Bir Alternatif Turizm Çeşidi Olarak Rekreasyonel Fotoğrafçılıkla İlgilenen Bireylerin Serbest Zaman Motivasyonları, Memnuniyetleri ve İyi Oluşları Arasındaki İlişki (The Relationship Between Leisure Motivations, Satisfaction and Well-Being of Individuals Interested in Recreational Photography as an Alternative Tourism Type)
DOI:
https://doi.org/10.21325/jotags.2025.1663Keywords:
Alternatif turizm, Fotoğrafçılık, Motivasyon, Memnuniyet, İyi oluşAbstract
Bu araştırma, alternatif turizm kapsamında rekreasyonel amaçla fotoğraf çeken bireylerin serbest zaman motivasyon unsurlarını keşfetmeyi ve bu unsurların serbest zaman memnuniyeti ve iyi oluş üzerindeki etkisini amaçlamaktadır. Bireylerin aktivitelere olan motivasyonları, aktiviteden duydukları memnuniyetlerini şekillendirmektedir. Motivasyon kuramlarından biri olan öz belirleme kuramı bu anlamda açıklayıcı teorik bir dayanaktır. Teorik geri plan doğrultusunda araştırmada, nicel araştırma yöntemi ile 560 katılımcıdan veri toplanmıştır. Veriler doğrulayıcı faktör analizi, yakınsak ve ayırt edici geçerlilik analizleri ile test edilmiştir. Son olarak hipotezlerin ilişkileri yapısal eşitlik modellemesi ile analiz edilmiştir. Analiz sonuçları, serbest zaman motivasyonunun entelektüel, sosyal-statü ve uyaran-çekme boyutlarının serbest zaman memnuniyetini pozitif ve anlamlı etkilediğini, yeterlilik, sosyal-arkadaşlık boyutlarının ise anlamlı bir etkisi olmadığını göstermektedir. Araştırma bulguları, alternatif turizm kapsamında rekreasyonel amaçla fotoğraf çeken bireylerin hem serbest zaman motivasyonlarının hem de tatminlerinin arttığını ve bunun da onların hedonik ve ödomonik iyi oluş düzeylerini anlamlı şekilde olumlu etkilediğini ortaya koymuştur.
References
Ağduman, F. (2014). Üniversite öğrencilerinin boş zaman motivasyon ve tatminlerinin incelenmesi. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Atatürk Üniversitesi, Erzurum.
Akyıldız, M. (2013). Ciddi ve kayıtsız katılımcıların kişilik özellikleri ile boş zaman tatmini ve yaşam tatmini arasındaki ilişki. Yayımlanmamış doktora tezi, Anadolu Üniversitesi, Eskişehir.
Argan, M., Argan, M. T. & Dursun, M. T. (2018). Examining relationships among well-being, leisure satisfaction, life satisfaction, and happiness. International Journal of Medical Research & Health Sciences, 7(4), 49-59.
Atasoy, B. (2019). Alternatif turizm kapsamında sultan sazlığı ziyaretçilerinin memnuniyet düzeylerinin incelenmesi [Bildiri Sunumu]. II. Uluslararası Develi-Âşık Seyrânî ve Türk Kültürü Kongresi, Kayseri, Türkiye.
Atik, E. (2022). Öz belirleme teorisi kapsamında birlikte yaratılan deneyimin ziyaretçilerin tatmin ve yeniden ziyaret niyetlerine etkisi. Yayımlanmamış doktora tezi, Anadolu Üniversitesi, Eskişehir.
Bandalos, D. L. & Finney, S. J. (2018). Factor analysis: Exploratory and confirmatory In G. R. Hancock, L. M. Stapleton & R. O. Mueller (Eds.), The Reviewer’s Guide To Quantitative Methods in The Social Sciences (pp. 514). London: Routledge.
Baumeister, R. F. & Leary, M. R. (1995). The need to belong: Desire for interpersonal attachments as a fundamental human motivation. Psychological Bulletin, 117(3), 497–529. https://doi.org/10.1037/0033-2909.117.3.497
Bayrak, V. (2023). Alternatif turizm çeşitleri ve bölge ekonomisine etkisi; Hatay örneği. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, İskenderun Teknik Üniversitesi, Hatay.
Beard, J. G. & Ragheb, M. G. (1980). Measuring leisure satisfaction. Journal of Leisure Research, 12(1), 20–33.
Beard, J. G. & Ragheb, M. G. (1983). Measuring leisure motivation. Journal of Leisure Research, 15(3), 219–228.
Beşikçi, T. (2016). Macera rekreasyonunda heyecan arayışı, serbest zaman motivasyonu ve serbest zaman tatmini arasındaki ilişkinin incelenmesi: çok hafif hava araçları (ÇHHA) pilot örneği. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Celal Bayar Üniversitesi, Manisa.
Birinci, M. C. ve Güçer, E. (2019). Boş zaman motivasyonu ve davranışsal niyet ilişkisinde boş zaman tatminin aracılık etkisi. Journal of Tourism & Gastronomy Studies, 7(3), 1626–1639.
Bowlby, J. (1979). The Bowlby-Ainsworth attachment theory. Behavioral and Brain Sciences, 2(4), 637–638.
Cambridge Dictionary (2024). https://dictionary.cambridge.org/ adresinden alınmıştır.
Carroll, B. & Alexandris, K. (1997). Perception of constraints and strength of motivation: their relationship to recreational sport participation. Journal of Leisure Research, 29(3), 279–299.
Chatzisarantis, N. L. & Hagger, M. S. (2009). Effects of an intervention based on self-determination theory on self-reported leisure-time physical activity participation. Psychology and Health, 24(1), 29-48.
Çankaya, Z. C. (2009). Özerklik desteği, temel psikolojik ihtiyaçların doyumu ve öznel iyi olma: öz-belirleme kuramı. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 4(31), 23–31.
Çelik, S. (2018). Alternatif turizm. Journal of International Social Research, 11(56).
Çokluk, Ö., Şekercioğlu, G. ve Büyüköztürk, Ş. (2010) Sosyal bilimler için çok değişkenli istatistik: SPSS ve LISREL uygulamaları. Ankara: Pegem Yayıncılık.
Darley, J. M., Glucksberg, S. & Kinchla, R. A. (1991). Psychology. New Jersey: Prentice Hall.
Deci, E. L. & Ryan, R. M. (1985). The general causality orientations scale: self-determination in personality. Journal of Research in Personality, 19(2), 109–134.
Deci, E. L. & Ryan, R. M. (2000). The "what" and "why" of goal pursuits: human needs and the self-determination of behavior. Psychological Inquiry, 11(4), 227–268.
Derdin, Y. (2024). Otel çalışanlarında psikolojik güçlendirmenin iş tatmini ve psikolojik iyi oluşa etkisinde temel psikolojik ihtiyaçların tatmininin aracılık rolü. Yayınlanmamış doktora tezi, Mersin Üniversitesi, Mersin.
Diener, E. (1984). Subjective well-being. Psychological Bulletin, 95(3), 542–575.
Diener, E., Emmons, R. A., Larsen, R. J. & Griffin, S. (1985). The satisfaction with life scale. Journal of Personality Assessment, 49(1), 71–75. https://doi.org/10.1207/s15327752jpa4901_13
Diener, E. & Ryan, K. (2009). Subjective well-being: a general overview. South African journal of psychology, 39(4), 391-406.
Er, B. (2023). Dijital serbest zaman etkinliklerine katılımda akış deneyimi ve serbest zaman doyumunun incelenmesi. Yayımlanmamış doktora tezi, Manisa Celal Bayar Üniversitesi, Manisa.
Fornell, C. & Larcker D. (1981). Structural equation models with unobservable variables and measurement error: Algebra and statistics. Journal of Marketing Research, 18(3), 382-388.
Freire, T. & Stebbins, R. (2011). Activités de loisir optimales et développement positif des adolescents: Un rapprochement entre les perspectives psychologiques et sociologiques. In I. Boniwell & S. David (Eds.), Traité de psychologie positive: Fondements théoriques et implications pratiques (pp. 557–576). Paris: Dunod.
Fromm, E. (1981). Primary and Secondary Process in Waking And in Altered States of Consciousness. Academic Psychology Bulletin, 3(1), 29–45.
Güler, O. (2018). Grup hizmet başarısızlığı ve hizmet memnuniyeti ilişkisinde olumsuz duygular ve telafi adaletinin rolü: Restoran müşterileri üzerinde deneysel bir araştırma. Yayımlanmamış doktora tezi, Mersin Üniversitesi, Mersin.
Güner, Ç. (2019). Fotoğraf çekme amaçlı seyahatlere ilişkin motivasyonların belirlenmesi. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Sakarya Uygulamalı Bilimler Üniversitesi, Sakarya.
Güner, Ç. ve Türkay, O. (2019). Turizm motivasyonu olarak fotoğraf çekme: fotoğraf amaçlı seyahat eden bireyler üzerine bir inceleme. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 7(2), 1177-1192.
Hair, J. F. Jr., Black, W. C., Babin, B. J. & Anderson, R. E. (2010). Multivariate data analysis. New Jersey: Prentice Hall.
Harter, S. (1983). Developmental perspectives on the self-system. In E. M. Hetherington (Ed.), Handbook of child psychology: Socialization, personality, and social development (pp. 275–386). New York: Wiley.
Iso-Ahola, S. E. (1983). Towards a social psychology of recreational travel. Leisure Studies, 2(1), 45–56.
Iso-Ahola, S. E. & Allen, J. R. (1982). The dynamics of leisure motivation: the effects of outcome on leisure needs. Research Quarterly for Exercise and Sport, 53(2), 141–149.
Karaca, A. A. (2015). Serbest zaman katılımı, psikolojik iyi olma ve serbest
zaman engelleri ile baş etme stratejilerinin üniversite öğrencileri üzerinde incelenmesi. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Akdeniz Üniversitesi, Antalya.
Kement, Ü. (2019). Foto safari etkinliğine katılan bireylerin turizm deneyimlerinin davranışsal niyete etkisi. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 19(3), 789-805.
Keyes, C. L., Shmotkin, D., & Ryff, C. D. (2002). Optimizing well-being: the empirical encounter of two traditions. Journal of personality and social psychology, 82(6), 1007.
Kılınçoğlu, S. (2023). Macera turist rehberliği seçim nedenleri: öz belirleme teorisi bağlamında bir araştırma. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Kırklareli Üniversitesi, Kırklareli.
Kırova, S. (2022). İş Yaşamı ile Boş Zaman ve Tatil Tercihleri İlişkisi. Yayımlanmamış doktora tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi, İzmir.
Kocabayraktar, M. ve Yetiş, Ş. A. (2024). Kapadokya Bölgesi’nin fotoğraf turizmi kapsamında değerlendirilmesi. In O. Çelen, A. Ünal & E. Çilesiz (Ed.), Turizm ve Destinasyon Araştırmaları VI (pp. 203-226). Çanakkale: PA Paradigma Akademi Yayınları
Kovacs, A. (2007). The leisure personality: Relationships between personality, leisure satisfaction, and life satisfaction. Yayımlanmamış doktora tezi, Indiana University, Bloomington.
Küçüktemel, H. (2022). Hatırlanabilir gastronomi turizmi deneyimi, deneyim memnuniyeti ve sadakat ilişkisi: Hatay ve Gaziantep UNESCO gastronomi şehirleri örneği. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Mersin Üniversitesi, Mersin.
Lengieza, M. L., Hunt, C. A. & Swim, J. K. (2019). Measuring eudaimonic travel experiences. Annals of Tourism Research, 74, 195–197
Liu, H. & Yu, B. (2014). Serious leisure, leisure satisfaction and subjective well-being of chinese university students. Social Indicators Research, 122, 159-174.
Lloyd, K. & Little, D. E. (2010). Self-determination theory as a framework for understanding women's psychological well-being outcomes from leisure-time physical activity. Leisure Sciences, 32(4), 369–385.
Lopez, F. G. & Brennan, K. A. (2000). Dynamic processes underlying adult attachment organization: Toward an attachment theoretical perspective on the healthy and effective self. Journal of Counseling Psychology, 47(3), 283.
Mock, S. E. & Smale, B. (2023). The relationship of diverse leisure activities with flourishing. Frontiers in Psychology, 14, 1130906.
Newman, D. B., Tay, L. & Diener, E. (2014). Leisure and subjective well-being: a model of psychological mechanisms as mediating factors. Journal of Happiness Studies, 15, 555–578.
Özer, G. (2009). Öz-belirleme kuramı çerçevesinde ihtiyaç doyumu, içsel güdülenme ve bağlanma stillerinin üniversite öğrencilerinin öznel iyi oluşlarına etkileri. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Gazi Üniversitesi, Ankara.
Ryan, R. M. & Deci, E. L. (2000). Self-determination theory and the facilitation of intrinsic motivation, social development, and well-being. American Psychologist, 55(1), 68–78.
Ryff, C. D. & Singer, B. H. (2008). Know thyself and become what you are: a eudaimonic approach to psychological well-being. Journal of happiness studies, 9(1), 13-39.
Shin, K. & You, S. (2013). Leisure type, leisure satisfaction and adolescents’ psychological wellbeing. Journal of Pacific Rim Psychology, 7, 53-62.
Su, L., Tang, B. & Nawijn, J. (2020). Eudaimonic and hedonic well-being pattern changes: Intensity and activity. Annals of Tourism Research, 84, 103008.
Takiguchi, Y., Matsui, M., Kikutani, M. & Ebina, K. (2023). The relationship between leisure activities and mental health: the impact of resilience and COVID‐19. Applied Psychology: Health and Well‐Being, 15(1), 133-151.
Telef, B. B. (2013). Psikolojik iyi oluş ölçeği: Türkçeye uyarlama, geçerlik ve güvenirlik çalışması. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 28(28-3), 374-384.
Tian, H. B., Qiu, Y. J., Lin, Y. Q., Zhou, W. T. & Fan, C. Y. (2020). The role of leisure satisfaction in serious leisure and subjective well-being: evidence from Chinese marathon runners. Frontiers in Psychology, 11, 581908.
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Yasam-Memnuniyeti-Arastirmasi-2023-49692 adresinden alınmıştır.
Uçar, H. (2023). Restoran müşterilerinin algıladıkları deneyim kalitesi, memnuniyeti ve davranışsal niyetleri arasındaki ilişkide iyi oluşun rolü. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Mersin Üniversitesi, Mersin.
Watters, J. J. & Ginns, I. S. (2000). Developing motivation to teach elementary science: Effect of collaborative and authentic learning practices in preservice education. Journal of Science Teacher Education, 11(4), 301–321.
Woody, T. (1957). Leisure in the light of history. The Annals of the American Academy of Political and Social Science, 313(1), 4–10.
Wu, Y., Sun, J., Fan, F., Wang, X. & Peng, Y. (2021). The influence of motivation, attitudes and obstacles for middle school students’ participation in leisure activities on their leisure satisfaction in Southwest China. Frontiers in Psychology, 12, 758858. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2021.758858
Yaman, B. (2023). Öğretmenlerin Örgütsel Adalet Algıları ile Öznel İyi Oluşları Arasındaki İlişki. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, İstanbul Aydın Üniversitesi, İstanbul.
Yaşlıoğlu, M. M. (2017). Sosyal bilimlerde faktör analizi ve geçerlilik: keşfedici ve doğrulayıcı faktör analizlerinin kullanılması. İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi Dergisi, 46, 74-85.
Yerlisu Lapa, T., Serdar, E., Kaas, E. T., Çakır, V. O. ve Köse, E. (2020). Rekreasyonda algılanan sağlık çıktıları ölçeğinin Türkçe versiyonunun psikometrik özellikleri. Spor Bilimleri Dergisi, 31(2), 83-95.
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2025 Journal of Tourism & Gastronomy Studies
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.
