Sinema Filmlerinde Gastronomi Semiyolojisi (Gastronomy Semiology in Moiıon Picture Film)

Elif Zeynep ÖZER; Birengül ŞALKAMOĞLU

doi:10.21325/jotags.2024.1438

Yazarlar

Elif Zeynep ÖZER
Birengül ŞALKAMOĞLU

DOI:

https://doi.org/10.21325/jotags.2024.1438

Anahtar Kelimeler:

Gastronomi- Türk Kültürü- Sinemada Semiyoloji- Nuri Bilge Ceylan- Bir Zamanlar Anadolu’da

Öz

Çalışmanın amacı göstergebilimsel gastronomik ögelerin sinema filmlerindeki rastlantısal veya bilinçli kullanımının ortaya konulmasıdır. Alt amaçlardan ilki gastronomik yansımaların hangi sembollerle gösterildiğini ortaya koymaktır. Diğer bir alt amaç ise ortaya konulan gastronomik sembollerin Türk kültüründeki anlamlarını çözümlemek ve sinema filmlerindeki gastronomi kültürüyle toplumsal kültür dinamikleri arasında ilişki kurmaktır. Çalışmanın amacı doğrultusunda, çalışmanın yöntemi nitel olarak belirlenmiştir. Sinema filmlerindeki gastronomik ögelere semiyolojik (göstergebilim) analiz uygulanmıştır. Bu çalışma, sinema filmlerinde hangi gastronomik sembollerin ele alındığı ve bununla birlikte toplumsal olarak genel geçer anlama sahip gastronomik ögelerin ve anlamların çözümlenmesi; ayrıca sinema filmine yansımış olan gastronomik sembollerin statü, aile, toplumsal sınıf gibi anlamlarının ortaya konulması bakımından önem taşımaktadır. Türk kültürünü gerçekçi bir şekilde yansıttığı toplumsal olarak düşünülen ve ulusal/uluslararası pek çok ödüle sahip senarist ve yönetmen Nuri Bilge Ceylan’ın sinema filmleri çalışmanın evrenini oluşturmaktadır. Örneklemse “Bir Zamanlar Anadolu’da” sinema filmidir. Çalışmanın sonucunda gastronomik sembollerin sinema filminde yer aldığı ve misafirperverlik, atfedilen toplumsal cinsiyet rolleri, hiyerarşi gibi unsurların gastronomik sembollerle aktarıldığı ortaya çıkmıştır.

Referanslar

Abalı, İ. (2021). Türk halk düşüncesinde bekâret sembolü olarak bal. Milli Folklor, 17(131), 62-74.

Ağırbaş, Ö. G. D. S. (2020). Barış sembolü: Zeytin ve sanat tarihindeki izleri. Sosyal ve Beşeri Bilimler Kongresi, 1.

Akarçay, E. (2016). Beslencenin sosyolojisi: Orta sınıfların yeme içme ve eğlence örüntüleri. Ankara, Phoenix Yayınları, 28-44.

Aktürk, Z. (2019). Kodlama-kodaçımı bağlamında nuri bilge ceylan sinemasındaki dini figürler: Ahlat ağacı ve kış uykusu örnekleri. Toplum Bilimleri Dergisi, (26), 96-128.

Arslan, S. (2014). Türk kültüründe ağaç kültü ve hayat ağacı. Uluslararası Sosyal ve Eğitim Bilimleri Dergisi, 1(1), 59-71.

Avcı, A., Erkoc̣, S., & Otman, E. (2012). Yemekte tarih var: yemek kültürü ve tarihçiliği. (No Title).

Aydın, D. (2016). Göstergebilim ve sinemada propaganda kodları. Anadolu Bil Meslek Yüksekokulu Dergisi, (43-69).

Beşirli, H. (2010). Yemek, kültür ve kimlik. Milli Folklor, 22(87), 159-169.

Beşirli, H. (2011). Türk kültüründe güç, iktidar, itaat ve sadakatin yemek sembolizmi esasında değerlendirilmesi. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, (58), 139-152.

Beyazperde (2024). Bir zamanlar anadolu’da film afişi. https://www.beyazperde.com/filmler/film-191041/ Fransızca Afişi: https://www.beyazperde.com/filmler/film-191041/fotolar/detay/?cmediafile=9001674008 Erişim Tarihi: 11.04.2024

Bulut, H. İ. (2014). Bir Kur'an meyvesi olarak incir ve türk kültüründe incir yorumları. Electronic Turkish Studies, 9(5).

Çakır, M. U., Şengül, S., & Parmaksızoğlu, E. (2020). Sinema perdesinde gastronomi görüntüsü: Yemeğin sosyolojik yansımaları. Journal of Tourism and Gastronomy Studies.

Çalışır, G., Türkal, İ., Türten, B., Kütükoğlu, E., & Özarslan, C. (2019). Çay içme kültürünün kişilerarası iletişime katkısı. Mavi Atlas, 7(2), 54-87.

Çaycı, A. E., & Aktaş, C. (2018). Dijitalden tatmak: Yemeğin “yeni” gastro mekânlardaki seyirlik gösterisinin kültürel yansımaları. Trt Akademi, 3(6), 710-727.

Çiçek, M. (2019). Göstergebilim ve sinema ya da sinema göstergebilimi. Kesit Akademi, 2(3), 25-41.

Dağ ve Budak (2022). İletişim Araştırmalarında Göstergebilim Yöntemi. ASEAD 9. Uluslararası Sosyal Bilimler Sempozyumu. (Antalya - Türkiye, 28-30 Mayıs / May 2022), ed. İrfan Türkoğlu (14 Temmuz 2022, 405-414), ISBN: 978-625-8045-49-9.

Diyanet İşleri Başkanlığı (2024). 19. Meryem Suresi. Kur’an-ı Kerim, 23-26. Ayet, Cüz 16., (s.305-306). https://kuran.diyanet.gov.tr/mushaf/kuran-meal-1/meryem-suresi-19/ayet-26/diyanet-isleri-baskanligi-meali-1 Erişim Tarihi: 09.04.2024.

Diyanet İşleri Başkanlığı (2024). 24. Nûr Suresi. Kur’an-ı Kerim, 35. Ayet, Cüz 18 (s.353). https://kuran.diyanet.gov.tr/mushaf/kuran-meal-1/nur-suresi-24/ayet-32/diyanet-isleri-baskanligi-meali-1 Erişim Tarihi: 09.04.2024.

Diyanet İşleri Başkanlığı (2024). 95. Tîn Suresi. Kur’an-ı Kerim, 1. Ayet, Cüz 30. (s.596) https://kuran.diyanet.gov.tr/mushaf/kuran-meal-1/tin-suresi-95/ayet-1/diyanet-isleri-baskanligi-meali-1 Erişim Tarihi: 09.04.2024.

Elinç, Z. K., & Kaya, L. G. Mitoloji ve İnanışlar Işığında Türk Kültüründe Hurma Ağacı (Phoenıx Dactylıfera L.) Ve Sembolleri.

Ercan, C. A. (2017). Söylencelerde ve masallarda elma sembolü. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 21(3), 1043-1060.

Erim, G., & Kartı, C. (2023). Sanatta kültürel simgeler: Zeytin Ağacı. Milli Eğitim Dergisi, 52(240), 3033-3062. https://doi.org/10.37669/milliegitim.1181314

Erkman, F. (1987). Göstergebilimine Giriş. İstanbul: Alan Yayıncılık.

Eroğlu, A. H. (1999). Ekmek-şarap ayini (Evharistiya) konusunda Katolikler ve Protestanlar arasındaki anlayış farklılıkları. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 39(1), 439-454.

Fenerci, B. Ş. (2021). Eskiçağ’da bal. Masrop E-Dergi, 15(1), 62-74.

Film Afişi-1: https://i.pinimg.com/736x/dc/0e/1c/dc0e1cde5797f7ae2b8f5334eeccedc4--bir-zamanlar-once-upon-a-time.jpg [Erişim: 07.01.2024]

Film Afişi-2: https://kultfilmler.com/wp-content/uploads/2020/04/96ffc749305a70cf76d1fb4175ca141e.jpg [Erişim: 07.01.2024]

Film Afişi-3: https://m.media-amazon.com/images/M/MV5BNTMxYTQwYjctMjhmNS00ZDkyLTlmYjEtMWYxNjQ4NjhkNDI5XkEyXkFqcGdeQXVyMjgyNjk3MzE@._V1_.jpg [Erişim: 07.01.2024]

Florıotı, H. (2015). Eski Yakındoğu’da “nar” sembolizmine dair: bir derleme çalışması. Tarih Okulu Dergisi 8(22), 19-38.

Gürhan, N. (2017). Yemek ve din: yemeğin dini simgesel anlamları üzerine bir inceleme. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 6(2), 1204-1223.

Gürsoy D. (2005), Demlikten Süzülen Kültür: Çay. Oğlak Yayıncılık ve Reklamcılık Ltd. Şti.

https://live.staticflickr.com/6153/6174400190_47bb0bc5c3_k.jpg [Erişim: 07.01.2024]

IMDb (2024). Once Upon a Time in Anatolia. https://www.imdb.com/title/tt1827487/mediaviewer/rm69972480/ Erişim Tarihi: 11.04.2024

İnternet Kaynakları

Kanık, İ. (2018). Gastro Sinema. Alfa Yayınları.

Karabina, S., İflazoğlu, N., Karakuş, H., & Kuvvetli, M. (2016). Mutfaktaki kutsal emanet. Zeytin Bilimi, 6(2), 99-104.

Karaköse, S. (2023). Hükümet Kadın” filminin göstergebilimsel analizi. Sosyal ve Kültürel Araştırmalar Dergisi (SKAD), 9(18), 83-102.

Karatosun, M. O. (2022). Kilise hukukunda evharistiya ayininin sıhhat şartları. Marife Dini Araştırmalar Dergisi, 22(2), 585-604.

Kayalıoğlu, S. (2023). İkonolojik bir biçim olarak nar ve sanatsal temsillerde kadın-nar alegorisi. Sanat ve Tasarım Dergisi, (31), 167-191.

Kitabı Mukaddes, (2003). Kitabı Mukaddes Eski ve Yeni Ahit Tevrat, Zebur (Mezmurlar) ve İncil. Ohan Matbaacılık: İstanbul. ISBN 975-462-011-3.

Küngerü, A. (2016). Bir ifade aracı olarak dijital öykü anlatımı. Abant Kültürel Araştırmalar Dergisi, 1(2), 33-45.

Nuribilgeceylan, (2024). Bir Zamanlar Anadolu’da (Ones Upon a Time in Anatolia). https://www.nuribilgeceylan.com/movies/anatolia/displayphoto.php?mid=7&desc=&file=posterdesign4.jpg&hires=posterdesign4_hires.jpg ve https://www.nuribilgeceylan.com/movies/anatolia/displayphoto.php?mid=7&desc=Poster+for+the+Turkish+release+%28Design+by+It+is+red%29&file=posterdesign8.jpg&hires=posterdesign8_hires.jpg Erişim Tarihi: 11.04.2024.

Ölmez, F. (2012). Meyve ve Türk sanatları bağlamında elma. Art-E Sanat Dergisi, 5(10), 77-102.

Özdemir, N. & Öztürk, B. (2022). Nuri Bilge Ceylan sinemasında Tarkovsky öykünmesi. İletişim Çalışmaları Dergisi, 8(3), 293-314.

Parsa, P. A. & Akmeşe, Z. (2012). Nuri Bilge Ceylan Sinemasında Anlatı Kodları ve Arketipler ‘Bir Zamanlar Anadolu’da. Türk XIII. Film Araştırmalarında Yeni Yönelimler Konferansı: Sinema ve Bellek, Kadir Has Üniversitesi İletişim Fakültesi Uluslararası Konferans, 03-05 Mayıs.

Riera, J. J. (2024) Semiotic Theory. Theoretıcal Models For Teachıng And Research. PB Press Books. https://opentext.wsu.edu/theoreticalmodelsforteachingandresearch/chapter/semiotic-theory/ Erişim tarihi: 08.04.2024.

Saçlı, M. (2020). İncir ve zeytin: Tîn Sûresi bağlamında Kur’ân’ın teşrîfine mazhar olmuş iki nimet. Mecmua- Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 5(10), 216-239. ISSN: 2587-1811

Sağır, A. (2016). Ölüm sosyolojisi bağlamında yemek, cenaze ve ölümün sofra pratikleri üzerine. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 20(1), 271-298.

Sakınmaz, R. & Özçınar, M. (2020). Nuri Bilge Ceylan sinemasında karakterlerin sinematografik sunumları. The Journal of Academic Social Science

Sarıgül, A. (2023). The platform filminin sınıf bilinci bağlamında göstergebilimsel yöntemle analizi. Edebiyat ve Beşeri Bilimler Dergisi, (70), 36-48.

Şimşek, A. (2021). Rakı ve Türk rakı sofrasındaki yemek kültürü. Erzurum Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (12), 76-95.

Şimşek, M. A. (2006). https://www.hristiyanturk.com/forums/topic/fysyh-yemedi-yazan-m-ali-thimthek/[Erişim: 13.01. 2024]

Yel, H. (2020). Toplumsal cinsiyet rollerindeki eşitsizlik bağlamında Nuri Bilge Ceylan sinemasında kadının konumu (Master's thesis, Batman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü).