe sebep olmaktadır. Bu sebeplerle zor koşullara dayanıklı ve yeterince bilinmeyen baklagillerin mutfakta kullanım imkanlarının araştırılması önem kazanmıştır. Elverişsiz toprak ve iklim koşullarında büyüyebilen mürdümük (Lathyrus sativus) Anadolu topraklarında M.Ö. 8000 yıllarından bu yana yetişen bir baklagildir. Bu çalışma ile mürdümük ile Türk mutfağında yapılan yemeklerin tespit edilmesi ve standart reçetelerinin oluşturulması hedeflenmiştir. Çalışmanın ilk aşamasında doküman analizi ile mürdümük ile ilgili yazılı kaynaklar incelenmiş ve veri toplanmıştır. Reçete geliştirilirken kullanılan mürdümükler yazar tarafından yetiştirilmiştir. Sonraki aşamada Türk mutfağında mürdümük ile yapıldığı tespit edilen mürdümük çorbası, mürdümük dolması ve pava (mürdümük ezmesi) yemeklerinin standart reçeteleri geliştirilmiştir. Gelecek çalışmalarda mürdümüğün farklı tariflerde kullanımının araştırılması ve yeni reçeteler geliştirilmesi önerilmektedir.
Referanslar
Almeida, N. F., Rubiales, D. & Vaz Patto, M. C. (2015). Grass Pea. In: De Ron, A. M. (Ed.) Grain Legumes, Springer, New York, pp. 251-265. https://doi.org/10.1007/978-1-4939-2797-5
Arslan, M. (2017). Diversity for vitamin and amino acid content in grass pea (Lathyrus sativus L.). Legume Research-An International Journal, 40(5), 803-810. https://doi.org/10.18805/LR-369
Barone, M. & Tulumello, R. (2020). Lathyrus sativus and Nutrition: Traditional food Products, Chemistry and Safety Issues (62 p.) Springer, https://doi.org/10.1007/978-3-030-59091-8
Campbell, C. G. (1997). Grass Pea, Lathyrus sativus L. (Vol. 18). Bioversity International.
Das, A., Parihar, A. K., Barpete, S., Kumar, S. & Gupta, S. (2021). Current perspectives on reducing the β-ODAP content and improving potential agronomic traits in grass pea (Lathyrus sativus L.). Frontiers in Plant Science, 12, 703275. https://doi.org/10.3389/fpls.2021.703275
Eren, E. & Çelik, H. T. (2023). Anadolu coğrafyasında neolitik dönem arkeobotanik buluntuları. Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi, (58), 22-40. https://doi.org/10.17498/kdeniz.1299743
Fairbairn, A., Asouti, E., Near, J. & Martinoli, D. (2002). Macro-botanical evidence for plant use at Neolithic Çatalhöyük south-central Anatolia, Turkey. Vegetation History and Archaeobotany, 11, 41-54. https://doi.org/10.1007/s003340200005
FAO, IFAD, UNICEF, WFP & WHO. (2023). The State of Food Security and Nutrition in the World 2023. Urbanization, agrifood systems transformation and healthy diets across the rural–urban continuum. Rome, FAO. https://doi.org/10.4060/cc3017en
Fidanoğlu, İ. & Doğan, H. (2020). Datça’dan Betçe’ye 7: Hayatın İmbiğinden Betçe Manileri. https://dagakactim.blogspot.com/2020/04/datcadan-betceye-7.html adresinden 02.08.2024 tarihinde erişilmiştir.
Fratianni, F., Cardinale, F., Cozzolino, A., Granese, T., Albanese, D., Di Matteo, M., Zaccardelli, M., Coppola, R. & Nazzaro, F. (2014). Polyphenol composition and antioxidant activity of different grass pea (Lathyrus sativus), lentils (Lens culinaris), and chickpea (Cicer arietinum) ecotypes of the Campania region (Southern Italy). Journal of Functional Foods, 7, 551-557. https://doi.org/10.1016/j.jff.2013.12.030
Gonçalves, L., Rubiales, D., Bronze, M. R. & Vaz Patto, M. C. (2022). Grass pea (Lathyrus sativus L.) - A sustainable and resilient answer to climate challenges. Agronomy, 12(6), 1324. https://doi.org/10.3390/agronomy12061324
Kadıoğlu, M., Ünal, Y., İlhan, A. & Yürük, C. (2017). Türkiye’de iklim değişikliği ve tarımda sürdürülebilirlik, Türkiye Gıda ve İçecek Sanayi Dernekler Federasyonu Yayını (168 s.), İstanbul, Türkiye.
Kalaycı Durdu, B. & Budakoğlu, F. E. (2016). Muğla Mutfağı (143 s.) İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Muğla, Türkiye.
Khandare, A. L., Babu, J. J., Ankulu, M., Aparna, N., Shirfule, A. & Rao, G. S. (2014). Grass pea consumption & present scenario of neurolathyrism in Maharashtra State of India. Indian Journal of Medical Research, 140(1), 96-101.
Kislev, M. E. (1989). Origins of the cultivation of Lathyrus sativus and L. cicera (Fabaceae). Economic Botany, 43(2), 262-270.
Kumar, S., Gupta, P., Barpete, S., Sarker, A., Amri, A., Mathur, P. N. & Baum, M. (2013). Grass Pea. In: Singh, M., Upadhyaya, H. D., Singh Bisht, I. (Eds.) Genetic and Genomic Resources of Grain Legume Improvement. Elsevier, London and Walthan, pp 269–292. https://doi.org/10.1016/b978-0-12-397935-3.00011-6
Kutlu, L. & Çakır, E. A. (2021). Batman/Beşiri Çemialo Sırtı’nda arkeobotanik çalışmalar. Düzce Üniversitesi Bilim ve Teknoloji Dergisi, 9(1), 215-230. https://doi.org/10.29130/dubited.773005
Kutlu, L., Erim Özdoğan, A. & Altundağ Çakır, E. (2018). Archaeobotanical studies at Sumaki Höyük (Batman, Turkey) in 2014. Eurasian Journal of Forest Science, 6(2), 26-34. https://doi.org/10.31195/ejejfs.410656
Lambein, F., Travella, S., Kuo, Y. H., Van Montagu, M. & Heijde, M. (2019). Grass pea (Lathyrus sativus L.): orphan crop, nutraceutical or just plain food?. Planta, 250, 821-838. https://doi.org/10.1007/s00425-018-03084-0
Ortiz-Bobea, A., Ault, T. R., Carrillo, C. M., Chambers, R. G. & Lobell, D. B. (2021). Anthropogenic climate change has slowed global agricultural productivity growth. Nature Climate Change, 11(4), 306-312Uyar, Ö. Y., & Turoglu, H. (2023). Aşağı Pınar (Kırklareli-Türkiye) tarih öncesi yerleşiminin coğrafi veriler ve CBS teknolojileriyle yaşam çevresi analizi. Jeomorfolojik Araştırmalar Dergisi, (10), 78-90. https://doi.org/10.46453/jader.1207499
Quintieri, L., Nitride, C., De Angelis, E., Lamonaca, A., Pilolli, R., Russo, F. & Monaci, L. (2023). Alternative protein sources and novel foods: benefits, food applications and safety issues. Nutrients, 15(6), 1509. https://doi.org/10.3390/nu15061509
Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2021). Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık.
Yayınlanmış
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2025 Journal of Tourism & Gastronomy Studies
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
