Göbekli Tepe Kazısında Ortaya Çıkarılan Gastronomik Unsurlarının Belirlenmesi (Determination of Gastronomic Features Uncovered at Göbekli Tepe Excavation)

Yazarlar

  • Sevda KARAKÖSE
  • Osman ÇAVUŞ

DOI:

https://doi.org/10.21325/jotags.2024.1431

Anahtar Kelimeler:

Gastronomi- Göbekli tepe- Neolitik dönem- Yemek kültürü

Öz

Bu çalışmanın amacı modern zamanların en önemli arkeolojik keşiflerinden biri olan Göbekli Tepe kazılarında bulunan gastronomik unsurların incelenmesidir. Aynı zamanda bu çalışma kazılarda elde edilen gastronomik unsurların ne amaçla kullanıldığı, günümüzde bölge mutfak kültürünü nasıl etkilediği   ve bölge mutfağı ile ilişki durumu gibi alt amaçları içermektedir. Bu amaçlar doğrultusunda nitel araştırma yönteminde sıkça kullanılan veri toplama araçlarından olan görüşme tekniğinden yararlanılmıştır. Kazıya katılan profesyoneller ve Göbekli Tepe ile ilgili bilgi sahibi olan Şanlıurfa halkı ile görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Görüşmeler sonucunda elde edilen bilgilerden hareketle gastronomi ile ilgili tema ve kodlar oluşturulmuştur. Bu çalışma ile   Neolitik Dönem yeme-içme kültürünün daha net anlaşılabilmesi için Göbekli Tepe toprak parçasında yapılan arkeolojik araştırmalara gastronomi disiplininden araştırmacıların dahil edilmesi ve bölgede gastronomi alanında daha fazla araştırmanın gerçekleştirilmesi gerektiği anlaşılmaktadır. Çalışmanın önemli sonuçlarından biri tarihin sıfır noktası olarak nitelendirilen Göbekli Tepe’nin Türk mutfak kültürü için önemli bir kaynak olduğudur.

Referanslar

Belge, M. (2018). Tarih Boyunca Yemek Kültürü. (15.Baskı), İstanbul: İletişim Yayınları.

Birinci, S., Kaymaz, Ç. K., & Camcı, A. (2018). Göbekli Tepe’nin arkeolojik turizm potansiyelinin değerlendirilmesi. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 22(3), 1351-1367.

Bozkurt, D. (2022). Çanak çömleksiz neolitik dönem’de güneydoğu anadolu bölgesi’nde görülen insan betimlemeleri. Gaziantep University Journal of Social Sciences, 21(1), 22-40.

Claire, L., Kinzel, M., Sönmez, D., & Uludağ, C. (2019). Göbekli Tepe: Unesco dünya miras alanı ve değişen yaklaşımlar. Mimarlık Dergisi, (405), 14-18, https://www.academia.edu/38183620/.

Cömert, M., & Güner, E. (2020). Anadolu’da neolitik dönem’de beslenme alışkanlıkları ve mutfak kültürü. Journal of Tourism And Gastronomy Studies, 8(4), 3426-3440, doi: 10.21325/jotags.2020.770.

Dietrich L, Meister J, Dietrich O, Notroff J, Kiep J, Heeb J,. (2019) Türkiye’nin Güneydoğusundaki Erken Neolitik Göbekli Tepe'de tahıl işleme. PLoS One 14(5): e0215214. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0215214

Dietrich, L., Götting-Martin, E., Hertzog, J., Schmitt-Kopplin, P., McGovern, PE, Hall, GR, & Dietrich, O. (2020). Göbekli Tepe'deki Çanak Çömlek Öncesi Neolitik taş teknelerinin işlevini araştırma - Bütünleşik bir yaklaşım. Arkeolojik Bilimler Dergisi: Raporlar , 34 , 102618.

Dietrich, L. (2021). Plant Food Processing Tools at Early Neolithic Göbekli Tepe. Almanya: Archaeopress Publishing Ltd.

Dietrich, O., Köksal-Schmidt, Ç., Kürkçüoğlu, C., Notroff, J., & Schmidt, K. (2012). Önce kutsal alanlar sonra kentler kuruldu. Aktüel Arkeoloji Dergisi, (27), 64-76.

Eren E., & İsmail, Ö., (2018). Eski anadolu toplumlarında beslenme alışkanlıkları. Güncel Turizm Araştırmaları Dergisi, 2(1), 308-323, e-ISSN: 2602-3008.

Gosden, C., (2020). Tarih Öncesi. (2.Baskı), Ankara: Dost Kitapevi.

Göler, M. E. (2016). Anadolu’nun İlk Tapınağı: Göbeklitepe. (Tez No. 449657). [Yüksek lisans tezi, Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi] YÖK Tez Merkezi.https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp.

Güngör, A. (1998). Neolitik dönem’de beslenmenin insan morfolojisine yansımaları. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, 38(2), 367-379.

Gürbüz, S., & Şahin, F. (2018). Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri. (5.Baskı), Ankara: Seçkin Yayıncılık.

Gürsoy, D. (2014). Deniz Gürsoy’un Gastronomi Tarih, (3.Baskı), İstanbul: Oğlak Yayıncılık.

Işın, P. M. (2018). Avcılıktan Gurmeliğe Yemeğin Kültürel Tarihi, (1.Baskı), İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.

Kanık, İ. (2016). Gastro medya ve gastro kültürün kavramsal incelemesi. Folklor/Edebiyat Dergisi, 22(88), 83-98.

Karagöz, A. (2022, Aralık 8). Yerel buğdayların dünü, bugünü, geleceği. Turktob. Https://www.turktob.org.tr/dergi/makaleler/dergi31/4-15.

Karuserci, B. (2020, Aralık 6). Araştırma tarım. Tarım Web Sitesi. https://arastirma.tarimorman.gov.tr/afistik/belgeler/ 99.

Katz, S. H., & Voight, M. M. (1986). Bread and Bear. Expedition, 28(2), 23-34.

Kurt, M., & Bulut, E. (2018). Prehistorik devirlerden bizans dönemine kadar kapadokya bölgesinde tahıl üretimi ve depolanması konusuna genel bir bakış. Archıvum Anatolium, 12(2)77-112. https://doi.org/10.1501/Archv_0000000153.

Küden, A. B., Küden, A., Bayazit, S., Çömlekçioğlu, S., İmrak, B., & Rehber Dikkaya, Y. (Eylül, 2014). Badem yetiştiriciliği. Tübitak-tarp Yayınları. https://azkurs.org/pars_docs/refs/22/21779/21779.

Nesbitt, M. (1995). Plants and people ın ancient anatolia. The Biblica Archaeologist, 58 (2), 72.

Özcan, E. S. (2019). Tarım ve hayvancılık göbekli tepe’de mi başladı?.Tübitak Bilim ve Teknik Dergisi.

Özbek, M. (2020). Beslenme Kültürü ve İnsan, (1.Baskı), Ankara: İmge Kitapevi.

Santich, B. (2007). The study of gastronomy: A catalyst for cultural understanding. International Journal of The Humanities, 53-58.

Schmidt, K. (1995). Yukarı mezopotamya erken neolitik çağında araştırmalar: Göbekli tepe ve gürcütepe. Neo-lithics Güneybatı Asya Litik Araştırmaları Bülteni, 2 (95), 9–10.

Schmidt, K. (1998). Günlük ekmeğin ötesinde: Göbekli tepe’de erken neolitik ritüelin kanıtı. Neo-Lithics Güneybatı Asya Lirik Araştırmaları Bülteni, 2 (98) ,1–5.

Schmidt, K. (1999). Göbekli Tepe ve yakın doğu'nun kaya sanatı. TÜBA-AR. Türkiye Bilimler Akademisi Arkeoloji Dergisi, (3),1–14.

Schmidt, K. (2002). Göbekli Tepe. Arkeo Atlas: Yaşayan Geçmişin Dergisi, (1),74-75.

Schmidt, K. (2007). Taş Çağı Avcılarından Gizemli Kutsal Alanı Göbekli Tepe En Eski Tapınağı Yapanlar. Arkeoloji ve Sanat Yayınları.

Sevimli, Y., Tatlı, M., & Kızıldemir, Ö. (2021). Göbeklitepe’nin gastronomi turizmi bağlamında değerlendirilmesi. Güncel Turizm Araştırmaları Dergisi, 5(2), 263-286. https://doi.org/10.32572/guntad.908280.

Siddiq, A. B. (2019). Tarih Öncesi Toplumlarda İnsan-Hayvan İlişkisi ve Orta Anadolu Çanak Çömleksiz Neolitik Dönem Faunası, (1. Baskı), İstanbul: Çizgi Yayıncılık.

Silibobalatlaz, D., & Satar, Z. (2012). Anadolu'daki Zooarkeolojik Çalışmalar. Academia, 19. https://www.academia.edu/31525542/.

Standage, T. (2019). Altı Bardakta Dünya Tarihi, (5. Baskı), İstanbul: Kırmızı Kedi Yayınları.

Standage, T. (2020). İnsanlığın Yeme Tarihi. (4. Baskı), İstanbul: Maya Kitap.

Türnüklü, A. (2000). Eğitim bilim araştırmalarında etkin olarak kullanılabilecek nitel bir araştırma tekniği: Görüşme. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, Dokuz Eylül Üniversitesi Eğitim Bilimleri Bölümü, 24(24), 543-559.

Uhri, A. (2019). Uygarlık buğdayla başladı zeytin-incir-üzümle devam etti. Buğdayın akdeniz'deki yolculuğu. İzmir Akdeniz Akademisi, 11-16.

Uhri, A. (2020). Arkeolojik, Arkeometrik, Dilsel, Tarihsel ve Etnolojik Veriler Işığında Anadolu Mutfak Kültürü’nün Kökenleri. (1. Baskı), İzmir: Sakin Kitap.

Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2016). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri (11.Baskı), Ankara: Seçkin Yayınları.

Yayınlanmış

01-07-2024

Nasıl Atıf Yapılır

Göbekli Tepe Kazısında Ortaya Çıkarılan Gastronomik Unsurlarının Belirlenmesi (Determination of Gastronomic Features Uncovered at Göbekli Tepe Excavation). (2024). Turizm & Gastronomi Çalışmaları Dergisi, 12(2), 1186-1209. https://doi.org/10.21325/jotags.2024.1431