Evsel Gıda İsrafını Azaltmaya Yönelik Motivasyonların ve Engellerin Belirlenmesi (Identifying Motivators and Barriers to Reducing Household Food Waste)

Rabia BÖLÜKBAŞ

doi:10.21325/jotags.2024.1526

Yazarlar

Rabia BÖLÜKBAŞ

DOI:

https://doi.org/10.21325/jotags.2024.1526

Anahtar Kelimeler:

Gıda israfı- Evsel atık- İsrafçı davranış

Öz

Gıda zincirinin tüm aşamalarında meydana gelen gıda israfı çevresel, toplumsal ve ekonomik birçok olumsuz sorunlara neden olmaktadır. Bahsi geçen bu zincirin son aşamalarından olan evsel gıda israfı önemli miktarlarda atığın oluşmasında etkilidir. Bu çalışma evsel gıda israfını azaltmaya yönelik motivasyon ve engellerin belirlenmesini amaçlamaktadır. Bu amaç doğrultusunda nitel araştırma tekniklerinden olan görüşme metodu kullanılmış ve görüşmeler (n=10) yarı yapılandırılmış form ile gerçekleştirilmiştir. Görüşmeler 17.08.2024-22.08.2024 tarihleri arasında gerçekleşmiş ve her bir görüşme yaklaşık 25 dakika sürmüştür. Görüşmeler sırasında tutulan notların dökümleri, ortaya çıkan temaları belirlemek için nitel araştırma yöntemlerine uygun olarak analiz edilmiştir. Elde edilen veriler neticesinde tematik analiz gerçekleştirilmiş ve 3 farklı tema belirlenmiştir. Bu temalar israf endişeleri, sorumluluktan kaçış ve alternatif çözümler şeklindedir. Evsel gıda israfındaki motivasyonlara bakıldığında, günah işlememe isteği, parasal tasarruf sağlama, hayvanlarda paylaşma isteği ve yeni ürünlerde değerlendirme; engellerin ise taze ürün yeme isteği, ihtiyaç fazlası ürün satın alma, bazı ürünlerin dönüştürülememesi, her ürünün hayvanlar ile paylaşmaya uygun olmaması olduğu görülmektedir.

Referanslar

Altunay, E., Oral, G., & Yalçınkaya, M. (2014). Eğitim kurumlarında mobbing uygulamalarına ilişkin nitel bir araştırma. Sakarya University Journal of Education, 4(1), 62-80.

Bölükbaş, R. (2023). Gıda Kaybı ve Gıda İsrafı, Yazıcıoğlu, İ., Aksoy, M., ve Kaman, G.S., (Ed), Turizm ve Sürdürülebilirlik, Detay Yayıncılık.

Bölükbaş, R., Sarıkaya, G. S., & Yazıcıoğlu, İ. (2021). Analysis of food waste and sustainability behavior in Turkish television cooking shows. International Journal of Gastronomy and Food Science, 24, 100336.

Di Talia, E., Simeone, M., & Scarpato, D. (2019). Consumer behaviour types in household food waste. Journal of Cleaner Production, 214, 166-172.

Dömbekci, H. A., & Erişen, M. A. (2022). Nitel araştırmalarda görüşme tekniği. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(Özel Sayı 2), 141-160.

FAO, 2024, https://www.fao.org/platform-food-loss-waste/food-waste/introduction/en

Farahdiba, A. U., Warmadewanthi, I. D. A. A., Fransiscus, Y., Rosyidah, E., Hermana, J., and Yuniarto, A. (2023). The present and proposed sustainable food waste treatment technology in Indonesia: A review. Environmental Technology & Innovation, 103256.

Garcia-Garcia, G., Woolley, E., Rahimifard, S., Colwill, J., White, R., & Needham, L. (2017). A methodology for sustainable management of food waste. Waste and Biomass Valorization, 8(6), 2209-2227.

Garrone, P., Melacini, M., Perego, A., & Sert, S. (2016). Reducing food waste in food manufacturing companies. Journal of Cleaner Production, 137, 1076-1085.

Graham-Rowe, E., Jessop, D. C., & Sparks, P. (2014). Identifying motivations and barriers to minimising household food waste. Resources, Conservation and Recycling, 84, 15-23.

Halloran, A., Clement, J., Kornum, N., Bucatariu, C., & Magid, J. (2014). Addressing food waste reduction in Denmark. Food Policy, 49, 294-301.

Hamilton, S. F., & Richards, T. J. (2019). Food policy and household food waste. American Journal of Agricultural Economics. 101 (2), 353-625.

Kaman, G. S., Bozkurt, İ., Bölükbaş, R., Özhasar, Y., Demirci, B., & Yazıcıoğlu, İ. (2024). The Strategy Food Waste in Restaurants: A Systematic Literature Review. Trends in Food Science & Technology, 104625.

Katajajuuri, J. M., Silvennoinen, K., Hartikainen, H., Heikkilä, L., & Reinikainen, A. (2014). Food waste in the Finnish food chain. Journal of Cleaner Production, 73, 322-329.

Kim, J., Rundle-Thiele, S., Knox, K., Burke, K., & Bogomolova, S. (2020). Consumer perspectives on household food waste reduction campaigns. Journal of Cleaner Production, 243, 118608.

Lebersorger, S., & Schneider, F. (2011). Discussion on the methodology for determining food waste in household waste composition studies. Waste Management, 31(9-10), 1924-1933.

Mallinson, L. J., Russell, J. M., & Barker, M. E. (2016). Attitudes and behaviour towards convenience food and food waste in the United Kingdom. Appetite, 103, 17-28.

Massow von, M., Parizeau, K., Gallant, M., Wickson, M., Haines, J., Ma, D. W., ... & Duncan, A. M. (2019). Valuing the multiple impacts of household food waste. Frontiers in Nutrition, 6, 143.

Papargyropoulou, E., Lozano, R., Steinberger, J. K., Wright, N., & bin Ujang, Z. (2014). The food waste hierarchy as a framework for the management of food surplus and food waste. Journal of Cleaner Production, 76, 106-115.

Said, Z., Sharma, P., Nhuong, Q. T. B., Bora, B. J., Lichtfouse, E., Khalid, H. M., ... & Hoang, A. T. (2023). Intelligent approaches for sustainable management and valorisation of food waste. Bioresource Technology, 377, 1-13, 128952.

Sarıkaya, G. S., Bölükbaş, R., & Erol, E. (2020). Gıda israfına yönelik çalışmaların bibliyometrik analizi. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, Special Issue (4), 246-256.

Schanes, K., Dobernig, K., & Gözet, B. (2018). Food waste matters-A systematic review of household food waste practices and their policy implications. Journal of Cleaner Production, 182, 978-991.

Scherhaufer, S., Moates, G., Hartikainen, H., Waldron, K., & Obersteiner, G. (2018). Environmental impacts of food waste in Europe. Waste Management, 77, 98-113.

Secondi, L., Principato, L., & Laureti, T. (2015). Household food waste behaviour in EU-27 countries: A multilevel analysis. Food Policy, 56, 25-40.

Stancu, V., Haugaard, P., & Lähteenmäki, L. (2016). Determinants of consumer food waste behaviour: Two routes to food waste. Appetite, 96, 7-17.

Toker, A. (2022). Sosyal bilimlerde nitel veri analizi için bir kilavuz. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (51), 319-345.

Varese, E., Cesarani, M. C., & Wojnarowska, M. (2023). Consumers' perception of suboptimal food: strategies to reduce food waste. British Food Journal, 125(1), 361-378.