Tamamlayıcı ve Alternatif Tıp Yöntemlerinden Müzik Terapinin Sağlık Turizmindeki Yeri (The Role of Music Therapy as a Complementary and Alternative Medicine Practice in Health Tourism)

Nihat ÇEŞMECİ; Didem BILDIRCINGİL; Ahmet Burak KOÇ

doi:10.63556/jotags.2026.1829

Authors

Nihat ÇEŞMECİ
Didem BILDIRCINGİL
Ahmet Burak KOÇ

DOI:

https://doi.org/10.63556/jotags.2026.1829

Keywords:

Health tourism, Music therapy, Alternative medicine, Traditional medicine

Abstract

The aim of this study is to examine the current status and potential of music therapy within the Turkish health tourism sector. The study involved a review of the domestic literature, followed by semi-structured interviews with experts in the field. The literature review was conducted on 22–23 April 2024 in the DergiPark and TR Dizin databases; a total of 158 studies were identified, and 88 meeting the criteria were included in the analysis. The interviews were conducted with 12 academics, therapists, and industry representatives, and the data were analysed using content analysis. According to the findings, academic research on music therapy in Türkiye has increased in recent years; however, it is predominantly focused on clinical applications, and research addressing the tourism dimension remains limited. In interviews, it was emphasised that music therapy could be used for healing psychological disorders, palliative care, and wellness tourism, and that Turkish music serves as a cultural differentiator. However, shortcomings in legal regulations, standardized training, and international accreditation have emerged as significant barriers. Consequently, it is considered that this practice combining cultural heritage with clinical efficacy has the potential to create an innovative and competitive niche within Turkey’s health tourism sector.

References

Ak, A. Ş. (2006). Avrupa ve Türk İslam Medeniyetinde Müzikle Tedavi, Tarihi Gelişimi ve Uygulamaları. (1. Baskı). Ötüken Yayıncılık.

Akçin, M. E., & Zengin, O. (2021). Sosyal hizmette sanatın kullanımı ve müzik terapisi. Karabük Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 1(1), 38-47.

Akdur, R. (2006). Sağlık Sektörü Temel Kavramlar Türkiye ve Avrupa Birliği’nde Durum ve Türkiye'nin Uyumu. (2. Baskı). Ankara Üniversitesi Basımevi.

Almaas, B. (2008). Music therapy education in Norway and its development during the last 30 years, XII Congreso Mundial de Musicoterapia 2008, Libreri’a Akadia Editorial, 22-26 July Argentina, 98-100.

American Music Therapy Association (AMTA). (2005). What is Music Therapy?. https://www.musictherapy.org/about/musictherapy/#:~:text=AMTA%20Official%20Definition%20of%20Music,an%20approved%20music%20therapy%20program. (Erişim: 5 Ağustos 2025)

Arı, E., & Yılmaz, V. (2016). Tamamlayıcı ve alternatif tıp kullanımına yönelik tutum ve davranışların önerilen bir yapısal model ile araştırılması. Uluslararası Alanya İşletme Fakültesi Dergisi, 8(1). 13-24.

Aydın, O. (2012). Türkiye’de alternatif bir turizm; sağlık turizmi. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 2012(2), 91-96.

Aytaç, Ö., & Kurtdaş, M. Ç. (2014), Çalışan kadınların alternatif tıbba bakış açılarının sosyolojik analizi. Sosyal Bilimler Dergisi, 16(2), 1-26. https://doi.org/10.5578/jss.7928

Bakır, B., & Başağaoğlu, İ. (2019). Asklepion’dan Darüşşifa’ya. (1. Baskı). Nobel Akademik Yayıncılık.

Bayat, A. H. (2016). Tıp Tarihi. (3. Baskı). Merkez Efendi Geleneksel Tıp Derneği.

Benek, B. S., Sakar, H., Bayram, R. & Gümüştekin, K. (2015). An example for the application of music therapy in the medical history: Divriği Darüssifa. Anatolian Medicine History, 3(2), 63-66. DOI: 10.15824/actamedica.16068

Bulut, A. & Şengül, H. (2019). Dünyada ve Türkiye’de sağlık turizmi. Yönetim, Ekonomi ve Pazarlama Araştırmaları Dergisi, 3(1):45-62. DOI: 10.29226/TR1001.2019.104

Corriero, A., Giglio, M., Soloperto, R., Varrassi, G., & Puntillo, F. (2024). Harnessing the healing power of creativity: Exploring the role of art in healthcare through art, dance, and music therapy. Advancements in Health Research, 1(17), 1–12. https://doi.org/10.4081/ahr.2024.17

Çapar, G., & Yenipınar, U. (2016). Somut olmayan kültürel miras kaynağı olarak yöresel yiyeceklerin turizm endüstrisinde kullanılması. Journal of Tourism & Gastronomy Studies, 4(Special Issue 1), 100-115.

Çavuşlar Ermiş, B. (2021). Türklerde Müzikle Tedavinin Gelişimi ve Uygulama Yöntemlerinin Karşılaştırılması. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. İstanbul Okan Üniversitesi.

Çeşmeci, N., & Demirtepe, F. (2024). Traditional and complementary medicine in health tourism: Cupping and leech therapy case from Kayseri. Journal of Hospitality and Tourism Issues, 6(2), 149-164. https://doi.org/10.51525/johti.1552728

Çınar, D., Olgun, N., Duran, S. & Arat, S. (2016). Klasik Türk müziğinin ağrı ve kaygı düzeyine etkisi: girişimsel kardiyolojide randomize kontrollü bir çalışma. Turkiye Klinikleri Journal of Nursing Sciences, 8(2), 140-145.

Çoban, A. (2005). Müzik Terapi. (1. Baskı). Timaş Yayınları.

Çoban, A. (2019). Prof. Dr. Adnan Çoban. https://www.adnancoban.com.tr/prof-dr-adnan-coban (Erişim: 3 Eylül 2025).

De-Miguel-Molina, B., & Boix-Doménech, R. (2021). Introduction: Music, from intangible cultural heritage to the music industry. In Music as intangible cultural heritage: Economic, cultural and social identity (pp. 3-8). Cham: Springer International Publishing.

Dumanlı, Ş. (2024). Kültürel kimlik ve özgünlük algısının yerli turistlerin nostaljik deneyimi ve destinasyon sadakatine etkisi: Birgi örneği (Doktora Tezi), Balıkesir Üniversitesi.

Edinsel, S. & Adıgüzel, O. (2014). Türkiye'nin sağlık turizmi açısından son beş yıldaki dünya ülkeleri içindeki konumu ve gelişmeleri. Çankırı Karatekin Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 4(2), 167-190.

Eren, H. (2023). Antik Çağ’dan Günümüze Anadolu’da Müzikle Tedavi Yöntemleri ve Hastaneleri. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Haliç Üniversitesi.

Erer, S. & Atıcı, E. (2010). Selçuklu ve Osmanlılarda müzikle tedavi yapılan hastaneler, Uludağ Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi, 36(1), 29-32.

Eroğlu, H. (2000). XV. yüzyıl tabiplerinden Şerafettin Sabuncuoğlu ve Amasya Darüşşifası. OTAM Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi, 11(11), 147-156. https://doi.org/10.1501/otam_0000000445

Gençel, Ö. (2006). Müzikle tedavi. Kastamonu Education Journal, 14(2), 697-706.

Gezer, M. (2020). Müzik Terapisi Ders Notları, (1. Baskı). Akademik Kitaplar.

Giray Bozkaya, Ö., Akgün, İ., Birgi, E., Çinkoğlu, A., Gög, K. & Karadeniz, D. (2008), Anne babaların çocuklarında uyguladıkları alternatif tıp yöntemleri, DEÜ Tıp Fakültesi Dergisi, 22(3), 129-135.

Giray, H. S. (2008). Çağlar Boyu Müzikle Tedavi ve Uygulandığı Hastalıklar. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Kocaeli Üniversitesi.

Gündüz, K. (2020). Müzik terapi dernekleri. Online Journal of Music Sciences, 5(1), 54-76.

Güner, S. S. (2007). Müziğin tedavideki yeri ve şekli. Karadeniz Araştırmaları Dergisi, 12(12), 99-112.

Güvenç, R. O. (1985). Türklerde ve Dünyada Müzikle Ruhi Tedavinin Tarihçesi ve Günümüzdeki Durumu. [Yayımlanmamış doktora tezi]. İstanbul Üniversitesi.

Han HJ, Son SJ, Ha J, Lee JH, Kim S, Lee SY. (2014). The effect of group musical therapy on depression and activities on daily living in patients with cognitive decline. Dementia and Neurocognitive Disorders, 13(14), 107-111. https://doi.org/10.12779/dnd.2014.13.4.107

Heung, V. C., Kucukusta, D., & Song, H. (2010). A conceptual model of medical tourism: Implications for future research. Journal of Travel & Tourism Marketing, 27(3), 236-251. https://doi.org/10.1080/10548401003744677

Howard, K. (2022). Musical instruments as tangible cultural heritage and as/for intangible cultural heritage. International Journal of Cultural Property, 29(1), 23-44. https://doi.org/10.1017/S0940739121000436

Hu, F., Wen, J., Phau, I., Ying, T., Aston, J., & Wang, W. (2023). The role of tourism in healthy aging: An interdisciplinary literature review and conceptual model. Journal of Hospitality and Tourism Management, 56, 356–366. https://doi.org/10.1016/j.jhtm.2023.07.013

İstek, S. U. (2016). Türkiye'de Sağlık Hizmetlerinde Yeniden Yapılanma (2000-2015). [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Muş Alparslan Üniversitesi.

Kabalak, A. A. (2018). Effect of music on palliative care patients: historical development of therapy with Turkish music. Journal of Traditional Medical Complementary Therapies, 1(3).

Kaplan, M. (2016). Kültürel bir inşa süreci olarak sağlık: Kavramsal ve tarihsel bir bakış. Dört Öge (10), 11-18.

Karahan, S. (2006). Tarihsel Süreç İçerisinde Türklerde Müzikle Terapi. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi], İstanbul Üniversitesi.

Kemper, K. J., Vohra, S., Walls & R., Task. (2008). Force on complementary and alternative medicine & provisional section on complementary, holistic and ıntegrative medicine. The use of complementary and alternative medicine in pediatrics. Pediatrics, 122(6), 1374-1386. https://doi.org/10.1542/peds.2008-2173

Krishnaswamy P, & Nair S. (2016). Effect of music therapy on pain and anxiety levels of cancer patients: a pilot study. Indian journal of palliative care, 22(3):307. https://doi.org/10.4103/0973-1075.185042

Kutlu, B. (2019). Antik Yunan kültüründe müziğin kullanım alanları ve 20. yüzyıldan günümüze etkileri. Sosyal Bilimler ve Eğitim Dergisi, 2(2), 300-310.

Lagzdina, V. (2008). One of the newest proffessions in Latvia, XII Congreso Mundial de Musicoterapia, Libreri’a Akadia Editorial, 22-26 July Argentina, 356-358.

Li, K., Weng, L., & Wang, X. (2021). The state of music therapy studies in the past 20 years: A bibliometric analysis. Frontiers in Psychology, 12, 697726. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2021.697726

Majeed, S., Lu, C., & Javed, T. (2017). The journey from an allopathic to natural treatment approach: A scoping review of medical tourism and health systems. European Journal of Integrative Medicine, 16, 22–32. https://doi.org/10.1016/j.eujim.2017.10.001

Mathis, W. S. (2015). The neuroscientific basis for aesthetic preference as an intervention for drug craving associated with addiction. Journal of Addiction Research & Therapy. 6(1): 3-9. https://doi.org/10.4172/2155-6105.1000213

Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). An expanded sourcebook: Qualitative data analysis (Second edition). SAGE Publications.

Moher, D., Liberati, A., Tetzlaff, J., & Altman, D. G. (2009). Preferred reporting items for systematic reviews and meta-analyses: The PRISMA statement. PLoS Medicine, 6(7), e1000097. https://doi.org/10.1371/journal.pmed.1000097

Mollahaliloğlu, S., Uğurlu, F., Kalaycı, M., & Öztaş, D. (2015). Geleneksel ve tamamlayıcı tıp uygulamalarında yeni dönem. Ankara Medical Journal, 15(2), 102-105. https://doi.org/10.17098/amj.44789

Munro, S., & Mount, B. (1978). Music therapy in palliative care. Canadian Medical Association Journal, 119(9), 1029-1034.

Mustan Dönmez, B. & Kılınçer, Z. (2011). Müziğin Yunan mitolojisi ve batı kültürü içindeki algılanışı. İnönü Üniversitesi Sanat ve Tasarım Dergisi, 1(1), 101-113.

Ning, H. (2023). Analysis of the value of folk music intangible cultural heritage on the regulation of mental health. Frontiers in Psychiatry, 14, 1067753. https://doi.org/10.3389/fpsyt.2023.1067753

Özkul, K. (2020). Sivas Divriği Ulu Cami Darüşşifası ve bezemeleri. Uluslararası İdil-Ural ve Türkistan Araştırmaları Dergisi, 2(3), 56-81.

Pollock, A., & Williams, P. (2000). Health Tourism Trends: Closing the Gap Between Health Care and Tourism. W. Gartner and D. Lime (Ed.), Trends in Outdoor Recreation, Leisure and Tourism (165-173). CABI Publishing.

Resmî Gazete. (2014). Geleneksel ve Tamamlayıcı Tıp Uygulamaları Yönetmeliği. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/yonetmelik/7.5.20164-ek.pdf

Sakarkaya, S., Eğilmez, H. O., & Engür, D. (2019). Müzik eğitiminin hafif düzey zihinsel engelli öğrencilerin sosyalleşme düzeylerine etkisi. Anemon Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 7(4), 35-43. https://doi.org/10.18506/anemon.453753

Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü (2025). Uygulama merkezleri. https://shgmgetatdb.saglik.gov.tr/TR-21264/uygulama-merkezleri.html?Sayfa=1 (Erişim: 26 Aralık 2025).

Sanat Psikoterapileri Derneği (n.d.). Danny Lundmark. https://www.sanatpsikoterapileridernegi.org/danny-lundmark-8203-muumlzik-terapisti8203.html (Erişim: 3 Eylül 2025).

Sezen, S., & Can, Ü. K. (2023). Türklerde müzikle tedavi merkezlerinin günümüz temsilcisi: Türk musikisini araştırma ve tanıtma grubu. Motif Akademi Halkbilimi Dergisi, 16(44), 1807-1826. https://doi.org/10.12981/mahder.1332556

Shrivastava, S. (2013). Music therapy: A stimulus for economy. International Journal of Music Therapy, 2(1–2), 60–63

Somakcı, P. (2003). Türklerde müzikle tedavi. Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 15(2), 131-140.

Stănciulescu, G. C., Diaconescu, G. N., & Diaconescu, D. M. (2015). Health, spa, wellness tourism. What is the difference. Knowledge Horizons/Orizonturi Ale Cunoasterii, 7(3), 158-161.

Stokes, M., (1999). Music, travel and tourism: An afterword. The World of Music, 41(3), 141-155.

Şehsuvaroğlu, B., Erdemir, A., & Cantay, G. (1984). Türk Tıp Tarihi. Taş Kitapçılık.

Şen, Y., & Akbaş, M. (2025). Türkiye’de müzikle tedavi alanında yapılan lisansüstü tezlerin bibliyografik incelenmesi. Art Vision, 31(54), 121-135. https://doi.org/10.32547/artvision.1599812

Şengül, E. (2008). Kültür Tarihi İçinde Müzikle Tedavi ve Edirne Sultan II. Bayezid Darüşşifası. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Trakya Üniversitesi.

Şeyhanlıoğlu, H. Ö., & Cengizhan, R. (2025). Yerel Mutfaklarda Yenilebilir Otlar: Batman Örneği. Journal of Tourism & Gastronomy Studies, 13(2), 1765-1782.

Taş, İ. (2010). Avrupa Birliği’nde Sağlık Turizmi Kapsamında Sınır Ötesi Hasta Hareketliliği. [Yayımlanmamış doktora tezi]. Dokuz Eylül Üniversitesi.

Ticaret Bakanlığı (2024). Sağlık Turizminde Küresel Merkez Türkiye. https://ticaret.gov.tr/haberler/saglik-turizminde-kuresel-merkez-turkiye (Erişim: 5 Temmuz 2024).

Tosun, N., Demir, Y., & Sağlık, E. (2020). Traditional and complementary medicine from health tourism perspective. International Journal of Health Management and Tourism, 5(1), 32-43. https://doi.org/10.31201/ijhmt.694384

Tsartsara, S. I. (2018). Definition of a new type of tourism niche. The geriatric tourism. International Journal of Tourism Research, 20(6), 796-799. https://doi.org/10.1002/jtr.2232

Tuna, H. (2021). Sağlık turizmi̇ kapsamında geleneksel, tamamlayıcı ve fonksi̇yonel tıp turi̇zmi̇. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 21(1). https://doi.org/10.11616/basbed.v21i60671.861856

Twiss E., Seaver J. & McCaffrey R. (2006). The effect of music listening on older adults undergoing cardiovascular surgery. Nurs Crit Care, 11(5), 224-31. https://doi.org/10.1111/j.1478-5153.2006.00174.x

Uçan, A. (2005). Müzik Eğitimi Temel Kavramlar-İlkeler-Yaklaşımlar ve Türkiye’deki Durum. (3. Baskı). Evrensel Müzikevi.

Uçaner, B., & Öztürk, B. (2009, 1-3, Mayıs). Türkiye’de ve dünyada müzikle tedavi uygulamaları. Uluslararasi Egitim Arastirma Kongresi, Çanakkale, Türkiye.

Uçaner, B. (2013). Therapy-related views of patients with headache undergoing therapy with Turkish music. Rast Musicology Journal, 1(1), 8-21. https://doi.org/10.12975/rastmd.2013.01.01.0002

Uluslararası Sağlık Hizmetleri (2025). Sağlık turizmi verileri. https://www.ushas.gov.tr/saglik-turizmi-verileri/ (Erişim: 26 Aralık 2025).

UNESCO Türkiye Millî Komisyonu. (2003). Somut olmayan kültürel konumu sözleşmesi. https://www.unesco.org.tr/Pages/181/177/ (Erişim: 26 Aralık 2025).

Üsküdar Üniversitesi. (2025). Prof. Dr. Şükrü Torun. https://uskudar.edu.tr/akademik-personel/sukru-torun (Erişim: 3 Eylül 2025).

Varışoğlu, Y. & Güngör Satılmış, İ. (2019). Preterm doğumlarda anne sütünün artırılmasında alternatif bir yöntem: Müzik terapi. Kadın Sağlığı Hemşireliği Dergisi, 5(2), 70-82.

West, M. (2017). Music therapy in antiquity. Music as Medicine, 51–68. https://doi.org/10.4324/9781315090894-2

World Health Organization. (2019). WHO global report on traditional and complementary medicine 2019. World Health Organization. ISBN: 9789241515436.

World Health Organization. (2020a). Global strategy on aging and health 2016–2020. Geneva: WHO.

World Health Organization (2020b). Traditional, Complementary and Integrative Medicine. https://www.who.int/health-topics/traditional-complementary-and-integrative-medicine#tab=tab_1 (Erişim: 5 Temmuz 2024).

Wright, D. W. M., & Zascerinska, S. (2022). Becoming immortal: Future wellness and medical tourism markets. Journal of Tourism Futures, 9(2), 168–195. https://doi.org/10.1108/JTF-05-2021-0119

Yıldırım, A. (1999). Nitel araştırma yöntemlerinin temel özellikleri ve eğitim araştırmalarındaki yeri ve önemi. Eğitim ve Bilim, 23(112), 1-17.

Yıldırım, Ş. & Şimşek, H. (2006). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.

Yıldırım, M. (2021). Müzikle tedavi: Tarihi, gelişimi, bağımlılıklarda uygulanışı ve Türkiye’deki müzik terapi uygulamaları. Turkish Academic Research Review, 6(2), 477-497. https://doi.org/10.30622/tarr.935092

Yıldırım, R. (2023). Müzik Terapinin Uyku Kalitesi ve Dekübit Ülseri Pansumanı Sırasındaki Ağrı Düzeyine Etkisi. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Süleyman Demirel Üniversitesi.

Yiğitbaş, S. (1972). Musiki ile Tedavi. (1. Baskı). Yelken Matbaa.

Yurteri, N., & Akdemir, M. (2019). Otizm spektrum bozukluğu olan çocuklarda müzik terapinin otizm belirtileri ve yaşam kalitesine etkisi. Anadolu Psikiyatri Dergisi, 20(4), 436-441.