Turist Tipolojisine Göre Tur Planlamasında Yapay Zekâ Teknolojisinin Kullanımı: Sürdürülebilir Yaratıcı Turizm ve Eko-Gastronomi Deneyimi Üzerine Karşılaştırmalı Bir Uygulama (Use of Artificial Intelligence Technology in Tour Planning According to Tourist

Bahar TÜRKAY

doi:10.21325/jotags.2024.1466

Yazarlar

Bahar TÜRKAY

DOI:

https://doi.org/10.21325/jotags.2024.1466

Anahtar Kelimeler:

Yapay zekâ- Sürdürülebilir turizm- Yaratıcı turizm- Eko-gastronomi- Turist tipolojisi

Öz

Sürdürülebilir turizm, doğal kaynakların korunmasını, yerel halkın refahını ve kültürel mirasın yaşatılmasını hedeflerken, eko-gastronomi yerel ve organik gıdaların tüketimini teşvik ederek çevreye olan zararı azaltmakta ve yerel ekonomiye katkıda bulunmaktadır. Yaratıcı turizm ise ziyaretçilere yerel kültüre derinlemesine katılım fırsatı sunarak, kültürel etkileşimi arttırmaktadır. Bu üç yaklaşım bir araya geldiğinde, turistlerin doğayla uyumlu bir şekilde seyahat etmeleri, yerel mutfak kültürünü keşfetmeleri ve yaratıcı deneyimlerle yerel kültüre daha yakın olmaları sağlanabilmektedir. Günümüzde teknoloji hızla gelişmekte ve yapay zekânın turizmde kullanılması turistler için kişiselleştirilmiş, özelleştirilmiş ve farklılaştırılmış deneyimler yaratma açısından imkânlar sağlamaktadır. Çalışmada, “sürdürülebilir turizm”, “yaratıcı turizm”, “eko-gastronomi” deneyimi odaklarını kapsayacak ve farklı turist tipolojilerine göre planlama oluşturabilecek yapay zekâ desteğinin turizm sektöründeki olası rolü incelenmiştir. Çalışmanın amacı, tur planlamasında kişiselleştirilmiş deneyimler sunmak adına Cohen’in turist tipolojileri bağlamında farklı değişkenlerle birlikte yapay zekâ sohbet robotlarının tur deneyimi yaratma konusundaki yeterlilikleri açısından karşılaştırmalı bir uygulama sunmaktır.

Referanslar

Adalı, E. (2017). Yapay zeka. İTÜ Vakfı Dergisi, 75, 8-13.

Ajanovıc, E., & Çizel, B. (2015). UNESCO yaratıcı kentler ağı ile Antalya kentinin değerlendirilmesi. Akdeniz İnsani Bilimler Dergisi, 5(1), 1-16.

Akar, A. Ö. M. (2022). Eko-Gastronomi ve Sürdürülebilir Bölgesel Kalkınma. Social Mentality and Researcher Thinkers Journal (Smart Journal), 5(24), 1432-1443.

Akdağ, G., & Üzülmez, M. (2017). Sürdürülebilir gastronomi turizmi kapsamında otantik yiyeceklere yönelik bir inceleme. Journal of Tourism & Gastronomy Studies, 5(Special Issue 2), 301-309.

Akdu, S. (2019). Sürdürülebilir turizm gelişimi ve yaratıcı turizm. Gümüşhane Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 10, 132-139.

Alkan, C. (2015). Sürdürülebilir turizm: Alaçatı destinasyonuna yönelik bir uygulama. Yaşar Üniversitesi E-Dergisi, 10(40), 6692-6710.

Avcıkurt, C. Köroğlu, A., & Sarıoğlan, M. (2009). Türk Turizminin Dünya Turizmindeki Yeri, Çavuş, Ş., Z. Ege ve O. Çolakoğlu (Ed.), Türk turizm tarihi: yapısal ve sektörel gelişim (s.1-14). Ankara: Detay Yayıncılık.

Ayaz, N., & Sorgun, T. (2020). Turist tipolojisi ve seyahat memnuniyeti ilişkisi: Ilgaz kayak merkezi örneği., 17(2), Seyahat ve Otel İşletmeciliği Dergisi 328-341.

Aydoğan Çifçi, M. (2020). Yaratıcı Turizmin Etkilediği Destinasyon Bileşenlerinin Belirlenmesi, Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.

Balık, M. (2015), Sürdürülebilir Turizm Kalkınması Kapsamında Kültürel Mirasın Korunması Açısından Kentsel Yenilemenin Yeri ve Önemi: Fenerbalat Örneği, (Yüksek Lisans Tezi), İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.

Can, E. (2016). Turizm Destinasyonlarında Sürdürülebilir Turizmin Sürdürülebilir Rekabet Açısından Değerlendirilmesi. İstanbul Sosyal Bilimler Dergisi, (4), 23-40.

Cohen, E. (1972). Toward a sociology of international tourism. Social Research Political Economics, 39(1), 164-182.

Cohen, E. (1979). A Phenomenology of Tourist Experiences, Sociology, 13(2), 179-201.

Decrop, A., & Snelders, D. (2005). A Grounded Typology of Vacation Decision-Making, Tourism Management, 26 (2): 121-132.

Duxbury, N., & Richards, G.: (2019). Towards a Research Agenda for Creative Tourism: Developments, Diversity, and Dynamics, In A Research Agenda For Creative Tourism, Ed. by. Duxbury, N., and Richards G., Cheltenham, Edward Elgar Publishing. ss.1-14.

Dwivedi, Y. K., Sharma, A., Rana, N. P., Giannakis, M., Goel, P., & Dutot, V. (2023). Evolution of artificial intelligence research in Technological Forecasting and Social Change: Research topics, trends, and future directions. Technological Forecasting and Social Change, 192, 122579.

Ercan, F. (2020). Turizm pazarlamasında yapay zekâ teknolojilerinin kullanımı ve uygulama örnekleri. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Turizm Fakültesi Dergisi, 23(2), 394-410.

Erdem, A. (2023). Akıllı Turizmin ChatGPT Tarafından Değerlendirilmesi (Evaluation of Smart Tourism by ChatGPT). Journal of Tourism & Gastronomy Studies, 11(4), 3298-3313.

Farias, E. D., Silva, A. S., & Costa, M. F. (2021). Factors That İnfluence Tourists For Ecogastronomic Destinations. Gestão & Regionalidade, 38(113), 113-130.

Garda, B., & Temizel, M. (2016). Sürdürülebilir turizm çeşitleri. Selçuk Üniversitesi Sosyal ve Teknik Araştırmalar Dergisi, (12), 83-103.

Goeldner, C. R., Ritchie, J. B., & McIntosh, R. (2006). Tourism: Principles, Practices, Philosophies, John Wiley&Sons. Inc., USA.

Grace, K., Salvatier, J., Dafoe, A., Zhang, B., & Evans, O. (2018). Viewpoint: when will aI exceed human performance. EvidencefromaIexperts. JArtifIntellRes62, 729-754.

Güdü Demirbulat, Ö. (2020). Turist Rehberliği Açısından Turist Tipolojileri. E.Düzgün (Ed.). Örnek Olaylarla Turist Rehberliği içinde (ss. 149-162). Ankara: Detay Yayıncılık.

Gülüm, E. (2015). Yaratıcı Turizm-Halk Kültürü İlişkisi ve Yerelin Popülerleşmesi. Milli Folklor, 27 (105): 87-98.

Gün, S., & Kılıç, G. D. (2022). Eko Gastronomi ve Sürdürülebilir Gastronomi (Eco Gastronomy and Sustainable Gastronomy). Journal Of Tourism & Gastronomy Studies, 10(2), 999-1015.

Gürbüz, E. (2023). Turizm'de Chatgpt 4 Kullanımı, https://tr.linkedin.com/pulse/turizmde-chatgbt-4-kullan%C4%B1m%C4%B1-eray-g%C3%BCrb%C3%BCz, Erişim Tarihi: 01.03.2024.

Gürsakal, N. (2021). Makine Öğrenmesi, Bursa: Dora.

Güven, A. (2016, October). Yaratıcı Turizm Kapsamında Antalya İli Turizm Kaynaklarının Değerlendirilmesi. In Congress Book (s. 326).

Harari, N. Y. (2016). Homo Deus Yarının Kısa Bir Tarihi. P. N. Taneli (Çev). İstanbul: Kolektif Kitap.

Hofacker, C. (2001). İnternet Marketing, N.J, John Wiley &Sons Inc.

Kahraman, O.C. (2020). Cohen Turist Tipolojisi, İçinde, Kozak, N. (Editör), Online Türkiye Turizm Ansiklopedisi, https://turkiyeturizmansiklopedisi.com/cohen-turist-tipolojisi, Erişim tarihi: 30.03.2024.

Karaca, Ş., Önem, E. Ö., & Yıldız, M. (2023). Termal turizme yönelik deneyimleme kalitesinin müşteri güveni ve tavsiye etme niyetine etkisinin incelenmesi. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, 13(2), 1050-1066.

Karakoç Keskin, E. K. (2023). Yapay zekâ sohbet robotu ChatGPT ve Türkiye internet gündeminde oluşturduğu temalar. Yeni Medya Elektronik Dergisi, 7(2), 114-131.

Kırcova, I. (2002). İnternette pazarlamada kullanılan e-ölçütler. Ege Academic Review, 2(2), 125-131.

Kurnaz, A. (2017). Sürdürülebilir Gastronomi Kapsamında Yeşil Restoranların Hizmet Kalitesini Algısının GRSERV ile Ölçülmesi: İstanbul Örneği, (Yayınlanmamış Doktora Tezi) Aydın: Adnan Menderes Üniversitesi, SBE.

Mavnacıoğlu, K. (2022). Dijital çağda pazarlama iletişimi etiği üzerine bir değerlendirme. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 8(1), 52-66.

Middleton, V., & Hawkins, R. (1998). Sustainable Tourism: A Marketing Perspective, Oxford, Butterworth- Heinemann, 1998.

Milmo, D. (2023). "ChatGPT reaches 100 million users two months after launch". The Guardian, ISSN 0261-3077.

Minh, D., Wang, H. X., Li, Y. F., & Nguyen, T. N. (2022). Explainable artificial intelligence: a comprehensive review. Artificial Intelligence Review, 1-66.

Öztopçu, A., & Akar, M. (2019). Eko-gastronomi ve sürdürülebilir bölgesel kalkınma. International Social Mentality and Researcher Thinkers Journal, 5(24), 1432-1443.

Pawlusiński, R., & Kubal, M. (2018). A new take on an old structure? Creative and slow tourism in Krakow (Poland). Journal of Tourism and Cultural Change, 16(3), 265-285.

Prince, S. (2017). Cohen’s Model of Typologies of Tourists. In L. L. Lowry (Ed.), The SAGE international encyclopedia of travel and tourism (pp. 279-282). ABD: SAGE Publications, Inc.

Rebollo, J. F. V., & Baidal, J. A. I. (2003). Measuring sustainability in a mass tourist destination: pressures, perceptions and policy responses in Torrevieja, Spain. Journal of Sustainable Tourism, 11(2-3), 181-203.

Ritchie, J. B., & Crouch, G. I., (2003). The Competitive Destination: A Sustainable Tourism Perspective, Oxon, CABI Publishing.

Richards, G. (2015). ‘Creative Tourism: New Opportunities for Destinations Worldwide?’ Presentation at the World Travel Market Conference on ‘Creative Tourism: All that you need to know about this growing sector’ https://www.academia.edu/17835707/Creative_Tourism_New_Opportunities_for_Destinations_Worldwide, Erişim Tarihi: 26.03.2024.

Richards, G., & Raymond, C. (2000). ‘Creative Tourism’. ATLAS News, 23: 16-20.

Sayin, O. G. K., & Karaman, A. (2019). Communication and productivity with guests at front office; A qualitative study on hotels. Journal of International Management and Social Researches, 6(11), 186-196.

Scarpato, R. (2002). Sustainable Gastronomy As A Tourist Products. A. Hjalager & G. Richards (ed.) Tourism and Gastronomy içinde (ss.51-70). London and New York: Routledge.

Tsaih, R. H. & Hsu, C. C. (2018). Artificial intelligence in smart tourism: a conceptual framework. The 18th International Conference on Electronic Business. Guilin, China, 124-133.

Uğurlar, A. (2017). Turizmde sürdürülebilirlik: Bir ölçülebilirlik aracı olarak göstergelerin önemi. İdealkent, 8(21), 118-140.

UNEP. (2005). Making tourism more sustainable: a guide for policy makers. United Nations Environment Programme and World Tourism Organization.

Wikipedia, (2024). ChatGPT, https://tr.wikipedia.org/wiki/ChatGPT, Erişim Tarihi: 08.03.2024.

Wikipedia, (2024). Gemeni, https://tr.wikipedia.org/wiki/Gemini, Erişim Tarihi: 14.05.2024.

Yurtseven, R., & Kaya, O. (2011). Eko-Gastronomi ve Sürdürülebilirlik. Osman. E. Ç (ed.), 11, 57-65.

Zhu, J. J., Jiang, J., Yang, M., & Ren, Z. J. (2023). ChatGPT and environmental research. Environmental Science & Technology. https://doi.org/10.1021/acs.est.3c01818.

Zlatanov, S. & Popesku, J. (2019). Current applications of artificial intelligence in tourism and hospitality. International Scientific Conference on Information Technology and Data Related Research. Belgrade, Serbia, 84-90.

Zoğal, V., & Emekli, G. (2017). Yaratıcı Turizme Kavramsal ve Coğrafi Bir Yaklaşım. Ege Coğrafya Dergisi, 26(1), 21-34.