Doğu Karadeniz’deki Doğal Turistik Alanlarda Aşırı Turizm Sorunu: Ayder ve Uzungöl Örnekleri (Overtourism Problem in Natural Tourist Areas in the Eastern Black Sea: Ayder and Uzungöl Examples)

Elanur MUTLU; Yasin KELEŞ

doi:10.21325/jotags.2024.1425

Yazarlar

Elanur MUTLU
Yasin KELEŞ

DOI:

https://doi.org/10.21325/jotags.2024.1425

Anahtar Kelimeler:

Aşırı turizm- Yayla turizmi- Sürdürülebilir turizm- Turizm sosyolojisi- Ayder- Uzungöl

Öz

Bu araştırmanın amacı, Ayder ve Uzungöl yaylalarındaki aşırı turizm sorununun çevresel, kültürel ve ekonomik etkilerini belirleyebilmektir. Araştırma, nitel bir araştırma olup veriler, görüşme yöntemi ve saha çalışmasından elde edilmiştir. Ayder ve Uzungöl’de yaşamlarını sürdüren ve çoğu yatırımcı olan toplam 22 kişi ile yarı yapılandırılmuş görüşme gerçekleşitirilmiş olup Ayder ve Uzungöl yaylalarının eski fotoğraflarının çekildiği yerlere yakın/benzer açılardan yeni fotoğraflar çekilmiş ve farklılıklar irdelenmiştir. Görüşme verilerinden elde edilen bulgular, katılımcıların aşırı turizmin ekonomik sonuçlarını olumlu bulmalarına karşın çevresel bozulmalardan rahatsızlık duyduklarını göstermektedir. Yaylaların eski ve yeni fotoğraflarının karşılaştırılması sonucunda ise önemli derecede çevresel bozulma tespit edilmiştir. Aşırı turizmin kültürel sonuçları için ise tatmin edici veri elde edilememiş olup yaylacılık faaliyetlerinin yerini turizm faaliyetlerine bıraktığı değerlendirilmiştir. Araştırma bulguları özellikle, yaylalardaki betonlaşma, kaçak yapılaşma ve çöp/atık sorunlarının ön plana çıktığını, aşırı turizmin belli dönemlerde trafik sorununa yol açtığını göstermektedir. Araştırma sonucunda, konu ile ilgili taraflara aşırı turizmden kaynaklanan sorunları önleyebilmek ve sürdürülebilir turizmi geliştirebilmek için öneriler sunulmuştur.

Referanslar

Alcalde, J., Guitart, N., Pitarch, A., & Vallv´e, O. (2018). De la turismofobia a la convivencia turística: el caso de Barcelona. An´ alisis comparativo con Amsterdam Berlin. ARA: Revista de Investigaci on En Turismo, 8(2), 25–34.

Anadolu Ajansı. (2000). Uzungöl 2000 Senesi, https://anadoluimages.com/p/uzungol-kurtarilacak/91905, (10.08.2020).

Anadolu Ajansı. (2001). Uzungöl 70’li yıllar, https://anadoluimages.com/p/uzungol/125572, (10.08.2020).

Anadolu Ajansı. (2004). Uzungöl 2004 Senesi (1), https://anadoluimages.com/p/uzungolde-sonbahar/278091, (10.08.2020).

Anadolu Ajansı. (2004). Uzungöl 2004 Senesi (2), https://anadoluimages.com/p/turistlerin-gozbebegi-uzungol/242147, (10.08.2020).

Anadolu Ajansı. (2005). Uzungöl 2005 Senesi (1), https://anadoluimages.com/p/uzungol/456784, (10.08.2020).

Anadolu Ajansı. (2005). Uzungöl 2005 Senesi (2), https://anadoluimages.com/p/uzungol/553005, (10.08.2020).

Atasoy, M. (2010). Özel çevre koruma bölgesinde arazi kullanım değişiminin cbs ile izlenmesi: Uzungöl örneği. III. Uzaktan Algılama ve Coğrafi Bilgi Sistemleri Sempozyumu, 11-13 Ekim, Gebze-Kocaeli, 322-329.

Atasoy, M., Reis, S., Sancar, C. (2009). Sürdürülebilir turizm gelişmesi ve yayla turizmi: Ayder Yaylası. TMMOB Harita ve Kadastro Mühendisleri Odası 12. Türkiye Harita Bilimsel ve Teknik Kurultayı, Ankara.

Aydın, B., Doğan, M. (2020). Yeni koronavirüs (Covid-19) pandemisinin turistik tüketici davranışları ve Türkiye turizmi üzerindeki etkilerinin değerlendirilmesi. Pazarlama Teorisi ve Uygulamaları Dergisi, 6(1), 93-115.

Aylan, F. K. & Aylan, S. (2020). Aşırı turizm kavramının farklı boyutlarıyla incelenmesi: Instagram'da paylaşılan fotoğraf ve yorumların içerik analizi. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 8(1), 584-607.

Bilici, N. (2014). Yayla turizminin bölgesel ekonomik kalkınmadaki rolü: Ayder Yaylası örneği. Econworld.

Bilici, N. & Işık, Z. (2018). Bölgesel kalkınmada yayla turizmi: Rize ili örneği. Artvin Çoruh Üniversitesi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 4(1), 1-21.

Boz, M. (2019). Turizmin gelişmesinde alternatif turizm pazarlamasının önemi: Antalya örneği. Türk Turizm Araştırmaları Dergisi, 3(4), 977-994.

Boz, M., & Özkan, Ç. (2020). Sürdürülebilir şehir turizmi: Barselona örneği. Safran Kültür ve Turizm Araştırmaları Dergisi, 4(1), 110-129.

Boz, M., & Saçılık Yıldırım, M. (2018). Kırsal turizm gelişiminde turist tipolojisinin seyahat alışkanlıkları açısından belirlenmesi: Çeşitli turist grupları üzerine karşılaştırmalı bir araştırma. Uluslararası Sosyal ve Ekonomik Bilimler Dergisi (IJSES), 8(1), 60-74.

Cheung, K. S., & Li, L. H. (2019). Understanding visitor–resident relations in overtourism: Developing resilience for sustainable tourism. Journal of Sustainable Tourism, 27(8),1197–1216.

Chiodo, E., & Fantini, A. (2017). Tourism transition in peripheral rural areas. Theories, issues and strategies. Annals of Tourism Research, 68, 41–51.

Creswell, W. J. (2021). Karma Yöntem Araştırmalarına Giriş. Pegem Akademi, 3. Baskı, Ankara.

Creswell, W. J. (2018). Nitel Araştırma Yöntemleri. Siyasal Yayıncılık, 4. Baskı, Ankara.

Çakır, R. A., & Sandalcılar, A. R. (2018). Turizmin bölgesel kalkınmaya etkileri: Rize Ayder turizm bölgesi örneği. Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 8, 342-360.

Çamlıhemşin Belediyesi. (2008). Ayder Raporu.

Çaykara Gazetesi. (2017). 1964 Sonrası Uzungöl Fotoğrafları, https://www.caykaragazetesi.com/guncel/fotograflarla-dunden-bugune-uzungol-29188/, (10.08.2020).

Çetinoğlu, D., & Meydan Uygur, S. (2020). Aşırı turizm sorununa çözüm olarak pazarlamama stratejileri kullanılabilir mi?: Pamukkale Örneği. İşletme Araştırmaları Dergisi, 12(3), 3008-3026.

Davies, P. (2017). Intrepid offers ‘lesser-known’ destinations to tackle over-tourism. https://travelweekly.co.uk/articles/289988/intrepid-offers-lesser-known destinationsto-tackle-over-tourism, (05.01.2021).

Demirci, B., Yılmaz, İ., & Oğuz, Y. E. (2020). Aşırı turizmin kent yaşam memnuniyetine etkisi: Eskişehir Odunpazarı örneği. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, Special Issue (4), 204-217.

Dimitrovski, D., & Crespi Vallbona, M. (2017). Urban food markets in the context of a tourist attraction – La Boqueria market in Barcelona. Tourism Geographies, Spain, (20) 3, 397–417.

Döner, F. (2021). Yayla alanlarındaki yapılaşma değişiminin incelenmesi: Gümüşhane örneği. Gümüşhane Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, 11(3), 721-728.

Duyar, M., & Bayram, M. (2019). Aşırı turizm ve aşırı turizm korkusu: yerel halk ve turizm ilişkisinin evrimi. International Journal of Geography and Geography Education, 40, 347-362.

Eren, D., & Bozkurt, İ. (2020). Aşırı turizm sorunsalı: Kapadokya Bölgesi’ne yönelik bir çalışma. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 8(4): 3090-3107.

Flick, U. (2014). An İntroduction to Qualitative Research. New York: Sage.

Genç, K. (2020). İstanbul’da Aşırı Turizm: Sivil Toplum Kuruluşları Görüşleri Üzerinden Yorumsayıcı ve Karşılaştırmalı Bir Araştırma. Yayınlanmamış Doktora Tezi, Sakarya Uygulamalı Bilimler Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Sakarya.

Ghaderi, Z., Hall, M.C.M., Ryan, C. (2022). Overtourism, residents and Iranian rural villages: Voices from a developing country. Journal of Outdoor Recreation and Tourism 37. https://doi.org/10.1016/j.jort.2022.100487

Goodwin, H. (2017). The challenge of overtourism. responsible tourism partnership working paper 4. Erişim adresi 24 Şubat 2019 https://haroldgoodwin.info/pubs/RTP'WP4Overtourism01'2017.pdf, (06.01.2021).

Gössling, S., McCabe, S., Chen, N. (2020). A socio-psychological conceptualisation of overtourism. Annals of Tourism Research, 84, 102976. https://doi.org/10.1016/j.annals.2020.102976

Hall, C. M., & Page, S. (2014). Geography of tourism and recreation (4th ed.). Routledge.

Karasar, N. (2012). Bilimsel Araştırma Yöntemi. Ankara: Nobel Yayın Dağıtım, 109.

Kılıç, S. N., & Buzlukçu, C. (2021). Yaşam tarzı göçü bağlamında kentten kırsala kaçış: Yeni köylü turizm girişimcileri üzerine nitel bir araştırma. Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitü Dergisi, 24(46-1), 1387-1400.

Kızılaslan, N., & Arslan, F. (2022). Kırsaldan kente göç hareketlerinin nüfusun cinsiyet ve eğitim faktörlerine etkisi (Amasya ili örneği). Gaziosmanpaşa Bilimsel Araştırma Dergisi, 11(3), 147-158.

Kodaş, D., & Eröz, S. S. (2012). Kırsal turizm ile kültürel turizmin bütünleşmesi. KMÜ Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 14(22), 169-174.

Koens, K., Postma, A., & Papp, B. (2018). Is overtourism overused? Understanding the impact of tourism in a city context. Sustainability, 10(12), 1-15.

Kozak, Akoğlan, M., Evren, A., & Çakır, O. (2012). Tarihsel süreç içinde turizm paradigması. Anatolia: Turizm Araştırmaları Dergisi, 24(1), 7-22.

Kurnaz, H. A., & İpar, M. S. (2020). Yavaş şehir Akyaka’da aşırı turizm olgusunun esnafın bakış açısıyla değerlendirilmesi. Journal of Hospitality and Tourism Issues, 2(1), 39-55.

Kültür ve Turizm Bakanlığı. (2022). Uzungölde Yapılan İncelemeler. https://trabzon.ktb.gov.tr/TR-57583/uzungolde-yapilan--incelemeler.html, (08.05.2022).

Künü, S., Hopoğlu, S., Gürçam, Sökmen, Ö., & Güneş, Ç. (2015). Turizm ve bölgesel kalkınma arasındaki ilişki: Doğu Karadeniz bölgesi üzerine bir inceleme. Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 7, 71-93.

Mihalic, T. (2016). Sustainable-responsible tourism discourse–Towards ‘responsustable’ tourism. Journal of Cleaner Production, 111, Part B, 461-470.

Milano, C., Cheer, J. M., & Novelli, M. (2019). Overtourism: excesses, discontents and measures in travel and tourism. Wallingford, Oxfordshire: CAB International.

Muresan, I. C., Oroian, C. F., Harun, R., Arion, F. H., Porutiu, A., Chiciudean, G. O., Todea, A., & Lile, R. (2016). Local residents’ attitude toward sustainable rural tourism development, 8(1), 1–14.

Özçoban, E. (2020). Koronavirüs’ün (Covid-19) turizm sektörü üzerindeki etkileri ve Türkiye’nin kırsal turizm potansiyeli üzerine bir analiz, 15(4), 853-866.

Öztürk, Y. (2020). Aşırı Turizm, Turizm Karşıtlığı ve Turizmde Sürdürülebilirlik Üzerine Bir Değerlendirme. Journal of Tourism & Gastronomy Studies, 8(Special Issue 4), 112–124.

Platin. (2004). Turizm Geleceğe Damgasını Vuracak. Ekim 2004.

Sæþórsdóttir, A. D., & Hall, C. M. (2020). Visitor satisfaction in wilderness in times of overtourism: A longitudinal study. Journal of Sustainable Tourism, 29(1), 123–141.

San Martín, H., García de los Salmones, M. M., & Herrero, A. (2018). Residentsʼ attitudes and behavioural support for tourism in host communities. Journal of Travel & Tourism Marketing, 35(2), 231–243.

Saveriades, A. (2000). Establishing the social tourism carrying capacity for the tourist resorts of the east coast of the Republic of Cyprus. Tourism Management, 21(2), 147–156.

Sezer, İ. (2015). Doğu Karadeniz’de gelişme potansiyeli yüksek bir yayla turizm merkezi: Kulakkaya Yaylası. Doğu Coğrafya Dergisi, 20(34), 89-114.

Sheivachman, A. (2016). Iceland and the trials of 21st century tourism. Skift. 17.02.2020 tarihinde https://skift.com/iceland-tourism/ adresinden alınmıştır.

Somuncu, M. (1991). Rize-Ayder Yaylasında Turizm. A. Ü. Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi, Coğrafya Bölümü, Ankara.

Şenkaya, B. F., Demirel, Ö., Özkır, D. (2012). Ayder (çamlıhemşin-rize/türkiye) termal ve yayla turizm bölgesinin termal koruma ve turizm gelişimi açısından değerlendirilmesi. İnönü Üniversitesi Sanat ve Tasarım Dergisi, 2 (5), 151–164.

Wall, G. (2020). From carrying capacity to overtourism: a perspective article. Tourism Review, 75(1), 212–215.

World Travel & Tourism Council (WTTC). (2017). Coping with success managing overcrowding in tourism destinations. McKinsey & Company and World Travel & Tourism Council.

WWF, (2006). 9 Sıcak Nokta, Türkiye’nin Kırılgan Biyosferini Korumak. Fırtına Vadisi National Geographic, Türkiye.

WWF, (2021). Yeşil yol karadeniz’i yoldan çıkaracak. https://www.wwf.org.tr/?4320/yesilyolkaradeniziyoldancikaracak, (07.05.2021).

Yıldırım, A. (2018). Uzungöl’den Ötesi Yaylada Horon Sesi. Scala Yayıncılık, İstanbul.

Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2013). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri. Seçkin Yayıncılık, Ankara.

Yılmaz, C., & Kaya, M. (2021). Turı̇zm algısı ve sosyo ekonomı̇k (yapıdakı̇) değı̇şı̇mlerı̇n karadenı̇z yaylaları üzerı̇ndekı̇ mekansal etkı̇lerı̇ (Türkı̇ye). 2. İstanbul Uluslararası Coğrafya Kongresi, 17-18 Haziran 2021.

Yumuk, Y., & Altıntaş, V. (2019). Bodrum’da yaşayan yerel halkın kentsel yaşam kalitesi algılarının aşırı turizm (overtourism) kapsamında değerlendirilmesi. Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, C-Iasos Özel Sayısı, 90-102.

Yüksel, F., Ön Esen, F., Kılıç, B. & Akçay, S. (2020). Paydaşların gözüyle yavaş şehir Akyaka’da aşırı turizm. Turizm Akademik Dergisi, 7 (1), 257-268.