Süt İşleme Tesisi Olarak Faaliyet Gösteren Coğrafi İşaret Tescilli Peynir Üreticilerinin Güncel Durumu (Current Status of Geographical Indication Registered Cheese Producers Operating As Dairy Processing Facility in Turkey)

Sibel ÖZÇAKMAK; Cem KÖSEMECİ; Asya ÇETİNKAYA; Kadir SÜZME

doi:10.21325/jotags.2025.1548

Yazarlar

Sibel ÖZÇAKMAK
Cem KÖSEMECİ
Asya ÇETİNKAYA
Kadir SÜZME

DOI:

https://doi.org/10.21325/jotags.2025.1548

Anahtar Kelimeler:

Coğrafi İşaret- Türk Patent ve Marka Kurumu- Gıda Güvenliği Bilgi Sistemi- Peynir- Menşe adı- Mahreç işareti

Öz

Coğrafi İşaret (Cİ), yöresel ürünlerin, üreticilerinin ve tüketicilerin korunmasını amaçlayan ve kırsal kalkınmanın aracı olan bir sınai mülkiyet hakkıdır. Ülkemizde Cİ tescili için yetkili mercii olan Türk Patent ve Marka Kurumu (TÜRKPATENT) Coğrafi İşaretler Portalı’nda, tescilli coğrafi işaret ile ilgili üretim, dağıtım ve/veya piyasaya arz faaliyetinde bulunan gerçek ve/veya tüzel kişilikler yayınlanmaktadır. Bu çalışmanın amacı, Cİ tescili ile korunan peynir çeşitlerinin tescil bilgilerini ve Tarım ve Orman Bakanlığı veri tabanında yer alan Cİ tescilli peynir üreticilerinin mevcut durumunu değerlendirmektir. Çalışmanın birincil verileri, TÜRKPATENT ve Gıda Güvenliği Bilgi Sistemi (GGBS) açık erişimli veri tabanları üzerinden elde edilmiştir. Buna göre; 1 Temmuz 2024 tarihi itibariyle 41 çeşit yerli peynir çeşidinin TÜRKPATENT tarafından tescillendiği, bu peynirlerin 15’inin menşe adı olduğu, Cİ tescilli peynir üretimi yapılan 31 farklı ilde toplam 85 adet süt işleme tesisi bulunduğu, yalnızca 16 adet tescilli peynir çeşidinin ilgili veri tabanlarındaki kayıtlara göre üretiminin sürdürülebilir olduğu, TÜRKPATENT ve GGBS veri tabanlarında yer alan tescilli peynir üretici bilgilerinin %19.35’inin uyumlu olduğu belirlenmiştir.

Referanslar

Anonim. (2019a). II. Uluslararası Coğrafi İşaretli Ürünler Zirvesi. [Online] Erişim adresi: https://ci.atonet.org.tr/

Anonim. (2019b). III. Tarım Orman Şurası. [Online] Erişim adresi: https://cdniys.tarimorman.gov.tr/api/File/GetGaleriFile/330/DosyaGaleri/958/iii_tarim_orman_surasi__sura_kitabi.pdf,

Anonim. (2023). 16.01.2023 tarih ve 141 sayılı Resmi Coğrafi İşaret ve Geleneksel Ürün Adı Bülteni’nde yayımlanan bülten. [Online] Erişim adresi: https://webim.turkpatent.gov.tr/file/683877ef-4f31-46c7-b655-34b4b92b912e?name=162&download

AciMER, 2024. Akdeniz Üniversitesi Coğrafi İşaretler Uygulama ve Araştırma Merkezi. [Online] Erişim adresi: https://cografiisaretler.akdeniz.edu.tr/tr

ATO, 2022. Ankara Ticaret Odası. Coğrafi İşaretler Kitabı. Editörler Prof. Dr. Nevzat ARTIK, Prof. Dr. Ufuk Tansel ŞİRELİ, Tuğçe ÖLMEZ. ISBN: 978-605-137-815-2. [Online] Erişim adresi: https://www.atonet.org.tr/Uploads/Birimler/Internet/Alt%20Tan%C4%B1t%C4%B1m/C%C4%B0-2021-06-11/ci_kitap_son_2022-01-17.pdf

Baltacı, A. (2019). Nitel araştırma süreci: Nitel bir araştırma nasıl yapılır? Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5(2), 368-388.

Çakmakçı, S., & Salık, M. A. (2021). Türkiye’nin coğrafi işaretli peynirleri. Akademik Gıda, 19(3), 325-342.

Çetinkaya, A. (2022). Dünden Bugüne Peynirlerimiz (1. Baskı). Süt Dünyası Yayınları.

Demir, M. (2016). Coğrafi işaret Olarak Kars Kaşar Peynirinin Üretimi ve Dağılımı. Kafkas Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 1, 61-81.

Çolak, M. & Alagöz, S.B. (2021). Coğrafi işaretlerin önemi ve Çorum ilindeki coğrafi işaretli ürünler. Five Zero, 2(2), 111-126

Demir, İ. (2020). Coğrafi İşaretlerin Sosyoekonomik Etkileri [Uzmanlık Tezi]. Türk Patent Enstitüsü. Ankara

eAmbrosia. (2024). eAmbrosia-The EU geographical indications register. https://ec.europa.eu/agriculture/eambrosia/geographical-indications-register/

Escudero, S. (2001). International Protection of Geographical Indications and Developing Countries. South Centre.

Esen, Ş. (2016). Bir farklılaşma stratejisi olarak coğrafi işaretler ve Türkiye incelemesi. 447-464.

Gelibolu, L., 2009. Kars kaşar peyniri işletmelerinin pazarlama sorunları ve çözüm önerileri üzerine bir alan araştırması. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 23(3),151-165.

GıdaMO. (2022). TMMOB Gıda Mühendisleri Odası. Coğrafi İşaretler ve Gıda Mühendisinin Rolü. Kitaplar Serisi-45 Karmatsan Basım Yayın Matbaacılık. [Online] Erişim adresi: https://www.gidamo.org.tr/icerik/cografi-isaretler-ve-gida-muhendisinin-rolu-844

GıdaMO. (2024). TMMOB Gıda Mühendisleri Odası. 6. Geleneksel Gıdalar Sempozyumu Sonuç Bildirgesi. [Online] Erişim adresi: https://www.gidamo.org.tr/icerik/6-geleneksel-gidalar-sempozyumu-sonuc-bildirgesi-202412181623

Goldberg, S. D. (2001). Who will raise the white flag–the battle between the united states and the european union over the protection of geographical ındications. Unıversity of Pennsylvania Journal of International Law, 22, 107.

Kan, M., Gulcubuk, B., Kan, A., & Doğan, H. (2017). Türkiye’de coğrafi işaretlerle ilgili uygulamada yaşanan sorunlara sınai mülkiyet kanun tasarısı çerçevesinden bir bakış. Hasan Kalyoncu Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi-The Journal of Hasan Kalyoncu University Law Faculty, Ocak 2017(13), 129-145.

Kan, M., & Gülçubuk, B. (2008). Kırsal ekonominin canlanmasında ve yerel sahiplenmede coğrafi işaretler. Uludağ Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 22(2), 57-66.

Kaya, M. (2023). Coğrafi işaretli ürünlerin sürdürülebilirlik açısından değerlendirilmesi: Samsun Örneği. Mavi Atlas, 11(1), 105-119.

Kemer, N., & Akın, A. Ç. (2024). Coğrafi işaretli ürünlerde kooperatiflerin rolü: Bolu Mengen peyniri örneği (The role of cooperatives on geographically İndicated products: the example of Bolu Mengen cheese). Journal of Tourism & Gastronomy Studies, 12(2), 972-987.

Küçük, R., & Tapkı, N. (2020). Hatay ilinde süt ve süt ürünleri üreten işletmelerin üretim ve pazarlama yapısı. Journal of Animal Science and Products, 3(2), 104-119.

Özdemir, G., & Dülger Altıner, D. (2018). Türkiye’de üretilen coğrafi işaret ile tescillenmiş peynir çeşitleri. Uluslararası Gastronomi Turizmi Araştırmaları Kongresi, 1(11), 631-640.

T.C. Resmî Gazete [RG], 13.06.2010, Sayı 27610. Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu. [Online] Erişim adresi: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=5996&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5

T.C. Resmi Gazete [RG], 17.12.2011, Sayı 28145. Gıda İşletmelerinin Kayıt ve Onay İşlemlerine Dair Yönetmelik. [Online] Erişim adresi: https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/12/20111217-6.htm

T.C. Resmi Gazete [RG], 20.01.2014, Sayı 40107. Gıda İşletmelerinin Kayıt ve Onay İşlemlerine Dair Yönetmelikte Değişiklik Yapılması Hakkında Yönetmelik. [Online] Erişim adresi: https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2014/01/20140107-2.htm

T.C. Resmi Gazete [RG], 26.07.2016, Sayı 29782. Gıda İşletmelerinde Yerel, Marjinal ve Sınırlı Faaliyetlerin Düzenlenmesine Dair Yönetmelik. [Online] Erişim adresi: https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2016/07/20160726-2.htm

T.C. Resmi Gazete [RG],10.01 2017a. Sınai Mülkiyet Kanunu, Sayı 29944, Kanun No: 6769. [Online] Erişim adresi: https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2017/01/20170110-9.htm

T.C. Resmi Gazete [RG], 29.01.2017b, Sayı 29944. Coğrafi İşaret ve Geleneksel Ürün Adı Amblem Yönetmeliği. [Online] Erişim adresi: https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2017/12/20171229-8.Htm

Tekelioğlu, Y. & Demirer, R. (2008). Küreselleşme Sürecinde Yöresel Ürünler ve Coğrafi İşaretlerin Geleceği. Küreselleşme, Demokratikleşme ve Türkiye Uluslararası Sempozyumu Bildiri Kitabı, Akdeniz Üniversitesi, İ.İ.B.F., Gazi Kitabevi, Ankara, 715-730.

Tekelioğlu, Y. (2019). Coğrafi işaretler ve Türkiye uygulamaları. Ufuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 8(15), 47-75.

Tekelioğlu, Y. (2021). Coğrafi İşaretlerin A, B, C’si. YÜciDERGİ, 1, 14-32.

Türk Patent ve Marka Kurumu [TÜRKPATENT], (2024a). Türk Patent ve Marka Kurumu Coğrafi İşaretler Portalı. https://ci.turkpatent.gov.tr/veri-tabani

Türk Patent ve Marka Kurumu. [TÜRKPATENT]. (2024b). Coğrafi İşaret Tescil Sahipleri. [Online] Erişim adresi: https://ci.turkpatent.gov.tr/Statistics/RegistrationOwners.

Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2018). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri. Seçgin Yayıncılık. [Online] Erişim adresi: https://www.seckin.com.tr/kitap/176755156

Yörükoğlu, T., Dayısoylu, K. S., & Ançel, T. (2024). Coğrafi işaret sürecinde türkiye odalar ve borsalar birliğinin rolü ve coğrafi işaret mağazası önerisi. Black Sea Journal of Engineering and Science, 7(2), 323-328.