Öz-Duyarlığın Psikolojik Sağlamlık Üzerindeki Etkisi: Afyon Kocatepe Üniversitesi Örneği (The Effect of Self-Compassion on Psychological Resilience: The Case of Afyon Kocatepe University)

Melisa ATEŞ; Esna METE

doi:10.63556/jotags.2026.1803

Authors

Melisa ATEŞ
Esna METE

DOI:

https://doi.org/10.63556/jotags.2026.1803

Keywords:

Öz-duyarlık, Psikolojik sağlamlık, Turizm eğitimi, Turizm fakültesi öğrencileri

Abstract

Bu çalışmanın amacı turizm eğitimi alan öğrencilerin öz-duyarlıklarının psikolojik sağlamlık üzerindeki etkisinin belirlenmesidir. Emek yoğun yapısı ve yüksek düzeyde duygusal emek gerektirmesi nedeniyle turizm alanında bireylerin psikolojik kaynaklarının güçlendirilmesi önemli görülmektedir. Bu bağlamda, öz-duyarlığın psikolojik sağlamlık üzerindeki rolünün turizm eğitimi alan öğrenciler özelinde incelenmesi, alanyazındaki sınırlı çalışmalara katkı sağlaması açısından önem taşımaktadır. Bu çalışma, öz-duyarlığın psikolojik sağlamlığı destekleyen bir içsel kaynak olarak turizm alanında nasıl bir rol üstlendiğini ortaya koyarak gelecekte sektörde yer alacak bireylerin psikolojik iyi oluşlarının anlaşılmasına katkı sunmayı hedeflemektedir. Araştırmanın evrenini Afyon Kocatepe Üniversitesi Turizm Fakültesi öğrencileri oluşturmaktadır. Evrenin tamamına ulaşılması mümkün olduğundan örnekleme yöntemi alınmamış olup tam sayım yöntemi kullanılmıştır. Araştırmada veri toplama aracı olarak anketten yararlanılmış ve 469 anket değerlendirmeye alınmıştır. Araştırma bulguları, öğrencilerin öz-duyarlık ve psikolojik sağlamlık düzeylerinin ortalamanın altında olduğunu, öz-duyarlık ile psikolojik sağlamlık arasında anlamlı ve pozitif bir ilişki bulunduğunu ve öz-duyarlığın psikolojik sağlamlık üzerinde anlamlı ve pozitif bir etkiye sahip olduğunu göstermektedir.

References

Akın, Ü., Akın, A., & Abacı, R. (2007). Öz-duyarlılık ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 33, 1-10.

Alibekiroğlu, P. B., Akbaş, T., Bulut Ateş, F., & Kırdök, O. (2018). Üniversite öğrencilerinde yaşam doyumu ile psikolojik sağlamlık arasındaki ilişkide öz anlayışın aracı etkisi. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 27(2), 1-17.

Allen, A. B., & Leary, M.R. (2010). Self-compassion, stress, and coping. Social and Personality Psychology Compass, 4(2), 107-118.

Allen, A. B., Goldwasser, E. R., & Leary, M.R. (2012). Self-compassion and well-being among older adults. Self and Identity, 11(4), 428-453.

APA Dictionary of Psychology Online, (2025). Retrieved from https://dictionary.apa.org/resilience

Aras, N. Y., Topkaya, N., & Şahin, E. (2023). Yetişkin bireylerde psikolojik sağlamlığın yordayıcısı olarak cinsiyet, çocukluk çağı travmaları, yaşamda anlam ve öz şefkat. İçtimaiyat Sosyal Bilimler Dergisi, 7(1), 168-183.

Barnard, L. K., & Curry, J. F. (2011). Self-compassion: Conceptualization, correlates & interventions. Review of General Psychology, 15(4), 289-303.

Barnard, L. K., & Curry, J. F. (2012). The relationship of clergy burnout to self-compassion and other personality dimensions. Pastoral Psychology, 61(2), 149-163.

Bektaş, M., & Özben, Ş. (2016). Evli bireylerin psikolojik dayanıklılık düzeylerinin bazı sosyo-demografik değişkenler açısından incelenmesi. Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 14(1), 215-240.

Bluth, K., Mullarkey, M., & Lathren, C. (2018). Self-compassion: A potential path to adolescent resilience and positive exploration. Journal of Child and Family Studies, 27, 3037-3047.

Bluth, K., Roberson, P. N. E., Gaylord, S. A., Faurot, K. R., Grewen, K. M., Arzon, S., & Girdler, S.S. (2016). Does self-compassion protect adolescents from stress?. Journal of Child and Family Studies, 25, 1098-1109.

Bonanno, G. A. (2004). Loss, trauma and human resilience: Have we underestimated the human capacity to thrive after extremely aversive events?, American Psychologist, 59(1), 20-28.

Deniz, E., & Sümer, S. (2010). Farklı özanlayış düzeylerine sahip üniversite öğrencilerinde depresyon, anksiyete ve stresin değerlendirilmesi. Eğitim ve Bilim, 35(158), 115-127.

Doğan, T. (2015). Kısa psikolojik sağlamlık ölçeği’nin Türkçe uyarlaması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması, The Journal of Happiness & Well-Being, 3(1), 93-102.

Dönmez, K., & Sarı, T. (2021). Okul psikolojik danışmanlarında öz şefkat ile tükenmişlik arasındaki ilişkide umudun aracı rolünün incelenmesi. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 59, 60-84.

Duran, S., & Ünsal Barlas, G. (2014). Zihinsel engelli bireylerin ebeveynlerinin öznel iyi oluş, öz duyarlılık ve tükenmişlik düzeylerinin belirlenmesi. Mersin Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 7(3), 69-79.

Ekman, P., Davidson, R. J., Ricard, M., & Alan Wallace, B. (2005). Buddhist and psychological perspectives on emotions and well-being. Current Directions in Psychological Science, 14(2), 59–63.

Ergün Başak, B. (2012). Düşük gelirli ailelerden gelen üniversite öğrencilerinin öz duyarlılık, sosyal bağlılık ve iyimserlik ile psikolojik duyarlılık düzeyleri arasındaki ilişkiler. (Doktora Tezi). Anadolu Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eskişehir.

Germer, C. K., & Neff, K. D. (2013). Self-compassion in clinical practice. Journal of Clinical, 69(8), 856-867.

Gizir, C. A. (2007). Psikolojik sağlamlık, risk faktörleri ve koruyucu faktörler üzerine bir derleme çalışması. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 28(3), 113-128.

Güloğlu, B., & Karaırmak, Ö. (2010). Üniversite öğrencilerinde yalnızlığın yordayıcısı olarak benlik saygısı ve psikolojik sağlamlık. Ege Eğitim Dergisi, 11(2), 73-88.

Gürbüz, S., & Şahin, F. (2018). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri. (5. Baskı). Seçkin Yayıncılık.

Haldorai, K., Kim, W. G., Agmapisarn, C., & Li, J. (Justin). (2023). Fear of COVID-19 and employee mental health in quarantine hotels: The role of self-compassion and psychological resilience at work. International Journal of Hospitality Management, 111, 103491.

Hall, C.W., Row, K.A., Wuensch, K. L., & Godley, K. R. (2013). The role of self-compassion in physical and psychological well-being. The Journal of Psychology, 147(4), 311-323.

Han, S., Yoon, A., Kim, M. J., & Yoon, J.-H. (2022). What influences tourist behaviors during and after the COVID-19 pandemic? Focusing on theories of risk, coping, and resilience. Journal of Hospitality and Tourism Management, 50, 355–365.

Harms, P. D., Brady, L., Wood, D., & Silard, A. (2018). Resilience and well-being. In E. Diener, S. Oishi, & L. Tay (Eds.), Handbook of well-being (pp.604-614). DEF Publishers.

Johnson, K. R., & Park, S. (2020). Mindfulness training for tourism and hospitality frontline employees. Industrial and Commercial Training, 52(4), 185-193.

Kalaycı, Ş. (2018). SPSS uygulamalı çok değişkenli istatistik teknikleri. (9. Baskı). Dinamik Akademi.

Karaırmak, Ö. (2006). Psikolojik sağlamlık, risk faktörleri ve koruyucu faktörler. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 26(3), 129-142.

Lefebvre, J. I., Montani, F., & Courcy, F. (2020). Self-compassion and resilience at work: A practice-oriented review. Advances in Developing Human Resources, 22(4), 1-16.

Luthar, S. S., Cicchetti, D., & Becker, B. (2000). The construct of resilience: A critical evaluation and guidelines for future work. Child Development, 71(3), 543-562.

Mao, Y., He, J., Morrison, A. M., & Andres Coca-Stefaniak, J. (2021). Effects of tourism CSR on employee psychological capital in the COVID-19 crisis: From the perspective of conservation of resources theory. Current Issues in Tourism, 24(19), 2716–2734.

Masten, A. S., & Reed, M.-G. J. (2002). Resilience in development. In C. R. Snyder & S. J. Lopez (Eds.), Handbook of positive psychology (pp. 74-88). Oxford University Press.

Mikulas, W. L. (2007). Buddhism and Western psychology: Fundamentals of integration. Journal of Consciousness Studies, 14(4), 4-49.

Neely, M. E., Schallert, D. L., Mohammed, S. S., Roberts, R. M., & Chen, Y. (2009). Self-kindness when facing stress: The Role of self-compassion, goal regulation, and support in college students’ well-being. Motivation and Emotion, 33, 88-97.

Neff, K. D. (2003a). Self-compassion: An alternative conceptualization of a healthy attitude toward oneself. Self and Identity, 2, 85-101.

Neff, K. D. (2003b). The development and validation of a scale to measure self-compassion. Self and Identity, 2, 223-250.

Neff, K. D. (2009). Self-compassion. In M. R. Lary & R.H. Hoyle (Eds.) Handbook of individual differences in social behavior, (pp. 561-573). New York: The Guildford Press.

Neff, K. D. (2011). Self-compassion, self-esteem, and well-being. Social and Personality Psychology Compass, 5(1), 1-12.

Neff, K. D. (2015). The self-compassion scale is a valid and theoretically coherent measure of self-compassion. Mindfulness, 7(1), 264-274.

Neff, K. D., & Davidson, O. (2016). Self-compassion: Embracing suffering with kindness. In I. Ivtzan & T. Lomas (Eds.) Mindfulness in positive psychology: The science of meditation and wellbeing (pp. 37-50). New York: Routledge.

Neff, K. D., & McGehee, P. (2010). Self-compassion and psychological resilience among adolescents and young adults. Self and Identity, 9, 225-240.

Neff, K. D., & McGehee. (2010). Self-compassion and psychological resilience among adolescents and young adults. Self and Identity, 9, 225-240.

Neff, K. D., & Vonk, R. (2009). Self-compassion versus global self-esteem: Two different ways of relating to oneself. Journal of Personality, 77(1), 23-50.

Neff, K.D., Tóth-Király, I., Yarnell, L.M., Arimitsu, K., Castilho, P., Ghorbani, N., Guo, H.X., Hirsch, J.K., Hupfeld, J., Hutz, C.S., Kotsou, I., Lee, W.K., Montero-Marin, J., Sirois, F.M., de Souza, L.K., Svendsen, J.L., Wilkinson, R.B., & Mantzios, M. (2019). Examining the factor structure of the self-compassion scale in 20 diverse samples: Support for use of a total score and six subscale scores. Psychological Assessment, 31(1), 27-45.

Öveç, Ü. (2007). Öz-duyarlılık ile öz-bilinç, depresyon, anksiyete ve stres arasındaki ilişkilerin yapısal eşitlik modeliyle incelenmesi. (Yüksek Lisans Tezi). Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sakarya.

Öz, F., & Bahadır Yılmaz, E. (2009). Ruh sağlığının korunmasında önemli bir kavram: psikolojik sağlamlık. Sağlık Bilimleri Fakültesi Hemşirelik Dergisi, 16(3), 82-89.

Pauley, G., & McPherson, S. (2010). The experience and meaning of compassion and self-compassion for individuals with depression or anxiety. Psychology and Psyhcotherapy: Theory, Research and Practice, 83(2), 129-143.

Rubin, J. B. (1996). Psychotherapy and Buddhism: Toward an integration. Springer Science & Business Media.

Sirois, F. M. (2013). Procrastination and stress: Exploring the role of self-compassion. Self and Identity, 13(2), 128-145.

Sirois, F. M., Molnar, D. S., & Hirsch, J. K. (2015). Self-compassion, stress, and coping in the context of chronic illness. Self and Identity, 14(3), 334-347.

Smith, B. W., Dalen, J., Wiggins, K., Tooley, E., Christoper, P., & Bernard, J. (2008). A brief resilience scale: Assessing the ability to bounce back. International Journal of Behavioral Medicine, 15, 194-200.

Tabachnick, B. G. ve Fidell, L. S. (2019). Using multivariate statistics. (7.Baskı). Allyn and Bacon.

Terzi, Ş. (2008). Üniversite öğrencilerinin psikolojik dayanıklılıkları ve algıladıkları sosyal destek arasındaki ilişki. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 3(29), 1-11.

Ural, A., & Kılıç, İ. (2018). Bilimsel araştırma süreci ve SPSS ile veri analizi (5. Baskı). Detay Yayıncılık.

Van Dam, N. T., Sheppard, S. C., Forsyth, J.P., & Earleywine, M. (2011). Self-compassion is a better predictor than mindfulness of symptom severity and quality of life in mixed anxiety and depression. Journal of Anxiety Disorders, 25(1), 123-130.

VanBreda, A. D. (2001). Resilience theory: A literature review. South African Military Health Service, Pretoria.

Wallace, B. A., & Shapiro, S. L. (2006). Mental balance and well-being: Building bridges between Buddhism and western psychology. American Psychologist, 61(7), 690–701.

Weng, L., Wu, Y., Han, G., Liu, H., & Cui, F. (2022). Emotional state, psychological resilience, and travel intention to national forest park during COVID-19. Forests, 13(5), 1-17.

Yelpaze, İ. (2020). Üniversite öğrencilerinde psikolojik sağlamlığın yordayıcısı olarak bilişsel esneklik: Öz şefkatin aracı rolü. Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 22(2), 535-549.

Yıldırım Kurtuluş, H., Kurtuluş, E., & Özyurt Uysal, Y. A. (2022). The relationship between self-compassion and psychological resilience in children: Series multiple mediation analysis. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 11(4), 1947-1965.

Yıldırım, M., & Sarı, T. (2018). Öz-şefkat ölçeği kısa formu’nun Türkçe uyarlaması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 18(4), 2502-2517.

Yılmaz Irmak, T. (2008). Çocuk istismarı ve ihmalinin yaygınlığı ve dayanıklılıkla ilişkili faktörler. (Doktora Tezi). Ege Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İzmir.