Somut Olmayan Kültürel Miras Bağlamında Girit Leblebisi Üretim Geleneği (The Cretan Roasted Chickpea Production Tradition in the Context of Intangible Cultural Heritage)

Authors

  • Gencay SAATCI SAVSA
  • Sevil ATALAY TOHUMCU

DOI:

https://doi.org/10.63556/jotags.2026.1911

Keywords:

Intangible cultural heritage, Cretan roasted chickpeas, Gastronomic value, Traditional production, Ayvalık

Abstract

Gastronomic values, which fall under the category of intangible cultural heritage, are important elements that enrich and diversify their environment, encompassing rituals, practices, and traditions. Protecting gastronomic values is crucial for ensuring the continuity of societies' culinary cultures. Cretan chickpeas, produced using traditional methods, are a unique gastronomic value specific to Ayvalık. This research aims to introduce Cretan chickpeas and document their traditional production process, contributing it to the literature. The fact that Cretan chickpeas and their traditional production method have not been previously examined in the literature reflects the originality of this research. The semi-structured interview method, a qualitative research technique, was used, and data was recorded using audio recording and note-taking techniques. According to the research results, while the younger generation is aware of the traditional production of Cretan chickpeas, they do not continue the process due to its laborious, time-consuming nature and insufficient profitability. Consequently, it is thought that the sustainability of this method may be jeopardized in the future if it is no longer practiced.

References

Akçin, A. (1988). Yemeklik Tane Baklagiller. Konya: Selçuk Üniversitesi Yayınları 43, Ziraat Fakültesi Yayınları, Konya.

Alivizatou, M. (2008). Contextualizing intangible cultural heritage in heritage studies and museology. International Journal of Intangible Heritage, 3(6), 43-54.

Anadolu Ajansı. (2019). Kendir Çuvalda Tatlanan Leblebi İhracadın Gözdesi. https://www.aa.com.tr/tr/ekonomi/kendir-cuvalda-tatlanan-leblebi-ihracatin-gozdesi/1597054. (Erişim Tarihi: 16.01.2026).

Atabey, S. & Çolakoğlu, Ü. (2023). Nüfus mübadelesi sonrasında Girit mutfak kültürünün Türkiye’de sürdürülebilirliği. Türk Turizm Araştırmaları Dergisi, 7(2): 211- 2. https://doi.org/10.26677/TR1010.2023.1238.

Ataman, Ç., & Gül, H. (2020). Leblebi üretiminde yan ürün olarak açığa çıkan kırık leblebi ununun mufin kalitesi üzerine etkisi. Black Sea Journal of Agriculture, 3(4), 308-316.

Bilgir, B. (1976). Türk Leblebilerinin Yapılışı ve Bileşimi Üzerinde Araştırmalar. İzmir: Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Yayınları.

Cingöz, A., & Güldane, M. (2023). Leblebi tozu ilaveli glütensiz bisküvi üretimi: topsıs uygulaması. Turkish Journal of Agriculture -Food Science and Technology, 11(7), 1200-1209.

Coşkuner, Y., & Karababa, E. (2004). Leblebi: A roasted chickpea product as a traditional Turkish snack food. Food Reviews International, 20(3), 257-274. https://doi.org/10.1081/FRI-200029424.

Çalışkan, V., & Gemici, Y. (2011). Türkiye’ de leblebi üretimi ve ticareti. Marmara Coğrafya Dergisi, 23, 234-266.

Çelebi, E. (2004). Günümüz Türkçesiyle Evliya Çelebi Seyahatnamesi. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.

Çelebi N. 2015. Nohut Unu Kullanımının Siverek Tırnaklı Ekmek Kalitesine Etkileri. (Yüksek Lisans Tezi, Harran Üniversitesi).

Çelik İ., Işık F., & Yılmaz Y. (2016). Effect of roasted y ellow chickp ea (leblebi) flour addition on chemical, rheological and sensory properties of boza. Journal of Food Processing and Preservation,40 (6), 1400-1406. https://doi.org/10.1111/jfpp.12725.

Doğan, M. (2020). Kültürel miras ve turizm disiplinler arası yaklaşım. M. Gümüş ve E. Dilek (Edt.). Sürdürülebilir turizm ve kültürel miras yönetimi. (s.81-93). Ankara: Detay Yayıncılık.

Erol, A. (2022). Ayvalık tarihi üzerine akademik çalışmalar seçkisi. B. Akın Akbüber (Edt.). Eskiçağ’da Ayvalık: Pordosilene/Por(d)oselene-nasos. (ss. 258-279). Ayvalık Belediyesi Kültür Yayınları.

Ferdinand, A., Kinasih, R.S., Kusumawardhani, A., Idris, I., Pangestuti, I. R. D., & Hersugondo, H. (2023). Culinary-gastronomic value advantage ın a competitive dynamic market: a service dominant logic perspective. Journal of Economics, Business, and Accountancy Ventura, 25 (3), 369 – 381. https://doi.org/10.14414/jebav.v25i3.3356.

Gürsul, I., & Batu, A. (2010). Geleneksel ve modern yönteme göre Ağın leblebisi üretimi. Gıda Teknolojileri Elektronik Dergisi, 5(1), 57-65.

Halıcı, N (2012). Açıklamalı Yemek ve Mutfak Terimleri Sözlüğü. İstanbul: Oğlak Yayıncılık.

Işkın, M., & Sarıışık, M. (2024). Gastronomiden Gastronomi Turizmine. Ankara: Detay Yayıncılık.

İçduygu, A., & Sirkeci, İ. (1999). Cumhuriyet Dönemi Türkiye’sinde Göç Hareketleri, 75 Yılda Köylerden Kentlere. Oya Baydar (der.), İstanbul: Tarih Vakfı Yayınları.

İçduygu, A., & Ünalan, T. (1998). Türkiye’de içgöç: sorunsal alanları ve araştırma yöntemleri, Türkiye’de İçgöç Sorunsal Alanları ve Araştırma Yöntemleri Konferansı, 6-8 Haziran 1997, s.38-55, Bolu-Gerede.

Jukanti, A. K., Gaur, P. M., Gowda, C.L.L., & Chibbar, R. N. (2012). Nutritional Quality And Health Benefits Of Chickpea (Cicer Arietinum L.): A Review, British Journal of Nutrition, 108(1), 11-26.

Kahraman, G. (2016). Develop Ment of Gluten-Free Bread Formulations Based on Chickpea Flour: Optimization of Formulation, Evaluation of Dough Properties and Bread Quality. (Doktora Tezi, İzmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü).

Karabaşa, S. (2014). Uygulamaları açısından somut olmayan kültürel miras ve folklor. Folklor/Edebiyat, 20 (80), 99-105.

Karaman, R., Kaya, M., & Türkay, C. (2021). Leblebilik nohut populasyonları ve tescilli çeşitlerin tane özellikleri üzerine bir araştırma.

Karapınar, E., & Barakazı, M. (2017). Kültürel miras turizminin sürdürülebilir turizm açısından değerlendirilmesi: Göbeklitepe ören yeri. Güncel Turizm Araştırmaları Dergisi, 1 (1), 5-18. https://izlik.org/JA52JL72WK.

Kalefetoğlu Macar, T., & Ekmekçi, Y. (2009). Alterations in photochemical and physiological activities of chickpea (cicer arietinum l.) cultivars under drought stress. Journal of Agronomy and Crop Science, 195(5), 335-346. https://doi.org/10.1111/j.1439-037X.2009.00374.x.

Kozak, M. (2021). Bilimsel Araştırma: Tasarım, Yazım ve Yayım Teknikleri. Ankara: Detay Yayıncılık.

Miguel Molina, M., Miguel Molina, B., Campos, V. S., & Oña, M. V. S. (2016). Intangible heritage and gastronomy: the ımpact of UNESCO gastronomy elements. Journal of Culinary Science & Technology, 14(4), 293-310. https://doi.org/10.1080/15428052.2015.1129008.

Müjdeci, G.N., Kayalar, F., Mehder, G., & Kılıç, F. (2021). Investigation of chemical and microbiological properties of leblebi (roasted chickpeas) sold unpackaged in Çorum province. Türk Hijyen ve Deneysel Biyoloji Dergisi, 78(4), 535-544. https://doi.org/10.5505/TurkHijyen.2021.44342.

Oğuz, M. Ö. (2018). Somut Olmayan Kültürel Miras Nedir? Ankara: Geleneksel Yayıncılık.

Örnek, S. V. (1995) Türk Halkbilimi. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.

Özbey, F., & Görgülü, M. (2016). Survey of trace element and dietetic fiber composition of “leblebi” which is a local snack food consumed ın Turkey. Food Science a nd T echnology, 36(2), 351-355. https://doi.org/10.1590/1678-457X.0114.

Özülkü G., & Arıcı M. (2017). Characterization of the reological and technologicalp rop erties of the frozen sourdough bread with chickpea flour addition. Food Measure, 11, 1493-1500. https://doi.org/10.1007/s11694-017-9528-z.

Sepetçioğlu, T. E. (2011). Girit’ten Anadolu’ya Gelen Göçmen Bir Topluluğun Etnotarihsel Analizi: Davutlar Örneği. (Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi).

Sepetçioğlu, T. E. (2014). İki tarihsel “eski” kavram, bir sosyo-kültürel “yeni” kimlik: mübadele nedir, mübadiller kimlerdir? Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 18(3), 49-83. https://izlik.org/JA96DM99ZX.

Şahin, M., Odabaş, E., & Çakmak, H. (2022). Kırık leblebiden elde edilen unun glutensiz erişte üretiminde değerlendirilmesi. Süleyman Demirel Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 26 (2), 260-267. https://doi.org/10.19113/sdufenbed.1053753.

Timothy, D. J. (2016). Heritage cuisines, foodways and culinary traditins, D. J. Timothy (ed.) içinde Heritage cusines, 22-81.

Turan, G. (2008). Mübadelede Ayvalık (Yüksek Lisans Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi).

Turan, G. (2022). Ayvalık tarihi üzerine akademik çalışmalar seçkisi. B. Akın Akbüber (Edt.). Türkiye-Yunanistan nüfus mübadelesi ve mübadele sürecinin Ayvalık’a yansımaları üzerine bazı değerlendirmeler. (ss. 218-233). Ayvalık Belediyesi Kültür Yayınları.

Türk Patent. (2026). Işıkeli Nohut Kahvesi. https://ci.turkpatent.gov.tr/cografi-isaretler/detay/6082. (Erişim Tarihi: 16.05 2026).

Türk Patent. (2026). Leblebi. https://ci.turkpatent.gov.tr/cografi-isaretler/liste?il=&tur=&urunGrubu=&adi=leblebi. (Erişim Tarihi: 15.01.2026).

Türk Standartları Enstitüsü. (2008). Nohut, TS 142. https://www.scribd.com/document/1012399357/Ts-142-Nohut. (Erişim Tarihi: 16.05.2026).

Uluslararası Göç Örgütü. (2026). Fundamentals of Migration. https://www.iom.int/fundamentals-migration. (Erişim Tarihi: 16.05.2026).

UNESCO. (2024). Basic Texts of The 2003 Convention For The Safeguarding of The Intangible Cultural Heritage 2024 Edition. https://ich.unesco.org/doc/src/2003_Convention_Basic_Texts_2024_version_EN.pdf. (ErişimTarihi: 12.05.2025).

World Trade Organization, (2026). Part II - Standards Concerning The Availability, Scope And Use of Intellectual Property Rights, Geographical İndications https://www.wto.org/english/docs_e/legal_e/27-trips_04b_e.htm#3. (Erişim Tarihi: 13.05.2026).

Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2021). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık.

Yılmaz, E. (2011). Demirden Leblebi: Girit, Ayvalık’a yerleşen Girit mübadilleri. Sosyoloji Dergisi, 3(22). 157-189. https://izlik.org/JA48XT46FN.

Published

30-09-2026

How to Cite

SAATCI SAVSA, G., & ATALAY TOHUMCU, S. (2026). Somut Olmayan Kültürel Miras Bağlamında Girit Leblebisi Üretim Geleneği (The Cretan Roasted Chickpea Production Tradition in the Context of Intangible Cultural Heritage). Journal of Tourism & Gastronomy Studies, 14(3), 2750-2769. https://doi.org/10.63556/jotags.2026.1911